چگونه آنفلوآنزاي خوكي را مهار كنيم؟ بهداشت فردي مانع رشد يك ويروس - بخش پاياني

گاليا توانگر
سازمان ملل متحد در تازه ترين گزارش خود اعلام كرد كه آنفلوآنزا ي نوع A موسوم به آنفلوآنزاي خوكي تقريبا در 100 درصد كشورهاي دنيا شايع شده است و تلاش دانشمندان كشورهاي مختلف براي توليد واكسن اين بيماري ادامه دارد. اولين موارد ابتلا به اين ويروس نخستين بار در مكزيك ديده شد و پس از ورود به آمريكا و كانادا به سرعت در اروپا و آسيا گسترده شد. به طوري كه در كم تر از دو هفته از اعلام اولين علائم شيوع اين بيماري در مكزيك، سازمان جهاني بهداشت سطح خطر همه گيري آنفلوآنزا A را كه با عناوين «آنفلوآنزا جديد» و « آنفلوآنزاي خوكي» نيز شناخته مي شود از مجموع 6 رتبه در رتبه 4 اعلام كرد و در روزهاي اخير اين سطح هشدار را به آخرين رتبه رساند. از مجموع 193 كشور عضو اين سازمان بين المللي 160 كشور به اين ويروس آلوده شده اند. همچنين تعداد مبتلايان به اين بيماري در سطح دنيا به 151 هزار و 656 مورد رسيده كه تاكنون 868 مورد جان خود را از دست داده اند.
موج آنفلوآنزاي A در مكزيك اين كشور را يك شبه به خانه خاموشي مبدل ساخت. مدرسه ها و ادارات، موزه ها، سينماها و اكثر مكان هاي عمومي تعطيل شدند. حتي اغتشاشات سياسي مكزيك و آشوب ها مسكوت ماند و همه يك هراس چند روزه واقعي را تجربه كردند.
پس از نزديك به يك هفته مسئولان مكزيكي متوجه شدند كه قرنطينه و تعطيلي راه حل مناسب مشكل نيست و هم اكنون اندك اندك جامعه مكزيك به روزهاي قبل باز مي گردد. همان طور كه اشاره شد سرعت انتشار اين ويروس به نحو باورنكردني زياد بوده و ميزان خطر آن براي بدن هر فردي با توجه به قدرت سيستم دفاعي آن شخص متفاوت است. چه بسا بسياري از افراد دچار اين نوع آنفلوآنزا بوده اند، اما علائم خفيف و شبيه آنفلوآنزاي فصلي نشان داده و پس از گذشت مدت كوتاهي بهبود پيدا كرده اند.
اين مسئله كه منجر به عدم تشخيص مي شود باعث شده كه آمار دقيق مبتلايان در سراسر جهان را نداشته باشيم. از سوي ديگر در شرايط فعلي ويروس آنفلوآنزاي A قدرت كشندگي 5/0 درصدي دارد، لذا صددرصد مساوي با مرگ نيست. اين مسئله از شدت وحشت جهاني مي كاهد و راه حل هايي چون تعطيلي عمومي و ايجاد قرنطينه را زيرسؤال مي برد.
اما با اين اوضاع و احوال سؤال هاي متعددي در اذهان عمومي به وجود مي آيد مبني بر اينكه آيا لازم است سفرهاي استراتژيك و حائزاهميت مثل سفر حج به كل لغو شود؟ آيا ضرورت دارد مدارس را تعطيل كنيم؟
تعطيلي آري يا نه؟
ما نمي خواهيم از حساسيت مسئله در كشورمان كاسته شود، اما در عين حال به دنبال تشديد موج وحشت در ميان مردم هم نيستيم.
دكتر حميد عمادي متخصص بيماري هاي عفوني و عضو هيئت علمي دانشگاه تهران پيرامون پيگيري مسئله قرنطينه و تعطيلي به عنوان شيوه هاي مقابله مي گويد: «مادامي كه بيماري زايي اين ويروس تا همين اندازه هست، شايد انجام اين اقدامات مداخله گرايانه خيلي به صلاح نباشد. اگر ما با يك بيماري مواجه باشيم كه مرگ و مير بالا بدهد و كشنده باشد، همه اين كارها را بايد كرد و ناگزير خواهيم بود تجمعات آدم ها را كم كنيم. در شرايط فعلي نرخ بيماري زايي نرمال است. لذا ضرورت ندارد به طور كامل سفر حج را تعطيل كنيم، اگرچه بايد افراد پرخطر را كه در گروه هاي سني خاصي هستند، از تجمعات دور نگه داشت.»
وي در ادامه مي گويد: «در باندي ايجاد شده 98 درصد افراد سرپايي درمان مي شوند. فقط يكي، دو درصد حالشان آن قدر بد است كه احتياج به بستري شدن دارند و يا ممكن است روانه ICU شوند.
موج پاندمي در نقطه اوج معمولا 6 تا 8 هفته طول مي كشد. از اوايل مرداد اين بيماري وارد تهران شده و روز به روز بر تعداد مبتلايان افزوده مي شود، ولي كم كم نرخ نزولي پيدا كرده و تا آخر شهريور تمام مي شود. موج بعدي كه چند ماه بعد از شهريور- دي و بهمن ماه در زمان برگشت حجاج- آغاز مي شود، تعيين كننده همه چيز است. آن زمان ممكن است قدرت ويروس بيشتر و يا كمتر شده باشد.»
پيش بيني بدتر يا بهتر شدن اوضاع را داشته باشيم
ويروس آنفلوآنزا دو نوع تغيير دارد، تغييرات جزيي آن هر 2 تا 3 سال يكبار و تغييرات گسترده آن هر 10 تا 40سال يكبار است. وقتي به تاريخچه آنفلوآنزا نگاه كنيم متوجه مي شويم كارشناسان و دانشمندان در زمان فعلي منتظر ظهور آنفلوآنزاي جديد بوده اند. آخرين مورد فراگيري آنفلوآنزا در سال 1977 تحت عنوان آنفلوآنزاي روسي به ثبت رسيده است.
دكتر طلعت مختاري آزاد ويروس شناس و رئيس مركز آزمايشگاهي آنفلوآنزاي ايران با ابراز خرسندي از اين كه آنفلوآنزاي جديد فعلا نرخ تلفاتش چيزي در حدود آنفلوآنزاي فصلي است و شانس آورده ايم كه آنفلوآنزاي پرندگان با نرخ تلفات 50درصد نتوانست در بين انسان ها فراگيري داشته باشد، مي گويد: «اين ويروس جديد تركيبي از سه مدل آنفلوآنزاي پرندگان، انساني و خوكي است، اما از آنجا كه پروتئين هاي سطحي اش بيشتر از نوع خوكي است، آن را آنفلوآنزاي خوكي ناميده اند. فعلا هم قدرتش در حد آنفلوآنزاي فصلي است. حتي در نوع آنفلوآنزاي فصلي هم با مرگ و مير مواجه هستيم، البته كساني كه دچار ضعف سيستم ايمني و بيماري هاي قلبي و ريوي هستند بيشتر در معرض خطر قرار دارند.»
وي در ادامه مي گويد: «در بيماري آنفلوآنزا هميشه نگران وضعيت افراد مسن بوده ايم، اما به نظر مي رسد متولدين قبل از 1950ميلادي در يك دوره زماني با نمونه مشابه آنفلوآنزاي خوكي مواجه بوده اند، لذا بدنشان قدرت شناسايي و مقابله دارد. اما در آنفلوآنزاي جديد جوانترها ممكن است وضعشان خطرناك تر شود، چون بدن قادر به شناسايي نوع ويروس نيست.»
دكتر مختاري ويروس شناس به اين مسئله اشاره مي كند كه لزومي ندارد همه افراد مبتلا جهت نمونه گيري به مركز آزمايشگاهي آنفلوآنزاي ايران مراجعه كنند.
وي مي گويد: «وزارت بهداشت در هر شهري مراكز نمونه گيري داير كرده و مدل هاي مختلف ويروس جمع آوري مي شوند. پس از بررسي نمونه ها در مركز، موارد خاص را براي تبادل اطلاعات به آزمايشگاههاي بين المللي مي فرستيم. بنابراين از ايران هم نمونه هايي ارسال شده است.»
رئيس مركز آزمايشگاهي آنفلوآنزاي ايران در رابطه با اين كه وزارت بهداشت در جلسات خود همه چيز را پيش بيني كرده و جاي نگراني نيست، مي گويد: «ما بايد همه پيش بيني ها را داشته باشيم. اگر با آغاز فصل تحصيلي و بازگشايي مدارس نرخ فراگيري و بيماران حاد بالا رفت، امكان تعطيلي مدارس وجود دارد، ولي اين مسئله نبايد باعث وحشت عمومي شود. صورت مسئله نبايد بزرگتر از واقعيت و يا كمتر از اهميت آن مطرح شود.»
اگر مبتلا شويم، چه كنيم؟
راه انتقال آنفلوآنزاي نوعA از طريق قطرك هاي تنفسي است. اگر فاصله فرد مبتلا و سالم كمتر از يك متر باشد، به هنگام سرفه كردن قطرك ها به صورت طرف مقابل پاشيده و مبتلا مي شود. الان ادب اجتماعي به گونه اي است كه كمتر چنين اتفاقي مي افتد چون افراد يا دست را جلوي دهان گذاشته و يا از دستمال كاغذي استفاده مي كنند. اما همين كه دست آغشته به قطرك ها به ميز، ميله اتوبوس، صندلي و... گذاشته شود، قطرك ها به سطح شيء مي چسبند.
چنانچه فرد سالم دستش را به ميز بگذارد و بعد به مخاط خود (بيني، چشم و دهان) بزند، مبتلا خواهد شد. پس شيوه انتقال از طريق تماس دست و يا تماس با سطح است.
دكتر عمادي متخصص بيماري هاي عفوني تاكيد مي كند تنها روش پيشگيري از آنفلوآنزا A اين است كه هرگاه بخواهيم دست به چشم، بيني و دهان خود بزنيم، آن را بشوئيم.
وي در ادامه مي گويد: «اگر اين علائم ايجاد شد، علائم خطرناك است و بايد به پزشك مراجعه كرد: تنگي نفس، كبودي صورت، خلط خوني، هشياري كم براثر شدت تب، خواب آلودگي و هذيان گويي، علي رغم گذشت سه روز از بيماري تبش قطع نشود و يا دچار افت فشار خون بشود.»
دكتر عمادي در پاسخ به اين سؤال كه اگر مبتلا شديم، چه بايد كرد؟ مي گويد: «براي مقابله با بيماري كه فراگير است دو شيوه وجود دارد، يكي شيوه قرنطينه كردن است كه افراد ناسالم را در يك مكاني نگه مي دارند و شيوه دوم ايزوله كردن است كه فرد مريض را در اتاق ايزوله نگه مي دارند. در مورد آنفلوآنزا جديد قرنطينه كاربرد ندارد و ايزولاسيون هم بايد براي ناحيه دست انجام شود. اگر مبتلا شديم در خانه بمانيم و در صورت بروز علائم خطر به بيمارستان مراجعه كنيم.»
اين متخصص بيماري هاي عفوني با اشاره به اين كه فاصله افراد در مدرسه بيش از محيط هاي ديگر است، مي گويد: «فاصله افراد در مدرسه 3 تا 4 پا (هرپا 33 سانتي متر است)، در بيمارستان به اندازه 8 پا، در اداره 12 پا و در خانه 16 پا است. بنابراين به دليل فاصله كم ارتباطي در مدارس اگر نرخ پيامدهاي آنفلوآنزا A تشديد شود، مطمئناً تمهيداتي صورت مي گيرد كه مفهوم پيشگيري دارد و نبايد موجب وحشت شود. همان طور كه مسافرت افراد بالاي 65 سال به سفر حج تا اطلاع ثانوي لغو شده است.»
شستن مرتب دست ها
تنها راه حل پيشگيري
اگر فردي در خانواده اي به آنفلوآنزا A دچار شود، احتمال ابتلاي ساير اعضاي خانواده تا
33 درصد وجود دارد. لذا افراد بايد فاصله يك متر را رعايت كرده، دست ها را پس از شستن به مخاط بزنند و فرد مبتلا از ماسك استفاده كند.
سارا قلي زاده مربي بهداشت نيز توضيح مي دهد: «ذرات و قطرات كوچك ناشي از سرفه و عطسه بيماري را منتقل مي كنند. اين ذرات به دست هاي ما منتقل مي شوند و بعد هر چيزي را كه ما لمس كنيم، آلوده كننده مي شود. راه صحيح شستن دست ها اين گونه است كه به غيراز پشت و روي دست هاو انگشتان، زيرناخن ها، بين انگشتان و دور مچ ها را به مدت كافي با آب گرم يا داغ كف مالي كنيد و بشوييد و بعد خوب با آب بشوييد. دست هاي خود را نه تنها قبل از غذا خوردن و بعداز دستشويي رفتن بلكه بعداز استفاده كردن دستمال كاغذي در هنگام سرفه و عطسه بشوييد. درست است، تعداد دفعات خيلي زياد مي شود، مثل اين كه شما در اورژانس يا اتاق عمل مشغول به كار باشيد.»
وي ادامه مي دهد: «وقتي عطسه يا سرفه مي كنيد، دهان خود را بپوشانيد. اگر دستمال نداريد از شانه يا گودي آرنج خود استفاده كنيد. اگر اين ذرات به لباس يا يقه شما منتقل شوند، خيلي بهتر است از اين كه در هوا و بين افراد ديگر انتشار يابند. ماسك هاي جراحي هم خوب هستند، ولي در مورد استفاده هر روزه از آنها توافق نظر وجود ندارد و در ضمن دست ها را هم پاك نگه نمي دارد. اگر بيمار هستيد در خانه بمانيد و دست هاي خود را مرتبا بشوييد تا ديگران را آلوده نكنيد. دست هاي خود را از غشاهاي مخاطي (چشم، دهان و بيني) دور نگه داريد، چون ويروس از اين راه ها وارد بدن مي شود. در ضمن اجسام صاف مثل سكه بيشتر از اجسام زبر و منفذدار مثل كاغذ ويروس را منتقل مي كنند.»
گزارش روز