E-mail:shayanfar@kayhannews.ir

بهترين دوست آمريكايي ها

او اشاره كرد كه سفير انگليس قبلاً اين مورد خاص را به كاردار آمريكا تذكر داده است. اما ادعا مي كرد با مسئوليت خودش اين موضوع را مجدداً با من مطرح كرده است تا مسئله را به طور عمومي تري به عنوان يك عادت نخست وزير به اين كه اشتباهات خودش را به حساب ايالات متحده مي گذارد، مطرح گردد.
من قول دادم كه نظرات آقاي فيرنلي را به گوش آقاي رونتري برسانم، اما گفتم كه من خصوصاً از اين مطلب ناراحت نيستم، زيرا از آنجايي كه ما دولت ايران حمايت زيادي كرده ايم و كمك مالي فراواني در اختيار آن قرار داده ايم، احتمالاً به طور مسلم در ذهن مردم، ايالات متحده با دولت ايران يكي دانسته خواهد شد.
اظهارنظر: در شگفتم كه چرا آقاي فيرنلي مناسب مي ديد كه تا اين گزارش را اين قدر مهم جلوه دهد. البته ممكن است كه او صرفاً تلاش مي كند تا با مطلع كردن ما از قضايايي كه مربوط به ما مي شود، كار مناسب و خوبي انجام دهد. اما از آنجايي كه سفير انگليس قبلاً اين موضوع را به اطلاع آقاي رونتري رسانده است، من نمي توانم اين احتمال را رد كنم كه عمل فيرنلي در تكرار اين موضوع و بعد بزرگتر كردن آن، با اطلاع و تصويب خود سفير انجام شده است. مي توان تصور كرد كه اين اقدام تلاشي در جهت تحت تأثير قرار دادن موقعيت ما نسبت به دولت ايران است يا شايد فيرنلي فكر مي كند كه ما قضايايي را كه مربوط به انگليس است شنيده ايم يا خواهيم شنيد، و اين تلاش در جهت حذف نتيجأ اين قضايا است.
اين واقعه در قالب طرحي است كه من حتي قبل از آن كه مذاكراتم را با فيرنلي شروع كنم، شاهد گسترش آن بوده ام. او در هر ملاقات شايعاتي را نقل مي كرد كه در رابطه با ادعاي مداخلأ آمريكا يا انگليس در امور ايران بود (نگاه كنيد به موضوع 2 بالا). به اين منظور او معمولاً در فرصت هايي اين موضوع را مطرح مي كند كه براي جلوگيري ايرانيان از تلاش در جهت بهره برداري از اختلافات دروغين ميان انگليس و ايالات متحده نياز به همكاري نزديكتر ميان ما و مشاركت اطلاعاتي است. او بر نمونه هايي تأكيد كرده است كه بنا بر ادعاي خودش جلوي شايعات مربوط به ايالات متحده را گرفته است. او از تلاش هاي خود در اين مورد كه به ايرانيان تأكيد مي كند ميان سفارت هاي آمريكا و انگليس نزديكترين همكاري وجود دارد و هيچ اختلافي در ديدگاهها نيست، صحبت مي كند. ممكن است تمام اين (مسئله) به سادگي صرفاً بخشي از تلاش انگليس براي حفظ وحدت آمريكا - انگليس باشد. به عبارت ديگر آقاي فيرنلي بيش از اندازه روي تمايلش به همكاري اصرار مي كند تا آن را نزد من كاملاً موجه و حق به جانب جلوه دهد.
4- اوج گيري مخالفت در مجلس:
ما بروز مخالفت هايي را در مجلس تذكر داديم و موافق هستيم تا زماني كه اين (مخالفت) هنوز به مرحلأ خطرناكي نرسيده است، مورد توجه و مراقبت باشد. ما با اين موافقيم كه در آيندأ نزديك بحث جزء به جزء در مورد محدوده هاي احتمالي كه ممكن است در اين قضيه بروز كند، داشته باشيم.
5- تبليغات كردهاي كمونيست:
قبلاً من به آقاي فيرنلي ترجمه شماره هاي اخير روزنامأ كردستان را كه روزنامأ مخفي كمونيستي به زبان كردي است، قرض داده بودم. من گفته بودم كه شمارأ سپتامبر 4591، يادداشت متفاوت و احتمالاً مهمي را چاپ كرده كه در آن برخلاف شماره هاي قبلي، تقريباً به طور كامل به تبليغات فتنه انگيزي براي اتحاد و استقلال بخش هايي از كردستان در ايران، تركيه و عراق اختصاص يافته بود. شماره هاي قبلي (اين روزنامه) هيچ مطلبي در اين مورد نداشت و تنها خط استاندارد كمونيسم را از حزب توده در تهران دنبال مي كرد. آقاي فيرنلي با اين كه چنين مطلب اختلاف مهمي است، موافق بود و فكر مي كرد كه مراقبتي را مي طلبد، اما بيان داشت موضعي كه توسط اين شمارأ خاص گرفته شده ممكن است گوياي اين واقعيت باشد كه اين (شماره) يك شمارأ يادبود به پاس نيل به استقلال كردستان در 6491 بوده است. احساس وي اين بود كه بعد از ديدن چند شمارأ اخير نمي توان نتيجه گيري كرد كه تغيير مشخصي در موضع (روزنامه) روي داده است.
6- كنسولگري انگليس در خرمشهر:
آقاي فيرنلي گفت اميد مي رود كه كنسولگري جديد انگليس در خرمشهر در ماه آينده گشايش يابد. او گفت كه وزارت خارجه، كنسول جديد را معرفي كرده، اما او به اين علت كه وزارت خارجه هنوز انتصاب او را اعلام نكرده است، از افشاي نام او خودداري كرد. او تصور مي كرد كه به مجرد افتتاح دفتر خرمشهر، آنها براي بازگشايي كنسولگري در تبريز اقدام خواهند نمود.
اميني، علي - 4
تاريخ: 1 مارس 5519 - 01/12/33
محرمانه
از: رئيس USOM، ايران
به: آقاي دبليو. ام. رونتري، وزيرمختار
موضوع: حملات عليه دكتر اميني، وزير دارايي
سومين حمله به دكتر علي اميني، وزير دارايي را دريافت نموده ام كه براي شما ارسال مي نمايم.
ويليام وارنر
جناب آقاي دكتر اميني با حزب توده ائتلاف كرده است
هنگامي كه دكتر اميني به وزارت دارايي منصوب گرديد، عوامل وي شايع نمودند كه وزير دارايي براساس توصيه آمريكائيان تعيين شده است. او شخصاً در مجلس اظهار داشت:
«من داوطلب مقام وزارت دارايي نبودم، ولي جناب آقاي نخست وزير اين شغل را به من پيشنهاد نمودند. »
در بسياري موقعيت هاي ديگر، هر بار كه موضع وي به علت قبول توصيه ها و به كار گماردن دزدان، تضعيف مي گرديد، مأمورين وي كه به صورت جاسوس در وزارت دارايي پراكنده هستند، شايع مي نمودند كه به علت منافع آمريكائيان در ادامه كار دكتر اميني، بركناري وي غيرممكن است. حال كه آمريكائيان مطمئن شده اند اميني واسطه گري (دلالي) را پيش گرفته است و از فعاليت وي در ارتباط با خريد شكر از كوبا، همچنين مبادلات ارزهاي خارجي مطلع شده اند، خود را با شرايط وفق داده است، او نقش جديدي را انتخاب نموده است. ظاهراً او سعي دارد به آمريكائيان اين احساس را القأ نمايد كه جوانان تحصيل كرده و دانشگاه ديده در وزارتخانه ها، بخصوص در وزارت دارايي، خواهان وي هستند. بنابراين، به منظور گردآوري كارمندان جوان تحصيل كرده به دور خودش، با استفاده از موقعيت باشگاه مهرگان و گرد آمدن جوانان حزب توده، از آنها خواسته است با سخنراني و گفتگو و ساير امكاناتي كه در اختيار دارند به آمريكائيان بفهمانند كه جوانان طرفدار وي هستند. در اين ارتباط آقاي درخشش را فريب داد و در مجلس راجع به كارمندان دولت صحبت نمود، در حالي كه او اين واقعيت را فراموش كرده است كه ماشين حساس سياستمداران، از گروههاي فعال سياسي در كشور ما، كاملاً آگاه هستند. در نتيجه دكتر اميني بايد بداند كه او كاملاً مورد تنفر جوانان ميهن پرست و شاهدوست كشور ما است، و آنها در شرايط مناسب ماسك وي را از چهره اش كنار خواهند زد، و چهره واقعي وي را آشكار خواهند ساخت.
اميني، علي - 5
تلگرام 097 سفارت، مورخ 61 نوامبر 1955 - 52/8/34
خيلي محرمانه
انتصابات سياسي ايران در واشنگتن، ايالات متحده و جاكارتا
همان گونه كه در تلگرام مرجع گزارش شد، دكتر علي اميني توسط دولت ايران به عنوان سفير در ايالات متحده منصوب شده است. دكتر اميني در حال حاضر وزير دادگستري است، اما به عنوان سخنگوي غيررسمي دولت در امور ماليه بين المللي شناخته شده است. فقدان او براي كابينه ضايعأ قابل ملاحظه اي است چرا كه او بدون شك قدرتمندترين وزير در يك كابينأ ضعيف است.
به نظر مي رسد كه او به اين جهت به واشنگتن فرستاده شده است كه احتمالاً به عنوان يك فرد كاملاً آگاه به موقعيت مالي ايران، مي تواند كمك مؤثري به دولت ايالات متحده در درك وضعيت فعلي ايران باشد.
اگرچه سفارت قبلاً بيوگرافي كامل دكتر اميني را به وزارتخانه گزارش كرده است، (با اين وجود) اظهارات سفير چاپين، آقاي كلارك گريگوري مدير OMI، و آقاي پيتون كر رايزن بازرگاني سفارت، كه تمامي آنها در ماههاي اخير به كرات فرصتي براي بحث با او داشته اند، بايد به درستي مورد استفاده مسئولين وزارتخانه قرار گيرد. نقطه نظرات آنها در ضميمأ پيوست شماره 1 اين نامه خلاصه شده است.
نصرالله انتظام برادر وزيرخارجه و سفير فعلي ايران در واشنگتن، به نيويورك منتقل خواهد شد تا نمايندأ دائمي ايران در سازمان ملل متحد شود. دولت از عملكرد انتظام در واشنگتن ناراضي بوده و احساس مي كرده كه او وقت زيادي را صرف امور سازمان ملل نموده و به حد كافي براي حفظ روابط نزديك و دوستانه با دولتي كه در آنجا (به سفارت) منصوب شده، فعاليت نمي كرده است.
پيوست: اطلاعاتي پيرامون دكتر علي اميني، نامزد سفارت ايران در ايالات متحده
دكتر اميني يكي از مقامات بسيار با ارزش دولت ايران است. او از وضعيت جاري مالي ايران به خوبي اطلاع دارد و فرد آگاهي است. در مه 5591 از وزارت دارايي به وزارت دادگستري منتقل و بنابراين از جريان فعاليت هاي مالي دولتي دور شد. به همين دليل او كم و بيش بر OMI و سفارت تكيه كرد تا اطلاعات دقيق و تازه اي به دست آورد، همچنين تلاش مي شد تا او (نسبت به مسائل) با اطلاع باشد. او يكي از معدود مقامات ايراني است كه نسبت به كمبودهاي دولت ايران در زمينأ فعاليت هاي مالي بطور دقيق اطلاع دارد. وي اقداماتي را كه بايد در جهت تنظيم دارايي هاي كشور اتخاذ شود، مي داند و مايل است تا اين مشكلات را مستقيماً مورد بحث قرار دهد.
دكتر اميني اطلاعاتي را كه به او منتقل مي شود، چه خوب باشد يا بد خواهد پذيرفت و انتظار مي رود كه آن را گزارش كند. با اين حال در بعضي مواقع ممكن است گزارشات او تحت تأثير اين عمل سنتي ايرانيان در پوشاندن اخبار بد قرار گيرد. به عنوان يك تذكر احتياطي (بايد در نظر داشت) كه اطلاعات او ممكن است هميشه دقيق نباشد و براين اساس اظهارات او بايد به خوبي بررسي شود. اعتقاد براين است كه گزارش او مؤثر و بدون گزاف دقيق خواهد بود و پيشنهادات سازنده اي را مطرح خواهد نمود، خصوصاً اگر مطالب آن از جانب مسئولين وزارت امورخارجه مورد تأكيد واقع شود.
اگر چه شهرت اميني در بين سياستمداران داخلي شايد عالي نباشد، اما ما هيچ مدركي دال بر فساد شخصي او نداريم و به نظر مي رسد كه به طور معقولي درستكار باشد.
ما معتقديم كه آقاي اميني در واشنگتن به عنوان سفير بيشتر از بودن در تهران مؤثر خواهد بود، وي در تهران به دو دليل نفوذش از جانب شاه محدود شده است: 1- او وابسته به خاندان سلطنتي سابق يعني قاجار است، 2- او خود را به شيوأ چاپلوسانه اي كه به نظر مي رسد كار بسياري از مشاوران و افراد مورد علاقه شاه باشد، به او نزديك نكرده است. اميني مايل است عقايد خود را دوستانه و صريح بيان كند. در حالي كه مجامع سياسي از جاه طلبي هاي بي حد و حصر او، خصوصاً شايعه دندان تيز كردن او براي پست نخست وزيري، انتقاد مي كند به نظر مي آيد دو دليل فوق الذكر مانع نامزدي او را براي اين پست مي شوند.
اگر چه انگليسي اميني در صحبت هاي تجاري كافي و مناسب است، اما او ترجيح مي دهد از طريق مترجم و به فارسي تكلم كند، وليكن هنگامي كه صحبت گرم مي شود ممكن است از انگليسي استفاده كند. فرانسأ او به قدركافي براي بحث هاي فني روان است و در غير اين موارد از مترجم كمك مي گيرد.
اميني، علي - 6
تاريخ: 82 فوريه 9591 - 9/21/73
خيلي محرمانه
از: سفارت آمريكا، تهران - مرسلأ شماره 406
به: وزارت امورخارجه، واشنگتن
موضوع: گفتگو با علي اميني
در 42 فوريه 9591، مأمور گزارشگر با علي اميني، سفير سابق ايران در ايالات متحده ديدار كرد. اين ديدار به درخواست مأمور گزارشگر جهت مذاكره پيرامون چند مورد خصوصي با اميني صورت گرفت. البته قسمت عمدأ گفتگو صرف بحث پيرامون امور ملي ايران و نيز امور بين المللي به طور كلي شد.
اميني گفت كه از مذاكرات اخير ايران - شوروي بسيار متعجب شده است. شاه غير از يك گروه كوچك مشاوران و مسئولين دولت به هيچ كس ديگري نگفته كه در اين مذاكرات درگير بوده است. احساس اميني اين بود كه چنين اقدامي يك اشتباه بسيار جدي از جانب شاه و بزرگترين اشتباه سياست خارجي ايران در سالهاي اخير بوده است. اميني نمي دانست كه چه كسي انجام چنين مذاكراتي را به شاه پيشنهاد كرده است، اما حدس مي زد كه ژنرال هاي اطراف شاه كه مي خواستند بر سر مقدار كمك نظامي با آمريكا معامله كنند، جزء مشاورين بوده اند. او گفت وقتي كه از آمريكا برگشت به شاه گفته بود كه رئيس جمهور در رابطه با كمك خارجي وضعيت بسيار مشكلي دارد و افكار عمومي در آمريكا آن گونه كه در كنگره بيان مي شود، بايد مورد ملاحظه قرار گيرد. سپس اميني گفت كه به شاه پيشنهاد كرده بود تا صبور باشد و تلاشي براي فشار آوردن در اين مورد انجام ندهد. او به شاه اطمينان داده بود كه سفارت (امريكا در اينجا با شيوأ بسيار مناسبي موقعيت ايران را بيان مي كند، اما در موارد مشخصي رئيس جمهور نمي تواند كاري انجام دهد. اميني بيان داشت كه اين مذاكرات ايران را به خطر بسيار نزديك و وضعيت را خيلي بد كرده بود، اما اكنون وضعيت به مراتب بهتر است. او اظهار داشت كه شاه مرد بسيار باهوشي است و اين مسائل را مي داند، تنها توضيحي كه اميني داشت اين بود كه با شاه با مشاوره اشتباه شده است. ولي به هر حال اميني نتوانست يا نخواست كه اين مشاوران را معرفي كند.
اميني سپس در مورد استعفاي ابتهاج گفت كه اين يك اقدام عجولانه اي بوده است و اگرچه كار كردن با ابتهاج مشكل بود، اما او فكر نمي كند كه شاه بركناري ابتهاج كار خوبي كرده باشد. اميني با اقبال و ابتهاج به اين اميد كه آنها نصيحت پذير باشند، صحبت كرده بود، اما موفقيتي نداشت. او گفت كه هنوز زود است تا بدانيم انتظار چه تحولاتي در تشكيلات سازمان برنامه از سوي دولت مي رود، اما فكر نمي كرد كه تغييرات تندي به وقوع بپيوندد، به هرحال ممكن است تأكيد بيشتري بر طرح هاي كوتاه مدت بشود.
دكتر اميني گفت از زمان مراجعتش تحت تأثير پيشرفت اقتصادي ايران قرار گرفته است، اما وضعيت سياسي خوب نيست. او گفت كه دولت بايد براي ايجاد اعتماد و اطمينان ميان مردم از هيچ كوششي دريغ نكند. بايد اصلاحات واقعي در خود دولت صورت بگيرد. به او گفته شده بود كه وزراي مختلفي با استفاده از كمك هاي اصل چهار اصلاح شده اند، اما او در وزارت دارايي به نسبت گذشته آشفتگي بيشتري را ديده بود. ظاهراً مردم نمي دانند به كجا مي روند و تغييرات كه به صورت روزانه صورت مي گيرد، باعث بي ثباتي و عدم امنيت در خدمات شهري مي شود.
بايد به شاه اين مسئله تفهيم شود كه موقعيت او از جانب طبقات بالا و متوسطي كه وجودشان وابسته به سلطنت است، مورد تهديد قرار نمي گيرد، با اين حال او بايد تلاش كند تا جاذبأ خود را ميان اين طبقات بسط داده و نارضايتي آنان را دريابد. اميني بيان داشت كه تمايلات طبقات پايين تر بسيار ساده است و شامل برق رساني، آسفالت جاده ها، آب شهري و خواسته هاي ديگري مي شود كه به راحتي مي توان به آنها پاسخ داد. با اين وجود بايد آزادي سياسي بيشتري به آنها داده شود. شاه نبايد از اعطاي اين آزادي بيم داشته باشد. اميني گفت كه ظاهراً مشاورين شاه به او مي گويند كه در صورت اعطاي آزادي به تحصيلكردگان ممكن است سلطنت وي را دچار مخاطره كنند. اميني اظهار داشت در حال حاضر خطر قيامي از جانب حزب توده وجود ندارد و اگر شاه آزاديهايي را به مردم بدهد، با اين كار موقعيت خود را تقويت مي كند.
اميني سؤال كرد كه آيا سفارت هيچ اطلاعي از سفر مك ميلان به مسكو دارد، و مي خواست بداند كه آيا شايعات مبني بر احتمال امضاي يك قرارداد عدم تجاوز ميان غرب و اتحاد شوروي صحت دارد يا نه. مأمور گزارشگر به اميني گفت كه اطلاع تازه اي در سفارت موجود نيست، اما مطمئن است كه هيچ معامله اي با اتحاد شوروي انجام نمي گيرد، مگر اينكه اين معامله مشمول تفاهم جامع بين تمامي كشورهاي ذينفع باشد.
سپس اميني دربارأ وضعيت خاورميانه بحث كرد و گفت نظرش اين است كه وضعيت خاورميانه رو به بهبود است. اعراب شروع به درك خطر كمونيزم كرده اند و اين يك تحول بسيار مهم است. اعراب بايد از بازي با مسئله اسرائيل دست بردارند و در عوض براي رسيدن به سازش و توافق هايي تلاش كنند. اگر آنها اين كار را انجام مي دادند از حمايت گسترده آمريكا برخوردار مي شدند. متأسفانه اعراب نمي دانند كه چگونه در مورد حسن نيتي كه در آمريكا نسبت به آنها وجود دارد، سرمايه گذاري كنند.
بايد براي تغيير تفكر خاورميانه كاري صورت پذيرد. آنچه كه لازم است تخيل و اشتياق است. به خاطر همين مسئله بود كه او طرح خود را براي استفاده از مازاد درآمد نفت خاورميانه جهت توسعأ اقتصادي اين منطقه در هوستون، تگزاس، ارائه كرده بود. شايد اين تفكر خام و زودرس بوده است.
مردم خاورميانه نبايد در جهت جدا كردن آمريكائيها و انگليسي ها تلاش كنند، زيرا كه منفعت آنها در اتحاد اين دو قدرت برعليه خطر روسيه است. تفكر معامله ميان قدرت هاي درجه يك نيز بايد به كنار گذاشته شود، چرا كه اين گونه اقدامات ديگر قابل اجرا نيستند.
وقتي از اميني سؤال شد كه چه طرح هايي براي ورود مجدد به خدمت در دولت دارد، گفت كه در حال حاضر هيچ طرحي ندارد. او ترجيح مي داد كه استراحت كند و به مطالعه بپردازد، همچنين ببيند كه دولت در توسعه برنامه هايش چگونه عمل مي كند.
مأمور گزارشگر بعد از تعارفات معمول، كار شخصي خود را به پايان رسانده و محل را ترك كرد.
اظهارنظر: افسر گزارشگر اميني را گوينده اي باهوش و جالب دريافت. او به راحتي صحبت مي كرد و نكته سنج بود. نشاني از شكيبايي و وسعت فكر داشت، مردي كه مي توانست به كشور خودش مانند ساير ممالك با وارستگي و بي طرفي بنگرد. اميني به خاطر جاه طلبي بيش از حد و مهارتي كه در معامله با ديگران براي رسيدن به اهدافش دارد، مشهور است. باتوجه به رژيم فعلي بايد درآينده حرفهاي اميني را شنيد. در حقيقت حتي اگر اين رژيم عوض شود، به نظر مي رسد كه اميني از آن اشخاصي باشد كه تقريباً تحت هر شرايطي باقي مي ماند.
از طرف سفير جان دبليو. باولينگ دبير اول سفارت