E-mail:shayanfar@kayhannews.ir

توسل به شوراي بزرگان زندگينامه جمعي از رجال پهلوي73

3- فعاليت جاري
دكتر اميني به طوري كه گزارش شده، فعاليت هاي سياسي خود را در هفته هاي اخير از سر گرفته است. به طوري كه گفته مي شود او با بعضي از ايرانيان و بيگانگان تماس گرفته و از قرار معلوم نگراني خود را درباره مشي سياسي و اقتصادي ايران ابراز داشته است. استدلال او براساس گزارش به قرار زير است:
در پشت اين نماي درخشان تبليغات دولتي، اوضاع در ايران كاملاً جدي و وخيم است. سركوبي روحانيون تعادل ايدئولوژيك در اين كشور را برهم زده است و بعضي از روحانيون با نفوذ و ملاها به سوي عناصر دست چپي جهت همكاري گرايش پيدا كرده اند. از ميان رفتن جبهأ ملي يك خلأ سياسي و ايدئولوژيك به وجود آورده است كه ممكن است مردم را به طرف افكار دست چپي و طرفدار توده سوق دهد.
پذيرفتن وام هايي با مقياس بزرگ، اعتبارها و همكاري اقتصادي با اتحاد جماهير شوروي و ساير كشورهاي بلوك شوروي، ايران را از لحاظ اقتصادي بيشتر به اتحاد شوروي متكي ساخته است. تمام اين امور در زماني اتفاق مي افتد كه انگليس از شرق كانال سوئز خود را كنار مي كشد و ايالات متحده آمريكا در ويتنام درگير شده است. علاوه براين، افزايش مداوم ماليات، به آتشي كه در حال حاضر در زير خاكستر است، دامن مي زند.
با چنين استدلالي او اشاره كرد كه بعضي از اشخاصي كه به دربار شاهنشاهي دسترسي دارند، بايد «خطرات» را به شاهنشاه گزارش دهند تا «قبل از اين كه خيلي دير شود، اوضاع را به حال عادي بازگردانند. » حتي گزارش شده كه وي ديداري خصوصي با شاه داشته، هرچند اين خبر از سوي خود او تأييد نشده است. در پاسخ به اين پرسش كه مقصود از «عادي شدن» اوضاع چيست، او گفته است:
استعفاي هويدا به عنوان نخست وزير، انحلال مجلس و حزب ايران نوين، تجديدنظر در سياست اقتصادي و خارجي كشور و سرانجام لغو برنامه چهارم عمراني.
4- واكنش در برابر دكتر اميني
حكومت با متهم كردن دكتر اميني به تماس هاي مشكوك با خارجيان و آلت دست شركت هاي خارجي نفتي بودن در مخالفت با سياست خارجي ملي و مستقل ايران، نسبت به او عكس العمل نشان داده است.
سياستمداران نسل جديد كه به طور عمده از اعضاي احزاب ايران نوين و مردم و پان ايرانيست هستند، همگي با دكتر اميني مخالفند و او را آخرين محافظ قديمي مكتب قوام السلطنه مي شناسند. همچنين بسياري از اشخاص بانفوذ ولو پير، با دكتر اميني مخالفند و از آن بيم دارند كه بازگشت او ممكن است باعث از سرگيري پي گيريهاي قانوني و مبارزات ضد فساد شود. بعضي از ناظران معتقدند هدف اصلي خود دكتر اميني نيست، بلكه هدف بعضي از قدرت هاي غربي و شركت هاي نفتي مربوط به آنها مي باشد. اين ناظران مي گويند كه حكومت با ضربه زدن به اميني مي خواهد به اين قدرت ها نشان دهد كه ايران مصمم است سياست مستقل خود و همكاري اقتصادي نزديك با همه كشورها را ادامه دهد و در عين حال به شركت هاي خارجي نفتي هشدار دهد كه از مخالفت عصيانگرانأ خود نسبت به تقاضاهاي ايران و حتي اخلال در تلاش ايران براي فروش نفت به كشورهاي خارجي، دست بردارند.
حكومت براي نيل به همأ اين مقاصد، به شوراي بزرگان كه هر چند در ژوئيه سال 1964 تأسيس شده، ولي تاكنون هرگز براي حل مسئله اي از آن استمداد نشده، توسل جسته است. البته همأ اشخاص بانفوذ، پس از سقوط اميني در پاييز سال 1962، كه به زندان افتاده و يا تحت تعقيب قانون قرار گرفته بودند، آزاد شدند و حتي يكي از آنها سناتور شد. همه آنها مدعي بودند كه بي گناهند و دو نفر از آنها يعني سرلشگر علوي مقدم و سرلشگر علوي كيا ادعانامه هايي عليه دكتر اميني نيز صادر كردند. هرچند اشخاصي هستند كه معتقدند دكتر اميني قبل از اين كه به دقت متوجه اطرافش باشد دست به اقدامي نمي زند، اما شواهدي در دست است كه قصد اخير او براي نخست وزير شدن، اگر واقعاً چنين غرضي در ميان باشد، مطلقاً شانسي براي موفقيت ندارد و همچنين شانسي براي اين كه استدلالهاي او جدي تلقي شوند، وجود ندارد، زيرا حكومت هويدا صرفاً از يك سياست ملي كه به وسيله شاهنشاه تعيين شده است پيروي مي كند و اعليحضرت اعلام داشته است كه ايران از اين سياست حتي يك گام هم عقب نخواهد نشست.
اميني، علي - 35
خيلي محرمانه
زمان و مكان: 4 مارس 1968 - 31/12/46، محل اقامت دكتر حسن علوي
صورت مذاكرات شركت كنندگان: آقاي شاهرخ فيروز، بازرگان ايراني آقاي رابرت اسكات، معاون ويژه در امور MAP
آقاي جان ا. آرميتاژ ، رايزن سفارت
موضوع: دكتر علي اميني و شورويها
فيروز گفت كه از او خواسته شده بود عليه علي اميني شهادت دهد. كساني كه مسئله را پيگيري مي كردند به فيروز يادآوري كرده بودند كه در سال 1691، اميني پست داده شده به وي در كابينه را نداده بود و پيشنهاد كردند كه به خاطر اين تحقير، وي مي تواند از خود اعادأ حيثيت كند. فيروز پرسيد شاه در مورد شخصيت وي چه نظري دارد و در صورتي كه او با اميني در بيفتد، چه فايده اي خواهد داشت. فيروز از همكاري امتناع ورزيد. به عقيده من او نگران است از اين كه مبادا خود او تحت پيگرد قرار گيرد يا حتي بازداشت شود.
فيروز گفت مذاكره بر سر جزئيات كارخانه ذوب آهن اصفهان كه توسط شوروي ساخته شده، با مشكلاتي مواجه گرديده و تاريخ مراسم كلنگ زدن آن به تعويق افتاده است. او نگفت تاريخ مراسم براي چه روزي به تعويق افتاده است.
فيروز گفت كه اعضاي مطبوعات ايران دستور دارند كه در مراسم روز نيروهاي مسلح شوروي شركت نكنند. (او اضافه نمود كه اكنون مطبوعات دستور دارند به نحوي مثبت در مورد فعاليت ها و موقعيت ايالات متحده در ويتنام مطلب بنويسند. ما قبلاً گزارش كرده بوديم كه اين گونه دستورات صادر شده است. )
اميني، علي - 45
خيلي محرمانه
تاريخ: 9 مارس 1968 - 18/21/46
از: بخش سياسي، جان ا. آرميتاژ
جهت: بايگاني
موضوع: علي اميني
آقاي اسكات گزارش داد كه چند وقت قبل از 20 فوريه، علي اميني در فرودگاه مهرآباد بود كه برخي از دوستانش وي را بر سر دست بلند كرده و اعلام داشته بود كه اميني رهبر واقعي ايران است. اميني بعد از آن در فرودگاه بود و مجدداً اين كار چند بار تكرار گرديد. گزارش جريان به گوش شاه رسيد و حملات جاري عليه اميني تشديد شد.
تذكر: شاه ايران را به قصد گذرانيدن تعطيلات در اروپا در 10 فوريه 1968 ترك گفت.
اميني، علي - 55
محرمانه
زمان و مكان: 21 مارس 1968 - 21/21/46 - سورن
شركت كنندگان: احمد قريشي، استاد دانشگاه ملي ويليام ا. هلسث ، دبير اول سفارت
موضوع: اميني
قريشي شنيده بود كه دولت نگران تصميم دو ماه پيش خود در مورد آزاد بودن ملاقات با اميني در خانه اش شده است. از زماني كه اين كار صورت گرفته بود، هر روز صدها نفر از اميني در خانه اش ديدن كرده بودند.
اميني، علي - 65
خيلي محرمانه
نوامبر 1968 - آبان 1347
برنامه اقتصادي اميني كه توسط ر. مقدم به ال. دبليو. سماكيس داده شده است.
عوامل ايجادكنندأ مشكلات اقتصادي
1- بالا رفتن هزينأ زندگي و ايجاد فاصلأ زياد بين درآمدهاي قشرهاي مختلف مردم.
2- بوروكراسي، ارتشأ و سردرگمي در ادارات.
3- فقدان مقامات ذيصلاح جهت مراجعه مردم و در ميان گذاشتن مشكلاتشان با آنها كه بتوانند نظريات مردم را به سازمانهاي ذيربط تحميل نمايند.
4- مداخله سازمانهاي بي كفايت در امور مردم.
5- فقدان اعتماد مردم به دولت در زمينه هايي كه مسائل اقتصادي و اجتماعي مدنظر است.
6- فقدان اظهار عقيده در حد لازم.
7- عدم هماهنگي ميان سازمانهاي دولتي كه مشكلات عديده اي را براي مردم پديد مي آورند.
8- فقدان برنامه جهت نيازهاي كشور و دربر گرفتن طرحهاي اقتصادي.
چه بايد كرد؟
1- مالي:
الف - به حداقل رساندن هزينه ها، متأسفانه هزينأ زيادي صرف تجملات مي شود.
ب - پرداخت حقوق كارمندان دولت متناسب با مسئوليت هايي كه آنها پذيرفته اند، توقف تبعض و تحرك بخشيدن به كارمندان در جهت عمل.
ج - برداشتن حتي الامكان بار مالياتي از دوش طبقأ مولد ثروت و اتخاذ آنچنان سياست هاي مالي كه واحدهاي توليدي از نظر مالي خودكفا شوند.
د- تجديدنظر در شرح وظايف ادارات دولتي، ادغام ادارات بي مورد، افزايش كارآيي و صرفه جويي در مصرف.
هـ - كاهش هزينه هاي نظامي و خريدهاي تسليحاتي، چرا كه اين قبيل تجهيزات در زمينه هاي به كار مي روند كه مولد نيستند و مانع از رشد اقتصادي كشور مي گردند. هيچ خطري از ماورأ مرزها ايران را تهديد نمي كند. ليكن اگر توجهي به وضعيت اقتصادي نشود مشكلاتي همچون بي كاري، فقر و نارضايتي عمومي ثبات سياسي را تهديد خواهند كرد و در نتيجه منجر به «فشار ناگهاني» مي گردند.
2- اقتصادي:
الف - تثبيت سياست هاي اقتصادي دولت در جهت جلب اعتماد سرمايه گذاران داخلي و خارجي (در حال حاضر اعتمادي به سياست اقتصادي دولت وجود ندارد. )
ب - مساعدت و توجه به كشاورزي و سروسامان دادن به اصلاحات ارضي به گونه اي كه كشاورزان خرده مالك بتوانند از نظر اقتصادي بخش هاي كوچك كشاورزي خود را اداره كنند. همچنين ايجاد مراكز آموزشي جهت بالا بردن سطح دانش كشاورزان و بنابراين قادر ساختن آنها به حل مشكلاتشان. تثبيت نرخ توليدات كشاورزي و سياست هاي بازار به نحوي كه بين عرضه و تقاضا بدون دخالت مستقيم بخش دولتي تعادل برقرار گردد. تشكيل تعاوني براي آينده كشاورزي ايران نقش حياتي دارد. تعاونيها بايستي به معني واقعي كلمه ايجاد شوند تا از كشاورزان حمايت كنند و نيازهايشان را برآورده سازند و محصولاتشان را به فروش برسانند. آفات نباتي بايد به طور جدي كنترل شوند. احياي كشاورزي مهمترين عامل ثبات اقتصادي است و تلاش در اين راستا منجر به اقتصاد با ثبات و سالم مي گردد.
ج - تلاش زيادي بايد در جهت آبياري به عمل آيد. آب در كشاورزي و صنعت نقش حياتي دارد و براي نيازهاي مردم شهرنشين نيز ضروري است. از نقطه نظر اقتصادي و فني، فعاليت هاي مربوط به آبياري، كشاورزان را در طول ماههاي بيكاري مشغول كرده و آنها را از مهاجرت به شهرها باز خواهد داشت. اين گونه فعاليت ها همچنين مي تواند شغل هاي فني جديد دائمي در روستاها ايجاد نمايد و كشاورزان را در زمان بيكاري مشغول نگاه خواهد داشت و درآمد آنها را افزايش خواهد داد و در نتيجه اقتصاد روستا را توسعه خواهد بخشيد. استفاده از آبهاي زيرزميني و نظارت بر منابع آبي موجود كشور از مهمترين مسائل است.
د - زيربناي صنعت كشور به رسيدگي بيشتري نياز دارد. ايجاد صنايع «نمايشي» و يا به منظور حفظ «پرستيژ» بايستي متوقف شوند. از هزينه هاي هنگفت كه فاقد بازدهي كافي و بهره مناسب باشند، حتي اگر ظاهراً به ضرر سرمايه گذاران خارجي هستند، بايستي اجتناب شود. صنايعي كه قادر به پيشرفت هستند و داراي درآمد كمي مي باشند، بايستي توسعه يابند. به صنايعي كه از مواد موجود در كشور استفاده مي كنند در مقايسه با صنايعي كه از نظر مواد اوليه به كشورهاي خارجي وابسته هستند، بايد اولويت داده شود. همان گونه كه قبلاً گفته شد بايستي در روستاها ايجاد كار نمود تا روستائيان براي كار به شهر مهاجرت نكنند.
هـ - يك برنامه به معناي واقعي كلمه جهت اجراي موارد فوق لازم است. بنابراين سازمانهاي برنامه ريزي بايستي مستقل از هر فشار سياسي و شخصي بتوانند عمل كنند تا نيازهاي كشور و اهداف آن را به ترتيب و اولويت طبقه بندي كرده و براساس نيازهاي مالي، ارز خارجي و امكان ايجاد آن در كشور طرح ريزي نمايند و متعاقباً بايد يك طرح چند ساله به طور هماهنگ ايجاد نمود. اين طرح بايستي بدون وقفه و به طور كامل انجام شود. يك سازمان هماهنگ كننده بايستي ايجاد شود تا بر اجراي طرح نظارت كند و مانع اتلاف وقت و درگيري بين سازمانهاي مختلف شود. يكي از مشكلاتي كه در دفاتر دولتي در حال حاضر تجربه شده است، فقدان هماهنگي و مسئوليت در قبال يكديگر است. سازمانهاي دولتي بايد در برابر نخست وزير پاسخگو باشند و نخست وزير بايد قادر باشد به گونه اي عمل كند كه هيچ يك از وزارتخانه ها نتوانند تصميمات دولت را ناديده انگارند. هر وزيري كه تصميم دولت يا طرح هاي آن را ناديده انگاشت، بايستي بركنار شود.
و - كل درآمد دولت از هر منبعي چه ارز خارجي باشد يا پول رايج كشور، بايستي به خزانه كل برود. هيچ سازماني حتي اگر طبق قانون تجارت اداره مي شود، نبايد بيش از بودجه اي كه به آن تخصيص داده شده است، خرج كند. سازمانهاي خاصي نظير شركت نفت ، آزادي عمل بسيار دارند و اصراف زياد مي كنند و هزينه تراشيهاي غير ضروري مي كنند و تعهداتي را مي پذيرند كه به اجراي آن فكر نمي نمايند. اين مسئله مي تواند به هرج و مرج در دفاتر و سازمانهاي دولتي منجر شود و به اين دليل است كه دولت با مشكلات هزينه روبروست. امور مالي متعادل از طريق تمركز درآمد و هزينه حاصل مي شود كه هيچ مشكلي در امور جاري سازمانها پديد نخواهد آورد.
اوضاع سياسي و اقتصادي مسئله را طولاني و پيچيده مي كند، لذا من به يك نكته مي پردازم. من نمي خواهم بگويم دمكراسي و آزادي همچون دمكراسي و آزادي غربي رايج در آمريكا يا ممالك بزرگ اروپا بايستي در كشور باشد، ليكن عقيده دارم كه نمي شود بدون مقدار كمي آزادي فاصله بين مردم و دولت را از بين برد. شايد افراد خاصي راست مي گويند كه انتخابات آزاد در شرايط فعلي عملي نيست، اما اين دليل نمي شود كه نمايندگان را از ميان كساني انتخاب كرد كه فقط مطيع هستند و كوچكترين ايده اي از خود دربارأ جامعه ندارند - قانونهايي كه در مجلس تصويب مي شوند انتظار مي رود به اجرأ درآيند. به نظر مي رسد امكان آن وجود داشته باشد كه بدون دخالت نابجا و با شركت مردم، مجلسي به وجود آورد كه با دولت در تحقق بخشيدن اهداف ملي همكاري واقعي داشته باشد. هيچ گونه اصلاحاتي بدون آزادي، هر چند محدود و نسبي، ممكن نيست. انتظار نمي رود دولت در حالي كه از اعتماد مردم برخوردار نيست و هيچ اقدامي جهت جلب رضايت مردم انجام نمي دهد، بتواند اهداف ملي را تحقق بخشد. فاصله ايجاد شده بين مردم و دولت بقدر زيادي شده است كه هر اتفاقي مي تواند رخ بدهد. قدرت و فشار نمي تواند متضمن ثبات براي هميشه باشد. زمان آن فرارسيده است كه از فشار جهت جلوگيري از بروز يك فاجعه، كاسته شود.
خليج فارس از نقطه نظر سياست خارجي:
خليج فارس يكي از راههاي آبي مهم مي باشد و لذا از اهميت زيادي براي ايران برخوردار است. اكثر نقاط جنوب ايران مي توانند منابع عظيم درآمد را، نه تنها از نقطه نظر ذخاير نفتي بلكه از نقطه نظر ماهيگيري، براي ايران تشكيل دهند. نفت فلات قاره نيز اهميت زيادي دارد.
امنيت خليج فارس و حفظ ارتباطات با درياي آزاد، از نظر سياسي و استراتژيكي حياتي مي باشد. لذا ايران بايستي سياستي روشن و واقع بينانه را جهت حفظ منافع سياسي و اقتصاديش در خليج فارس دنبال كند. از طرف ديگر از آنجايي كه كويت، عراق، عربستان سعودي و شيخ نشينهاي خليج فارس نيز در اين منطقه داراي منافع سياسي و اقتصادي مي باشند، سياست ايران بايستي براساس حسن تفاهم و همكاري با اين كشورها استوار باشد. ايران كشوري مسلمان است، اما هيچ فصل مشتركي با كشورهاي يادشده از نقطه نظر نژاد ،زبان و حتي مذهب ندارد. متأسفانه هيچ اقدام اساسي از طرف ايران تا به حال جهت جلب كشورهاي عربي صورت نگرفته و مداخله عوامل ديپلماتيك اخيراً فاصله ميان ايران و ممالك عربي را زياد كرده است. بنابراين جهت برطرف نمودن سوءتفاهم ميان ايران و ممالك عربي، بخصوص آنهايي كه در خليج فارس داراي منافعي باشند، دولت ايران بايستي به وضوح اعلام كند كه هيچ گاه جهت حل اختلافات به خشونت متوسل نمي شود، بلكه هرگونه اختلافي از طريق سازمان ملل و راههاي مسالمت آميز حل خواهند شد.
از نقطه نظر حقوقي و تاريخي براساس شواهد موجود، ادعا در مورد بحرين ممكن است از اين به بعد غير متداول باشد، ولي اين مسئله را مي توان در چهارچوب كلي مشكلات خليج فارس حل كرد.
برخي از جزاير نزديك سواحل ايران غيرمسكوني هستند، ولي اگر به تصرف قدرت هاي ديگري در آيند، مي توانند امنيت سواحل ايران را به مخاطره اندازند. اين جزاير بايستي قانوناً به ايران واگذار شوند. در صورت بروز هرگونه اختلافي در مورد اين جزاير فلات قاره اي كه ممكن است داراي ذخاير نفتي باشند، به نظر مي رسد كه مي تواند مسئله مزبور را جداگانه مورد بحث قرار داد. به هر حال كليه اختلافات و مناقشات را مي توان حل كرد بشرطي كه در چهارچوب كلي مدنظر قرار گيرند و با كشورهاي مذكور تفاهم ايجاد شوند و گامهايي در جهت جلب اعتماد آنها برداشته شوند. از نقطه نظر سياست ايران در خليج فارس نكات زيرقابل توجه است:
1- ممالك عربي بايستي اين اطمينان را داشته باشند كه ايران تنها از منافع قانوني خودش در خليج فارس حفاظت مي كند و قصد گسترش نفوذ خود در اين منطقه را ندارد.
2- ايران بايستي اختلافاتش را با كشورهاي ذينفع در خليج فارس در يك چهارچوب كلي و از طريق مسالمت آميز حل نمايد.
3- ايران بايستي با ممالك عربي در حفظ منافع قانوني آنها در خاورميانه همكاري نمايد.
4- ايران بايستي جهت همكاري اقتصادي و فرهنگي با ممالك عربي به طور كلي و عربستان سعودي، كويت و عراق به طور خاص طرح هاي درازمدت داشته باشد و اين طرح ها را بايستي صادقانه به مورد اجرا بگذارد.
در پايان بايستي اضافه نمود كه نارضايتي عمومي و فقر در خوزستان و ساير مناطق جنوبي كشور راه را براي تحريك و خرابكاري هموار مي سازد و متأسفانه هيچ اقدام اساسي تا به حال در اين رابطه صورت نگرفته است. اگر دولت مي خواهد پايگاه مردمي داشته باشد و از حمايت مردم مناطق جنوب هنگام مذاكره با ممالك عربي برخوردار باشد، بايستي اقدامي جدي صورت بگيرد.
پاورقي