گراني ميوه در فصل تابستان! دست باندهاي مافيايي در بازار ميوه را قطع كنيد- بخش نخست

حسن آقايي
چشممان به جمال مبارك هلوهاي تپل و چاق و چله روشن باد. هستيم و خوب تماشا مي كنيم هلوي وارداتي هر دانه اش حدود 1330 تومان كه به واحد پول رايج مان مي شود سيزده هزار و سيصد ريال!
اگر وسعمان نمي رسد اين نوع هلو خريداري كنيم اشكال ندارد. هلوي كمي لاغر نسبت به آن نوع مورد اشاره هم در دسترس است كه هر عددش حدود 430 تومان (چهار هزار و سيصدريال) قيمت دارد.
اما كلا اين جور كه واردكنندگان ميوه جات خارجي در سرزمين پرذرع و كشت و باغ مان پيش مي روند و بار كشتي هاي ميوه هاي لوكس را از چهار سوي دنيا مي آورند و در سطح كلان شهرها توزيع مي كنند، اراضي مولد مركبات كشور تا چند سال ديگر به سمت آسفالت كاري مي روند! و همچون پاره اي از زمين هاي زنده و قابل كشت در نقاط كشاورزي، تبديل به ويلا و برج و پاساژ و آپارتمان هاي عمدتا مجلل، خواهند شد!
كارشناسان معتقدند واردات بي رويه ميوه نه تنها موجب ارزاني بازار عرضه و تقاضا نشده كه خود عامل گراني دو سه برابر توليدات مشابه شده است. واردات پرحجم ميوه نه تنها باعث تنظيم بازار و
ثبات قيمت هانشده كه توليدات داخلي را سايه زده است در دو شماره گزارش روز كيهان به واكاوي علت گراني ميوه و تأثيرات آن بر اقتصاد ملي و كشاورزي پرداخته ايم.
اين همه ميوه با قيمت هاي سرسام آور
مرد ميانسال از يك مغازه ميوه فروشي شيك و شلوغ در يكي از خيابان هاي شرق تهران بيرون مي آيد. در يك كيسه نايلوني كوچك مقداري هلو و در كيسه ديگري دو عدد طالبي قرار داده و به راه خود ادامه مي دهد.
دو سه قدم از مغازه دور مي شود وسط پياه رو مي ايستد و فيش خريدش را نگاه مي كند. جلو مي روم .خود را «سرمدي» معرفي مي كند .مي پرسم: قيمت ها چطور است؟ زل زده به فيش. احساس مي كنم فكرش جمع و جور نيست. بي آن كه نگاهم كند كيسه هلو را مقابل صورتش بالا مي آورد و دقيق نگاه مي كند... نگاهش برمي گردد به فيش خريدش. مرا نگاه مي كند. نرم و آرام مي گويد: ببخشيد، من عينكم همراهم نيست. شما ببينيد بابت هلو چقدر نوشته شده است. فيش را مي خوانم: نوشته شده: 4295 تومان. فيش را به دستش مي دهم. مي گويد: تعداد هلو را هم بشماريد... ده تاست؟- «بله ده تا هلو است. چه هلوهاي بزرگي!» با عجله از جيب پيراهنش يك ماشين حساب كوچك بيرون مي آورد. مي گويد لطف كنيد مبلغ هلو را تقسيم بر تعداد هلوها كنيد... فوري تقسيم مي كنم مي گويم حدود 429 مي شود. (در واقع هر دانه هلو 429 تومان)... حدقه چشمانش تا نهايت باز مي شود. مي گويد: «هر هلو...؟!» مات نگاهم مي كند... براي چندمين بار كيسه هلو را سر دست بالا مي آورد... سر تكان مي دهد. دندان قورچه مي رود، با لحن اسفناكي مي گويد: عجب زمانه اي شده! اين همه ميوه داخلي و خارجي، چطور قيمت ها سرسام آور است؟ اين قيمت ميوه ها راست كار و وسع ما نيست. تازه اين ارزانترين هلو بود.»
3 تا هلو 4000 تومان!
بيرون بساط مغازه يك ميوه فروشي در يكي از نقاط مركزي تهران، مردي روي چارپايه اي نشسته و از كارتن محتواي انگور روي بساط مي چيند. نگاهي به داخل مغازه مي كنم، انواع ميوه جات داخلي و وارداتي كه بيشتر اتيكت نرخ دارند در داخل در معرض تماشا است. ته مغازه مي بينم هلوهاي بسيار بزرگ بدون اتيكت درون ظرف گذاشته شده است. تا بحال هلوي چنان بزرگ در مغازه هاي ديگر نديده بودم. از مغازه دار مي پرسم: وزن هر يك از آن هلوها چقدر است. با تبسمي مي گويد: «سه تاشان يك كيلو است.» داخل مغازه مي روم. از «محسن اميني» مغازه دار سؤال مي كنم: اين هلوها توليد كجاست؟ مي گويد: «وارداتي از تركيه و كيلويي چهار هزار تومان است. بعد يك نوع هلوي توليد داخلي را نشان مي دهد به نام هلوي حاج كاظمي به نرخ هر كيلو سه هزار و پانصد تومان است.»
از اين مغازه دار علت گراني ميوه را مي پرسم. او توضيح مي دهد كه سرماي شديد اوايل سال جاري تا حدودي روي توليد ميوه جات تأثير گذاشت، پيش از عيد مقداري ميوه وارد شد، در همان حال سيب دماوند هر كيلو دو هزار تومان و سيب وارداتي در محل عمده فروشي هر كيلو سه هزار و سيصد بود كه كيلويي حدود چهارهزار تومان عرضه مي شد و روي قيمت محصولات داخلي اثر گذاشت.
گراني ميوه وارداتي
نرخ توليد داخلي را بالا برد
واردات ميوه در چند ماهه گذشته قيمت توليدات داخلي را افزايش داده است.
«محسن اميني» مغازه دار در يك راسته ميوه فروشي است. او مي گويد:«مثلا سيب وارداتي هر كيلو به قيمت چهار، تا چهار هزار و پانصد تومان باعث شد نرخ سيب ايراني نسبت به آنچه قبلا به نرخ متعادل بود را بالا ببرد. در حالي كه واردات امسال طبيعتا بايد سبب ارزان شدن نرخ ها مي شد كه متأسفانه نتيجه معكوس داد و قيمت ها به اصطلاح بدتر شده است. از طرف ديگر واردات زماني لازم است كه توليد ميوه جات داخلي كم باشد و موجب ايجاد توازن بين عرضه و مصرف شود.»
اين فروشنده معتقد است كه واردات ميوه عامل گراني حدود 30 تا 35 درصد نرخ ميوه جات داخلي در بازار عرضه نسبت به مدت زمان مشابه سال گذشته است.
بازي با سرنوشت كشاورزي كشور
با «اكبرپور» حسابدار بازنشسته يك شركت بافندگي، در محوطه يكي از ميادين ميوه و تره بار شهرداري، گفت وگو مي كنم و از او درباره وضعيت نرخ ميوه ها مي پرسم. مي گويد:«ميوه در طول سال فراوان است. هر موقع به علت مسايل جوي كه باعث كمبود محصولات باغي شده، از كشورهاي ديگر وارد شده است. اما مسأله اين است كه قيمت ميوه هاي وارداتي نه از جهت وسع مالي و نه از بابت طعم كه با ذائقه مالي و خوراكي بسياري سازگار نيست. الان واردات بي رويه ميوه جاي محصولات داخلي را گرفته در حالي كه خبر داريم هيچ كمبودي در اين باره وجود ندارد منتهي معلوم نيست چه دستهاي پنهاني در كار است و چه افرادي در اين مملكت دارند با واردات بيهوده و عمدتا غيرضروري با سرنوشت كشاورزي كشور بازي مي كنند.»
وي مي گويد: «براساس خبرهاي اعلام شده هزاران تن انواع مركبات وارد كرده اند. دولت چرا اجازه داده پول اين جامعه به جيب يك مشت واردكننده و كشاورزان كشورهاي ديگر برود در حالي كه هر موقع توليد داخلي كم بوده دولت با واردات محدود، جبران كرده است. مشكل مهم در تجارت ميوه نبود ضابطه و قاعده است كه افزايش قيمت ها را به طرز سرسام آوري دامن زده است.»
بازار بدون كنترل و نظارت در دست باندهاي مافيايي
هموارسازي هاي بستر واردات بدون رويه ميوه و درنگ كارشناسانه موازنه هاي اقتصادي و عرضه و تقاضا در كشور عمدتا و مشخصا از حدود يكدهه پيش روند صعودي پيدا كرد كه موجب تحكيم فعاليت هاي مافيايي اين بخش اقتصادي شود. سرشاخه هاي بافت خورده باندهاي مافيايي در بازار ميوه، از فرصت هاي لازم و به دلايل كمبود مقطعي؛ خشكسالي و سرمازدگي محصولات داخلي، سوءاستفاده مي كنند و در مقاطعي كه نياز چنداني به واردات ميوه نداريم كشتي هاي تجاري انواع ميوه هاي خارجي و تجملاتي را وارد بازار عرضه مي كنند كه اين كار آنها از يك طرف فروش محصولات داخلي را به حاشيه مي برد و از طرف ديگر به گراني ميوه آن هم در وسط تابستان دامن مي زند.
از جمله پيامدهاي ديگر اين واردات بي حساب و كتاب ايجاد بازار بدون كنترل و نظارت تنگاتنگ در قيمت هاي خارج از ضابطه و ايضا همانطور كه اشاره شد تأثيرگذاري ناخواسته و غيرمتعارف بر نرخ هاي متعادل فرآورده هاي زراعي كشور است. براساس آمار و اطلاعات منتشره رسمي طي چهار ماه نخست سال جاري (1388) بيش از 308 هزار و 500 تن انواع ميوه از 10 كشور و سه كشور امارات، تركيه و مصر به عنوان عمده ترين صادركننده به ايران، وارد كشورمان شده است. براي اين حجم از واردات، بيش از 145 ميليون و 600 هزار دلار ارز كشور هزينه خريد شده است. واردات با چنين ميزاني، واكنش هايي از جانب فعالان اقتصادي و صاحب نظران، عمده و خرده فروشان و مصرف كنندگان را برتابانده است. شاكله بازتاب ها محور افزايش نرخ محصولات زراعي داخلي،
سايه زدن بر موقعيت و سرنوشت آينده كشاورزي، سوءاستفاده از تعرفه واردات و اجحاف در حق سبد اقتصادي قشر آسيب پذير جامعه است.
«علي نجف لو» راننده مسافربر، مي گويد: «بنويسيد بسياري از مردم حتي توان خريد همين ميوه هاي درجه 3 ميدان ها را ندارند. آن ها كه هزاران تن ميوه خارجي وارد كشور مي كنند دلشان براي مردم نمي سوزد بلكه فكر منفعت خودشان هستند. الآن با آوردن همه نوع ميوه خارجي از آناناس بگير تا ليموترش و پرتقال و هلو و... با قيمت هاي چندهزاري، مي بينيم نرخ ها در مغازه ها و حتي ميدان هاي شهرداري سر به فلك مي زند و قشر آسيب پذير را در حسرت خوردن ميوه تازه آن هم در فصل تابستان ناكام مي گذارد.»
بازتاب واردات
از نگاه فعالان اقتصادي
برخي از فعالان و كارشناسان اقتصادي معتقدند شيوه هاي متداول تنظيم بازار عرضه و تقاضا و كنترل و نظارت بر چرخه اقتصادي كشاورزي به شكل آنچه طي سال هاي دور و نزديك سير صعودي واردات بي رويه را ترسيم كرده و نوسان نبض قيمت ها را
در دست گرفته است نه تنها سود براي كشور و جامعه ندارد بلكه فرهنگ مصرف ميوه خارجي را پرورش مي دهد. آنان بر اين نظرند كه گستره كشاورزي ايران حتي در شرايطي نامساعد جوي و خسارات آب و هوايي توليد براي مصارف داخلي داشته و دارد. آنگاه كه كمبودي باشد و يا موقعيت هاي زماني مثل مصرف شب عيد، واردات دو سه نوع ميوه كه بيشتر مورد مصرف عمومي دارد امري طبيعي و يك عرف بين المللي است كه موازنه بازار را تحقق مي بخشد ليكن در شرايطي كه چنان مسايل و موقعيتي وجود ندارد، واردات پرحجم انواع ميوه نه به صلاح كشاورزان و نه به سود مصرف كنندگان است. بلكه فقط جيب عده اي سودجو را پر مي كند. اين روش هاي فرصت طلبانه عده اي سودجو، نظم متعادل نرخ ها در بازار را بهم مي ريزند و نوعي آشفتگي رواني در عرصه دادوستدهاي جامعه نيز
به بار مي آورند. چنان فضايي مفاهيم اهداف تنظيم خريد و فروش ميوه جات و حمايت از ميليو ن ها خانواده مصرف كننده را خدشه دار مي كند و هر آنچه مسئولان ذيربط در نظام مندي بازار برنامه ريزي كرده اند در سايه قرار مي گيرد.»
نبود سياست خاص و مدون
«مهدي زاده» عضو هيئت مديره اتحاديه صادركنندگان ميوه، به عنوان يكي از كارشناسان صاحب نظر در اقتصاد كشاورزي مي گويد: «مهمترين اشكال اين است كه وزارتخانه هاي بازرگاني و جهاد كشاورزي سياست خاص و مدوني در جهت مقابله با واردات بي رويه ميوه و محصولات كشاورزي و حمايت از توليد داخلي ندارند.» به گفته وي وزارتخانه هاي مذكور مي توانند با تغيير تعرفه از واردات ميوه هاي خارج از فصل و يا ميوه هايي كه در داخل توليد مي شود، جلوگيري كنند. ميوه هاي بسيار
گران قيمت خارجي در بازار از يك سو و واردات ميوه هاي خارج از فصل از سوي ديگر، بيانگر اين واقعيت است كه سياست هاي اقتصادي ما در راستاي اصلاح الگوي مصرف نيست زيرا مردم را به سمت مصرف محصولات لوكس و گران قيمت خارجي هدايت مي كند. از طرفي هم نيازي به واردات ميوه هاي خارج از فصل نداريم و واردات بي رويه يكي از بزرگترين موانع بر سر راه توليد و اشتغال است.
گفته هاي اين عضو هيئت مديره اتحاديه صادركنندگان ميوه، به نقل از خبرگزاري موج، چنين ادامه مي يابد: «سياست هاي اقتصادي و تعيين تعرفه در ايران به زيان بخش هاي توليد و اشتغال است. با اين روش ها نمي توانيم به استقلال اقتصادي و رشد صادرات غيرنفتي دست بيابيم.»
وي همچنين ضمن تأكيد بر ضرورت برنامه ريزي در زمينه واردات، گفته است ما با واردات مخالف نيستيم اما بايد واردات به زيان بخش توليد و اشتغال تمام نشود. وي مي گويد: «با توجه به پتانسيل ايران در توليد محصولات كشاورزي، بايد واردات ميوه صرفا براي تنظيم بازار شب عيد انجام شود البته نحوه واردات و عرضه ميوه هاي وارداتي نيز بايد تحت نظارت صورت بگيرد.»
نياز به مديريت هوشمند و فرايندنگر
«كمالي» كارشناس امور بازرگاني معتقد است نظام وارداتي و تنظيم بازار تجاري در هر بخش قبل از هر اقدام نيازمند مديريت هوشمند و فرايندنگر است. وي مي گويد: «در بخش واردات ميوه ظاهرا چندان تابع تعادل بخشي بين نياز و مصرف، نرخ ها و كنترل گردش كار نيستيم. نمونه تازه و بارز اين وضعيت، همين واردات چند صد هزار تني انواع مركبات است. شايد يك دليل دستگاه هاي صدور مجوز واردات، سرما و بارندگي اوايل امسال بوده است. اگر آن واقعه طبيعي و زيان به توليدات تنها علت اين موضوع باشد، لازم است خلأ همان نوع محصولات را با واردات كافي پر كرد نه آن كه عده اي از آن فرصت سوء برداشت كنند و انواع ميوه وارد كنند و با نرخ هاي بعضا تعجب آميز توزيع شود. بعد هم مشاهد مي كنيم خودمان ميوه فصل را چندان كم نداريم. مورد ديگر اثر واردات بي رويه ميوه، بهم ريختگي نرخ محصولات داخلي است به اين نحو كه بعضا توليدكننده و يا برخي عمده و خرده فروشان در مقايسه نرخ هاي بالاي وارداتي با قيمت هاي متعادل توليد داخلي، دچار نوعي تب و تاب بالا بردن بهاي ميوه جات داخلي مي شوند. همچنان كه درحال حاضر ميوه وارداتي با قيمت هاي هر كيلو 3، 4 هزار توماني نرخ هاي متعادل داخلي را بالا برده است. مثلا انگور داخلي درحال حاضر كه فصل فراواني چيدن و عرضه است كيلويي 1800 تا 2500 تومان فروخته مي شود.»
گزارش