فرصتي آسماني براي عبوديت و بندگي رمضان، ماه انس با قرآن، خودسازي و تهذيب نفس -بخش دوم

ايرج نظافتي
ماه مبارك رمضان، ماه ميهماني عظيم الهي و ماه عبادت، خودسازي و تزكيه نفس با شور و حال خاص خود از راه رسيده و سفره هاي سحري و افطاري دوباره رونق خانه ها يمان شده است.
دوباره عطر دعاهاي زيباي اين ماه خوب خدا فضاي كوچه و محله ها را فرا گرفته و جلسات انس با قرآن زينت بخش محافل دوستانه بسياري از خانواده ها شده است.
در اين ايام پربركت هر فردي در تكاپوي بهره برداري از فضايل ارزشمند رمضان المبارك است، چرا كه پيامبر اعظم «ص» در خطبه معروف شعبانيه خطاب به مردم مسلمان فرموده اند كه شما در اين ماه از اهل كرامت خدا شده ايد، نفس هاي شما در آن ثواب تسبيح و ذكر و خواب شما ثواب عبادت دارد، اعمال شما در آن پذيرفته است و دعاهاي شما مستجاب، پس از پروردگار خويش با نيت هاي راستين و دل هاي پاك بخواهيد كه توفيق روزه اين ماه و تلاوت قرآن در آن را به شما عنايت فرمايد، و بدبخت كسي است كه در اين ماه بزرگ از آمرزش خدا بي بهره شود.
امروز دومين روز از ماه مبارك رمضان را پشت سر گذاشته ايم و در آغاز اين ميهماني عظيم قرار داريم، با اين حال سوالي كه در گزارش پيش رو به دنبال يافتن پاسخ آن هستيم اين است كه چگونه مي توانيم از اين ماه بزرگ الهي نهايت استفاده را ببريم و به خودسازي و تهذيب نفس بپردازيم.
روزه داري در گرماي تابستان
امسال ايام ماه مبارك رمضان مصادف شده با آخرين ماه از فصل تابستان كه روزه داري در اين گرماي تابستان با سختي هاي خاص خود همراه است، به گونه اي كه از سحر تا افطار حدود 15 ساعت مدت زمان روزه داري است. حضرت امام صادق (ع) در اين باره مي فرمايند: «كسي كه در روز گرم براي رضاي خدا روزه بگيرد و تشنگي او را بي تاب سازد، خداوند هزار فرشته بر او موكل كند تا هنگام افطار چهره اش را لمس نمايند و او را به نعمت جاويد خداوند مژده دهند.»
اما مهمترين نكته درباره روزه در فصل تابستان رسيدن به خودسازي و عبادت خالصانه الهي است.
زهرا عباسي كارشناس معارف اسلامي و استاد دانشگاه در گفت وگو با سرويس گزارش روز كيهان به فرصت مغتنم ايام ماه مبارك رمضان آن هم در گرماي تابستان اشاره مي كند و مي گويد: «يكي از فضايل ماه رمضان اين است كه با گرسنگي و تشنگي به ياد روز قيامت بيفتيم، حال كه اين ماه مبارك در فصل تابستان و با گرماي هوا تقارن پيدا كرده مي توان از آن به عنوان يك فرصت براي خودسازي بيشتر استفاده كرد، چون در اين ماه گناهان انسان از بين مي رود.»
اين استاد دانشگاه سير و سلوك و رسيدن به عبوديت الهي را داراي سه مرحله مي داند و مي گويد: «ماه مبارك رمضان فرصت مناسبي است تا به تخليه دروني و پاك نمودن جسم و جان از رذايل و سيئات اخلاقي بپردازيم چون در سير و سلوك 3 مرحله وجود دارد؛ تخليه، تحليه و تجليه، حال در ا ين ماه مبارك بايد عموم مردم بتوانند به مرحله تخليه برسند تا بتوانند به مرحله دوم كه تحليه به معناي آراسته شدن به زيبايي هاي اخلاقي است دست پيدا كنند.»
وي در ادامه مي گويد: «دعوت به اعمال صالح و پرهيز از گناهان يك دستور كلي است و در تمامي اديان آسماني هم آمده است اما در حيطه اسلام ماه مبارك رمضان يك فرصت طلايي و استثنايي را فراهم كرده تا مسلمانان بهتر و راحت تر به تخليه دروني بپردازند و از رحمت بي كران الهي استفاده كنند، چون معتقدم اين ماه مبارك مي تواند انسان را به راحتي به آن تخليه دروني از هر نوع گناهي برساند و مراحل بعدي معرفت شناسي و عبوديت و بندگي را هموار نمايد.»
عباسي در پاسخ به اين سؤال كه مرحله سوم سلوك كه از آن به عنوان تجليه ياد كرديد چيست، مي گويد: «ماه مبارك رمضان باب رحمت الهي را باز مي كند تا انسان گام نخست خودسازي و صعود به كمالات را به خوبي طي كند و پس از رسيدن به مرحله دوم يعني تجليه، بايد تمامي خصلت هاي بارز و پسنديده در انسان متجلي شود و به يك عابد واقعي و بنده خوب خدا مبدل گردد، كه اين مرحله را تجليه مي نامند و معناي آن هم اين است كه آثار و ثمرات اين ماه در وجود انسان كاربردي شود و تجلي پيدا كند و چون اين ماه پربركت به زندگي و رفتارهاي فردي واجتماعي جهت مي دهد و ما را در صراط مستقيم قرار مي دهد.»
فطرت خفته را بيدار كنيم
براي دستي يابي به تقوا، عبوديت و بندگي خالص خداوند روش هاي مختلفي در آموزه هاي اسلامي بيان شده كه يكي از مهمترين آنها روزه داري است كه مي تواند فطرت خفته انسان را بيدار كند و او را در مسير الهي قرار دهد.
عباسي، كارشناس معارف اسلامي با اشاره به روش هاي بيدارسازي افراد از خواب غفلت مي گويد: «معمولا آدميان مصداق نگرند نه مفهوم نگر، يعني اگر رفتار و اعمال يك فرد روزه دار را خوب ارزيابي كنند دوست دارند روزه بگيرند، اينجاست كه نقش برجسته عالمان ديني در جذب مردم به سمت عبادت الهي در ماه مبارك رمضان برجسته مي شود.»
اين استاد دانشگاه معتقد است كه با وجود گستردگي وسايل ارتباط جمعي ذائقه هاي معنوي بسياري از انسان ها نيز تغيير كرده، وي مي گويد: «به عقيده من بايد شيوه ها و نحوه تبليغ در مسايل ديني و اسلامي را مورد بررسي و بازنگري قرار دهيم تا قدرت جذب را بالا ببريم، آن وقت است كه مي توانيم در اعمال و رفتار ديگران اثرگذار باشيم، امروزه متاسفانه مسايلي در جامعه ما ديده مي شود كه نشان از ضعف در نحوه تبليغ درست و اطلاع رساني صحيح به مردم دارد، مثلا مي بينيم خانمي كه گرايش چنداني به حجاب ندارد اما افطار مي دهد، اين نشان مي دهد كه ما هنوز در شيوه هاي جذب افراد به سمت رعايت معيارهاي اخلاقي و اسلامي موفقيت چنداني نداشته ايم، در اين ميان نيز نبايد از نقش تاثيرگذار رسانه ها غافل شويم، چون مي توانند در ابعاد تربيت ديني نقش مهمي در جامعه ايفا كنند.»
دستيابي به شناخت رمضان
خداوند متعال در اين ماه پر خير و بركت ما را به ميهماني عظيم خود فراخوانده است و راه و رسم اين ميهماني را نيز به خوبي ترسيم فرموده، حال بايد از خود پرسيد كه آيا ميهمان خوبي براي اين مراسم پر فيض الهي خواهيم بود و مي توانيم قدردان پذيرايي هاي ميزان باشيم و آيا در اين ميهماني، ميزبان از ما راضي و خشنود خواهد شد يا نه، ميهمان ناخوانده اي خواهيم بود كه ميزبان براي رفتن ما لحظه شماري مي كند.
به ديدار حجت الاسلام والمسلمين محمدمهدي مرادي، كارشناس ارشد تبليغ در حوزه علميه قم مي رويم تا از ديدگاه هاي ايشان مطلع شويم.
مرادي در تحليل خود درباره ماه مبارك رمضان مي گويد: «اولين قدم براي ورود به ماه رمضان شناخت و درك عميق آن و آشنايي با بركات و فضايل اين ماه است، يعني بايد ارزش هاي معنوي اين ماه پر خير و بركت را با تمام وجود شناخت و سپس وارد بطن و متن آن شد، چون در سايه اين شناخت است كه نحوه برخورد ما با اين ماه مشخص مي گردد. حضرت محمد(ص) پيامبر گرامي اسلام در حديثي مي فرمايند: «اگر انسان ها از آنچه كه در ماه رمضان قرار دارد آگاهي داشته باشند با تمام وجود دوست دارند كه همه طول سال ماه رمضان باشد، حال اگر ما با اين نگاه به درك ماه مبارك رمضان برسيم قطعا مي توانيم بهره برداري بيشتري از آن داشته باشيم.»
اين كارشناس ارشد تبليغ در حوزه علميه در ادامه مي گويد: «در احاديث و رواياتي از پيامبر اسلام(ص) آمده است كه نفس شما با شما از همه دشمن ها دشمن تر است، در تفسير اين حديث آمده است كه اگر در حق هر دشمني نيكي و محبت كنيد قطعا دشمني و كينه او كمتر مي شود اما هرچقدر كه به نفس خود خوبي كنيد دشمني او بيشتر مي شود، حال اين ماه مبارك فرصت مغتنمي است تا به تزكيه نفس و عبادت و خودسازي بپردازيم.
مرادي مي گويد: «مبارك در لغت به معناي چيزي است كه بركات و دوام آن زياد است با اين حال اولين مرحله استفاده از اين ماه مبارك اين است كه موانع رسيدن به عبادت خالصانه را از سر راه برداريم موانعي مثل شهوات، دنياپرستي و... اين را هم نبايد فراموش كرد كه خداوند فرموده در اين ماه شيطان در غل و زنجير است و اين خود فرصت مناسبي به انسان داده شده تا بهتر و با طمانينه بيشتر به عبادت بپردازيم و از ياد خداوند متعال غافل نشويم.»
نفس بايد مطيع عقل باشد
حجت الاسلام مرادي مي گويد: از ديگر فوايد ماه مبارك رمضان زنده كردن روح عبوديت در انسان است، چون فلسفه بسياري از نخوردن ها و نگفتن ها و نشنيدن ها اين است كه بنده خوب خدا باشيم كه در اين رهگذر بايد نفس ما مطيع عقل گردد تا بتوانيم به راحتي از كوره راههاي زندگي عبور كنيم و در امتحان هاي الهي سربلند بيرون آييم، خداوند در سوره عنكبوت آيه 69 مي فرمايد: «غريب به مضمون-هر كس كه در مسير ما تلاش كند ما قطعا صراط مستقيم را به او نشان مي دهيم.» اين كارشناس ارشد تبليغ در ادامه همين بحث مي گويد: «يكي از مهمترين موانع بر سر راه رسيدن انسان به كمال، وجود شيطان است، اما در اين، ماه، شيطان به زنجير كشيده شده تا انسان بتواند راه سعادت و كمال ابدي را با آرامش كامل طي كند، از همين رو مي توانيم از اين شب ها و روزهاي رمضان نهايت استفاده را ببريم.»
شيخ صدوق به سند معتبر روايت كرده از حضرت علي بن موسي (ع) از پدران خود از حضرت علي(ع) كه فرمود: خطبه خواند بر ما روزي حضرت محمد(ص) و فرمود: اي مردم به درستي كه رو كرده است به سوي شما ماه خدا با بركت و رحمت و آمرزش، ماهي است كه نزدخدا بهترين ماه ها است و روزهايش بهترين روز ها است و شب هايش بهترين شب ها است و ساعت هايش بهترين ساعت ها است، و آن ماهي است كه خوانده اند شما را در آن به سوي ضيافت خدا و گرويده ايد در آن از اهل كرامت خدا، نفس هاي شما در آن ثواب تسبيح دارد و خواب شما ثواب عبادت، عمل هاي شما در آن مقبول و دعاهاي شما در آن مستجاب است. پس بخواهيد از پروردگار خود با نيت و دل هاي پاكيزه از گناهان كه توفيق دهد شما را براي روزه داشتن و تلاوت قرآن، به درستي كه شقي و بدعاقبت كسي است كه محروم گردد از آمرزش خدا در اين ماه عظيم
حجت الاسلام رضا عبداللهي فرد، واعظ علوم ديني مي گويد: «ماه مبارك رمضان تنها ماهي است كه قرآن با صراحت به آن اشاره كرده و اهميت آن را مطرح نموده و روايات و احاديث متعددي نيز در باب آن بيان شده كه همگي نشان مي دهد ماه بسيار پرفضيلتي است، با اين حال بايد تمام تلاش ما معطوف به اين موضوع باشد كه از تمامي دقايق ماه رمضان استفاده كنيم تا در پايان آن به يك خودسازي دست پيدا كنيم.»
كاهش جرايم در ماه رمضان
يكي از بركاتي كه هر سال ماه رمضان با خود به همراه دارد كاهش جرايم در كشور است، به گونه اي كه در سال گذشته حدود 40درصد جرايم كاهش چشمگيري داشت و اين خود مويد اين نكته است كه حتي افراد شرور نيز به مسايل معنوي احترام مي گذارند، از اين رو در ماه رمضان ميزان جرايم و تخلفات كاهش مي يابد.
محمدحسين راميان، كارشناس مسايل اجتماعي و استاد دانشگاه مي گويد: «ماه مبارك رمضان سواي تاثيرات معنوي و الهي، در رفتارهاي اجتماعي افراد نيز تاثيرگذار است، به نحوي كه هر ساله شاهديم درصد قابل ملاحظه اي از جرايم و تخلفات كاهش مي يابد كه اين موضوع به خوبي نشان مي دهد بحث روزه فقط يك موضوع ديني محسوب نمي شود بلكه در ابعاد فرهنگي و اجتماعي نيز قابل بررسي است.»
اين كارشناس مسايل اجتماعي مي گويد: «به عنوان مثال فردي كه در ماه مبارك رمضان روزه گرفته خود را مقيد به رعايت حريم هاي شناخته شده اين ماه مي داند و مثلا از دروغ گفتن، غيبت كردن، تهمت زدن و ساير مسايل غيراخلاقي پرهيز مي كند و حتي در فاكتورهاي ديگر مي بينيم آمار قتل و جنايت نيز كاهش چشمگيري دارد، همه اين موارد بر اهميت نقش اجتماعي روزه تاكيد دارد و اين راهكار را پيش روي ما قرار مي دهد كه از يك موضوع ديني و اسلامي همچون روزه و ايام ماه مبارك رمضان براي نهادينه كردن مباحث اخلاقي و اجتماعي نهايت بهره را ببريم و مبلغان ديني ما بايد در اين ايام به گونه اي به تشريح اهميت روزه داري بپردازند كه افراد حتي پس از ماه مبارك همچنان خود را موظف به رعايت حريم هاي اخلاقي و چارچوب هاي اجتماعي بنمايد.»
اين استاد دانشگاه ماه رمضان را بهترين فرصت براي نهادينه كردن مباحث اخلاقي و اجتماعي مي داند و معتقد است كه اين ماه مي تواند در بالا بردن فرهنگ اجتماعي جامعه نقش بسزايي داشته باشد.
گزارش روز