E-mail:shayanfar@kayhannews.ir

ماجراي همسر اميني و زمين هاي الهيه زندگينامه جمعي از رجال پهلوي30

اميني، علي - 20
تاريخ: 1 اكتبر 1963 - 9/7/42
خيلي محرمانه
از: سفارت آمريكا، تهران، 209 - A
به: وزارت امورخارجه، واشنگتن
مرجع: سفارت 147 - A، مورخ 3 سپتامبر 1963
موضوع: «ماجراي اميني» دور ديگري آغاز شد
در آخرين نامه هوايي، (147- A) در اين موضوع گزارش شد كه «ماجراي اميني» قبل از شروع خاتمه يافت. تا آنجا كه اين ماجرا مربوط مي شود به پرونده اي كه دولت برعليه همسر نخست وزير سابق تهيه كرده بود، به نظر مي رسد كه مورد بسته شده باشد. در اين مدت درگيري بين اميني و رژيم شكل گيري به خود گرفته است.
در 10 سپتامبر دكتر اميني بيانيه اي منتشر نمود كه در آن انتخابات مجلس را محكوم نمود، به كمبود آزادي اعتراض كرد، دستكاري در ليست كانديداهاي مجلس و ساير موارد نقض آزادي را ذكر نمود. بيانيه توسط اميني و نورالدين الموتي، محمد درخشش و غلامعلي فريور امضأ شده بود كه بترتيب وزير دادگستري، آموزش و پرورش و معادن در كابينه بركنار شده اميني بودند.
طبق اظهار درخشش، روز بعد سرلشكر پاكروان، رئيس ساواك، جلسه اي در منزل درخشش با اميني برگزار نمود، كه در آن سعي كرد اميني را از فعاليت هاي بيشتر مخالف بر حذر دارد. هر دو نفر اميني و درخشش در دلائل خود در مخالفت با انتخابات پافشاري نمودند. دريافت عكس العمل دولت مدت زمان زيادي طول نكشيد. چهار روز بعد دو قاضي از ديوان عالي، دادخواستي به ديوان عالي كيفر ارائه نمودند كه در آن ادعا شده بود، الموتي در مدتي كه وزير دادگستري بود، برخلاف قانون اساسي عمل نموده است. موضوع مربوط مي شود به انحلال تعدادي از دادگاههاي تهران و استانها و تشكيل دادگاههاي جديد به جاي آنها توسط الموتي.
ديوان عالي تأييد نمود كه اقدامات الموتي خارج از حدود قانون بوده است. در مدت چند ساعت، معاون دادستان تهران ادعانامه رسمي بر عليه الموتي به اتهام اعمال خلاف قانون اساسي را ارائه نمود. او به مواد 81 و 82 قانون اساسي، كه هيچ قاضي رسمي را نمي توان از پست خود عزل نمود مگر اين كه تخلف وي توسط مقامات تعيين شده تأييد شود، اشاره نموده است.
دادستان در ادعانامه خود اظهار داشته است كه كليه وزراي كابينه مسئوليت مشترك دارند و ساير وزراي كابينه اميني نيز در اتهام الموتي شريك هستند، دستگيري و اجراي حكم شامل «مسئوليت مشترك» خواهد بود.
اگر تاكنون شكي وجود داشت كه دولت مي خواهد اميني را مانند الموتي خراب كند، نخست وزير علم در 16 سپتامبر، در يك سخنراني عمومي به مناسبت گشايش يك مدرسه ملي در تهران، با حمله اميني و نخست وزيريش، كاملاً اين شك را برطرف كرد.
روزنامه انگليسي زبان «Echo OF Iran »، پيش بيني كرده است كه حملات به دكتر اميني تا تشكيل مجلس جديد ادامه خواهد يافت.
هيچ صحبت رسمي در مورد اتهامات عليه الموتي و هيچ سندي برعليه اميني ارائه نشده اند. شك زيادي وجود دارد كه تا زماني كه مجلس جديد تغييرات لازم را در قانون به عمل آورد و به دولت اجازه دهد كه مسئوليت مشترك وزراي كابينه را از اجراي فعاليت هاي وظايف داخلي وزارتخانه ها متمايز سازد، اقدامي قانوني انجام شود. بدين دليل الموتي و اميني هنوز آزاد هستند.
اميني از سوي خودش هيچ اظهارنظر جديدي در مورد انتخابات اخير نكرده است. ما مي دانيم كه او مصاحبه هايي با خبرنگاران روزنامه هاي خارجي كه در مدت انتخابات به تهران آمده بودند، انجام داده است، ولي تاكنون ما در مورد اين مصاحبه ها در روزنامه هاي خارجي مطلبي نديده ايم. در حال حاضر زمزمه هاي سياسي در تهران انتشار يافته است مبني بر اين كه دولت به طور جدي مقرر نموده كه اميني در دادگاه اعتبار خود را از دست بدهد، و سياستمداران تهران پيش بيني مي كنند اين كار به گونه اي برنامه ريزي شده است كه نشان دهند دولت اميني كه اين همه تبليغات عمومي براي مبارزه با فساد مي كرد، خودش در حقيقت در عمق فساد بوده است.
از طرف سفير رايزن امور سياسي سفارت مارتين اف - هرتز
اميني، علي - 21
گزارش اطلاعاتي
خيلي محرمانه - غيرقابل رؤيت براي بيگانگان
شماره گزارش: 6313 NIT
تاريخ ارسال گزارش: 7 اكتبر 1963 - 15/7/42
تاريخ و محل جمع آوري اطلاعات: 27 سپتامبر 1963 - تهران، ايران
منبع: مقام عاليرتبه وزارت دادگستري (F) با تماسهاي خوب در محافل سياسي
موضوع: اتهام كلاهبرداري برعليه همسر نخست وزير سابق، علي اميني
اظهارنظر حوزه: اطلاعات زير در مورد ادعانامأ وزارت دادگستري برعليه خانم بتول اميني به اتهام كلاهبرداري، مي تواند از آن جهت كه يكي ديگر از اتهامات برعليه افراد نزديك به نخست وزير سابق، علي اميني است، قابل توجه باشد.
1- زماني كه علي اميني نخست وزير بود، همسر وي، خانم بتول اميني، هزاران متر مربع زمين در الهيه را به شركت سيوند فروخت. طرف معامله كياني، رئيس يا مدير داخلي شركت بود. كياني اكنون توسط دادگاه عالي فرجام در ارتباط با بهاي ساختن ساختمانهاي سامي
(يا سميعي) محكوم شده است. مدرك فروش، بهاي كمتري را از آنچه خانم اميني دريافت داشته است، نشان مي دهد، بنابراين خانم اميني ماليات و حق ثبت كمتري داده است. اين معامله قبل از تاريخ اتهام شركت سيوند كه در ارتباط با بهاي ساختن ساختمان اسامي (يا سميعي) است، انجام شده بود.
2- اين مورد به اداره بازرسي كل ارجاع گرديد. پس از بررسي. . . ، احمد چابك (يا چوبك) از اين اداره خانم اميني را متهم به كلاهبرداري نموده است. مورد به دفتر دادستاني تهران ارسال گرديد. از طريق وزارت امور خارجه، از خانم اميني خواسته شده در دادگاه شركت كند.
پرونده فعلاً مختومه است.
اميني، علي - 22
خيلي محرمانه
زمان: 10 اكتبر 1963 - 18/7/42
مكان: منزل نورالدين شريف - كارمند محلي
صورت مذاكرات شركت كنندگان: جناب آقاي علي اميني، نخست وزير سابق جناب آقاي غلامعلي فريور، وزير سابق صنايع و معادن ويليام گرين ميلر، دبير دوم سفارت
موضوع: مذاكره با دكتر علي اميني
مقدمه:
در دو ساعت و نيم مذاكره، دكتر علي اميني به طور مفصل در مورد علت مخالفتش با رژيم، تلاش هايش براي تشكيل يك حزب ائتلافي مخالف و برنامه هايش توضيح داد و اشخاصي را نام برد كه اگر امكانش به وي داده شود در دولت به كار گرفته خواهند شد. دكتر اميني همچنين اشتباهات گذشته اش، دلايلي كه موجب سقوط دولت او گرديدند و مواضعش نسبت به ايالات متحده را مورد بحث قرار داد.
1- چرا اميني مخالف رژيم شده است
دكتر اميني گفت كه او بيشترين ستايشگر شاه در مبارزات تبليغاتي بوده است. اميني گفت، شاه با دروغگويي مكررش حتي دمكراسي هاي غربي كه تبليغات و تجارب جنگ جهاني دوم به آنها الگوي «دروغ بزرگ» را آموخت، فريب داده است. اميني اضافه كرد «ولي، ده هزار بيانيه در مورد پيشرفت، نمي تواند انحطاط و ركود را به سعادت و ترقي روزافزون تبديل نمايد. اين امر نمي تواند پوشش قرون وسطايي كه شاه خود را با آن احاطه نموده است، تغيير دهد. » آنچه شاه «اصلاحات خودش» ناميده است، برنامه اميني بود و دولت وي آن را آغاز نموده بود، ولي انگيزه شاه به دست آوردن محبوبيت و تقويت امنيت شخصي خودش مي باشد. ايران، ملت، مرحله دوم از مشغله هاي او هستند. غرور شاه به قدري زياد است كه هيچ كس جرئت گفتن حقيقت را به وي ندارد. اميني گفت كه به شاه در مورد خطر بيش از اندازأ قابليت هاي فساد در وزارتخانه ها هشدار داده است، كه دقيقاً همان چيزي است كه در اصلاحات ارضي اتفاق افتاده است. اميني پرسيد «آيا تعاوني ها كار مي كنند؟»، «آيا شما باور مي كنيد كه يك وزارتخانأ جدا شده از نيروي محركه اش ارسنجاني و سپس فلج شده به واسطأ انتقال مسئول اصلاحات ارضي ان به مجلس، مي تواند 50000 تعاوني را در دهات ايران اداره كند؟» اميني ادامه داد كه در مخالفت با رژيم شاه پابرجا است، زيرا شاه اقدام به انهدام سد مقاومت و پايداري ايرانيان، طبقأ بورژوا، نموده است. «برنامه اصلاحات ارضي شاه كه من آغازگر آن بودم و تصميم داشتم آن را به كندي و در حدود قابليت ها و امكانات ماشين اداري خودمان پيش ببرم، با نيروي غيرقابل كنترلي به حركت درآمده است. »
اميني تأييد نمود كه سيستم زمينداري قديمي ورشكسته بود، ولي اظهار داشت كه آلترناتيوي عملي و كارآ بايستي جايگزين آن مي شد. «وضعيت فعلي اصلاحات ارضي به كدام سو مي رود؟ آيا دولت مي داند چه مي خواهد؟ مزارع اشتراكي كمونيستي؟ يك طبقه متوسط جديد كوچك؟ آيا مي خواهد نفوذ مذهب را از بين ببرد؟ آيا كمك تحصيل كرده ها را مي خواهد؟» اميني اظهار داشت خواهي نخواهي، سياست هاي فعلي شاه در جهت برخورد و مقابله با گروههاي زير است، زيرا آنها جرأت كرده اند كه با خواسته اش مخالفت كنند و اين ايده را مطرح نموده اند كه آنها نيز ممكن است نقطه نظرهايي راجع به اصلاحات داشته باشند كه قابل توجه و ملاحظه هستند.
روحانيت:
اميني قبول داشت كه عقب ماندگي و فساد زيادي در ميان طبقه روحانيت وجود دارد، ولي متقاعد شده بود كه راهپيمايي و اغتشاشات ماه محرم اثبات نمود احساسات مذهبي در ايران بسيار عميق است. اميني احساس مي كرد ضروري بود كه روحانيت از طريق آموزش اصلاح شوند و از نفوذ آنان جهت سوق دادن ايران به سوي دنياي مدرن استفاده گردد. گذشته از همه چيز، در دهاتي كه بيش از 75 درصد از كشور را تشكيل داده اند، هيچ نفوذي بيشتر از نفوذ روحانيت نيست. اقدام شاه در انهدام مذهب بزرگترين خطر است. از بين بردن نفوذ مذهب، مستقيماً موجب حضور كمونيسم خواهد شد.
بازاريان و جماعت كاسب:
اميني فكر مي كند كه واقعيت قابل توجه در مجلس بيست ويكم اين است كه هيچ نمايندأ مهم مورد توجه بازاريان و كسبه در آن وجود ندارد. از ديدگاه اميني مجلس بيست و يكم فقط يك قسمت الحاقي رژيم است. «آن نشانگر علائق مردم نيست، آن فقط مصالح و منافع رژيم است. » «عليرغم اظهارات باورنكردني دوست من نخست وزير علم مبني بر اين كه در ايران بيكاري وجود ندارد و وضع كسب و كار نيز در حال رشد است، براي هركسي كه بخواهد توجهي بكند، روشن است كه كسب و كار در شرايط بدي است. » اميني ادامه داد دلائل آن روشن هستند. سرمايه گذاريهاي مردم روند پيش بيني شده در برنامه سوم را نداشته است. سرمايه گذاريهاي مزبور به طور گسترده اي در ارتش انجام شده اند. به علت كثرت بيكاري، كارگران نمي توانند از بازار جنس بخرند. «اغتشاشات محرم، حكومت نظامي، اصلاحات انجام شده نظير برنامه مضحك تقسيم سود و انتخابات تقلبي به زحمت ممكن است در جامعه كسبه ايجاد اعتماد نمايد و آنها را در اين جهت سوق دهد كه فكر كنند موقعيت خوبي براي سرمايه گذاري پيش آمده است. » اميني معتقد بود كه ايران دو سال از اهداف اقتصادي برنامه ريزي شده عقب مانده و اين بيشتر به خاطر مديران ضعيف سازمان برنامه است كه از سوي شاه انتخاب شده اند. اميني اظهار داشت كه بهنيا به برنامه ريزي عقيده اي ندارد و اصفيا يك متخصص است كه قابليت مديريت يا تفكر دراز مدت را ندارد. ايران سرمايه هاي خوبي براي مديريت در ميان جوانان تحصيل كرده اش دارد. عقيده اميني اين بود كه «شاه از قدرت دادن به آنها مي ترسد. من قبلاً آنها را بر سر قدرت آوردم و يك بار ديگر نيز اين كار را خواهم كرد. »
روشنفكران:
تقريباً همه طبقأ تحصيلكرده مخالف شاه هستند. تعداد معدودي از رهبران روشنفكرنما نظير حسنعلي منصور وجود دارند كه بعضي از افراد روشن را در شركت ملي نفت ايران و بعضي از وزارتخانه ها قانع كرده اند كه راه رسيدن به قدرت فعلاً قبول كنترل عمومي شاه است بدين اميد كه او بتدريج قدرت را به آنان تفويض خواهد نمود. نحوه برخورد شاه با حسنعلي منصور كاملاً مشخص مي نمايد كه شاه چگونه در مورد افكار مستقل فكر مي كند. شاه با نياوردن روشنفكران در ادارات دولتي، كشور را از يكي از بزرگترين دارايي هايش محروم كرده است. طبقأ تحصيلكرده عمدتاً در زمينه هاي اساسي با شاه مخالفت مي كنند. آنها معتقدند راههايي كه شاه براي رسيدن به اصلاحاتش انتخاب كرده است، به درستي تصور نشده اند. آنها معتقدند و واقعاً معتقدند كه استعداد لازم براي تحقق بخشيدن مؤثر اين اصلاحات را دارند.
روحاني، بازاري و روشنفكران قلب بورژوازي هستند. به دليل اين كه او (شاه) اين طبقات را بيگانه كرده است. نمي تواند براي مدتي طولاني دوام بياورد. تا كي او مي تواند روي وفاداري ارتش حساب كند؟ خاورميانه پر است از نمونه هاي به دست گرفتن قدرت توسط نيروهاي نظامي به اصطلاح «وفادار». سياست هاي شاه، اگر ادامه پيدا كند، به نابودي بورژوازي يعني منبع اصلي رهبران ايران و سنگر ميانه روي منجر خواهد شد.
2- تلاش براي تشكيل يك ائتلاف
اميني گفت او به طور آشكار با رهبران روحاني، بازاري و تجار و رهبران گروههاي مختلف روشنفكر جهت تشكيل يك ائتلاف، كه قدرت لازم را براي وادار كردن شاه به رها نمودن قدرت داشته باشد، ملاقات كرده است. وي گفت براي سالهاي متمادي او با ملاهاي عمده ملاقات داشته و اخيراً به طور شخصي يا از طريق واسطه با آيت اللههاي بانفوذ منجمله خميني تماس داشته است.
اميني گفت او نفوذ قابل توجهي در ميان بازاريان و جامعه تجار دارد. آنها در مورد وضعيت تجارت دولتي نگران و در فشار هستند و بخشي از اين كسادي و تنزل را مربوط به سياست هاي اعمالي من در دوران تصدي نخست وزيري مي دانند. وظيفأ من اين است كه آنها را قانع كنم كه برنامه تثبيت من باعث اين كسادي و تنزل نشده بلكه در حقيقت باعث كمتر شدن آن گرديده است، و اين وظيفأ مشكلي مي باشد. شاه مرا منشأ عدم اعتماد خوانده است. من تصور مي كنم كه كشتن بيش از هزار نفر توسط او، عملي جهت دميدن روح اعتماد نيست. تجار از جهتگري برنامه هاي شاه هراسان و متوحش شده اند و اگر بتوانم نشان دهم كه پيروان سرشناس به اندازأ كافي دارم، آنها از ائتلاف من حمايت خواهند كرد.
اگر ائتلاف من به قدرت برسد، برنامه ريزان جوان مي توانند به خدمات دولتي بازگردند (برنامه ريزان جوان) از هر گروه سياسي خواهند بود. عليرغم اين روشهاي مختلف سياسي، آنها براي شروع برنامأ توسعه اي معقول به سازمان برنامه و وزارتخانه ها خواهند آمد. يك برنامأ توسعه فقط به خوبي تفكرات آنهايي است كه برنامه ها را مي ريزند و به كارآيي كساني كه براي اجراي آن تعيين مي شوند. بهترين مغزها و بهترين مجريان، دولت را ترك كرده و يا فاقد قدرت گرديده اند. ايران به اين افراد محتاج است.
افراد زيادي در جبهه ملي هستند و حداقل نسل جوانتر در تلاش من براي كشاندن آنها به ائتلاف ابراز همدردي مي كنند. من به دليل شركتم در انعقاد موافقتنامه نفت از جانب آنها مورد حمله قرار گرفته ام، ولي من مي گويم كه اين بهترين قراردادي بود كه تحت شرايط آن زمان مي شد منعقد نمود. آنها به علت فرصت طلبي به من حمله كردند. جواب من اين بود فرصت هاي كمي پيش مي آيند كه بشود به طور مؤثر با شاه مخالفت كرد و اين بهترين منفعت براي آنها است كه در طرف كسي باشند كه بتواند از هر شانسي كه وجود دارد استفاده نمايد. من پشتيباني جبهه ملي را دوست دارم، و من فكر مي كنم كه مي شود روي روشنفكران جوانتر حساب كرد. حداقل مطمئن هستم كه جبهه ملي با من مخالفت نخواهد كرد.
3- برنامه اميني و بعضي از افرادي كه او در موقعيت هاي كليدي خواهد گمارد.
اميني گفت كه سعي مي كند برنامه حداقلي براي رجوع به اين گروههاي مختلف تنظيم كند. اميني گفت او پافشاري نموده است كه سياست خارجي و قراردادهاي نفتي را تا زماني كه مسائل اصلي، كه عمدتاً اقتصادي هستند، حل نشده اند بايد به همين ترتيب و فرمول فعلي عمل شود. اميني گفت كه برنامأ او طرح هاي برنامه ريزي شدأ منطقي را مانند آنچه در برنامه سوم بود، در ليست اولويت ها قرار مي دهد. او گفت كه مهندس غلامعلي فريور را به عنوان رئيس سازمان برنامه منصوب خواهد كرد ( فريور كه در جلسه حضور داشت، تأييد نمود كه خيلي علاقمند به اين شغل است و احساس مي كند كه مي تواند سازمان برنامه را مجدداً كارآ سازد. ) اميني گفت كه خداداد فرمانفرمائيان را در سازمان برنامه يا وزارت دارايي وارد دولت خواهد كرد. اميني گفت كه براي تقليل هزينه هاي ارتش فشار خواهد آورد، و خاطرنشان ساخت كه دولت وي در (حل) اين مسئله درمانده بود. «ايران نسبتاً منابع زيادي دارد، ولي آن ميزان از هزينه هاي نظامي كه شاه بر آن اصرار داشت، به توسعه عمومي ايران لطمه زده است. نياز نظامي ايران خيلي كمتر از وضعيت فعلي است. شاه به هيچ يك از اين نيروهاي ارتشي به غير از گارد شاهنشاهي و چتربازان اعتماد ندارد. در اين صورت چه نيازي به تشكيل يك ارتش عظيم است؟» اميني گفت: كه برنامه او بر طرح هاي توسعه، آموزش معلمان مورد لزوم و ساختن مدارس در حدي كه نياز ايران به زنان و مردان تحصيلكرده را برآورده نمايد، متركز خواهد بود. اميني گفت بودجه وزارت بهداري را افزايش خواهد داد تا بتواند خدمات پزشكي بهتري در ايران، بخصوص در دهات ارائه نمايد. اميني گفت كه او اولويت بالايي براي برنامه اصلاحات ارضي در نظر خواهد گرفت. «صرفنظر از آموزش پرسنل قابل و مسئول، بايد مطالعه و بررسي زيادي انجام شود تا به نتيجه برسد. » اميني گفت براي وزارت دادگستري، بار ديگر الموتي را منصوب خواهد كرد. «من به او (المومتي - م) گفته ام كه اشتباهش لگدپراني در جهات مختلف بود. او وزير شرافتمند و قابلي بود و من دوست دارم يك بار ديگر او در كابينه ام باشد. » براي پست هاي ديگر كابينه، اميني افراد معتمدي در نظر داشت، «ولي من هنوز به تصميم نهايي نرسيده ام. » آنچه مهم است اين است كه بر حداقل برنامه با هم به توافق برسيم. اميني گفت: «در نظر دارد در خلال ماه آينده برنامأ خود را منتشر نمايد و در آن زمان است كه او خواهد توانست بگويد آيا ائتلافي ممكن خواهد بود يا نه. »
پاورقي