غنيمت شمار روزگارجواني را ... بررسي مشكلات جوانان و راهكارهاي پيش رو- بخش نخست

صديقه توانا
كاپشن بادي مشكي اش را كه بر سر شاخه درخت موي گوشه حياط آويزان است، برمي دارد، پكي محكم به سيگار به فيلتر رسيده اش مي زند و بر زمين پرتاب مي كند، ته كفش ورني و براقش را با حرص روي آن مي چرخاند، آتش خاموش مي شود اما چنان دندان هايش را برهم مي فشارد كه خطي عميق در گودي صورت استخواني اش پديدار مي شود، موتور سوزوكي سبز رنگش را از خانه بيرون مي برد، زنجير بزرگي را از جيبش درمي آورد و به نشانه قدرت در هوا مي چرخاند، پا بر پدال و گازي بر دسته ها، به سرعت برق و باد از نظرها دور مي شود. دودهاي رها شده از اگزوز موتور سقفي ابري در كوچه باريك مي سازد و مادر پسرش را با صلواتي بدرقه مي كند. جوان آنقدر بي كله بود كه براي خودنمايي در كوچه و خيابان، تك چرخ مي زند، گاز مي دهد و روي اعصاب رهگذران و ساكنان محل راه مي رود، او از اين كار لذت مي برد و مي خواهد شور و هيجان درونش را به قيمت آزار ديگران و يا به خطر انداختن سلامت خود تخليه كند.
مي گويند جواني دوره طوفاني عمر است، جوان اگرچه از مرحله نوجواني كه دوره آشوب شديد است بيرون آمده و به دنياي آرامش نسبي وارد شده است، اما همچنان مثل آتش، برافروخته و شعله ور است. جواني دنياي تحول است. جوان كانون شور و هيجان مركز نشاط و سلامت و قلب تپنده و سرمايه آينده يك ملت است؛ از اين رو در برنامه ريزيها و سياستهاي فرهنگي و اجتماعي بايد توجه ويژه اي به اين نسل شود و مسئولان براي بهره برداري صحيح و استفاده مطلوب از نيروها و استعدادهاي جوانان، در امور مختلف سازندگي و اداره كشور، بايد تلاش نمايند تا شور و نشاط و توانايي هاي جوانان را، سالم و سازنده براي رفع نيازها و رفاه و آسايش حال و آينده جامعه هدايت كنند و در اين ميان وظيفه سازمان ملي جوانان بيش از پيش سنگين تر مي نمايد. شوراي عالي جوانان از سال 1371 و پس از آن سازمان ملي جوانان هرچند كه با هدف اهتمام همه جانبه به مسائل جوانان، ايجاد هماهنگي بين بخش ها و تلاش براي تعيين سياستهاي كلي حوزه جوانان، تشكيل شد، اما تاكنون نتوانسته اند در ترسيم چشم انداز جامع و روشن درباره حل مسائل مربوط به جوانان موفقيت چنداني به دست آورند. ضمن اينكه هنوز اين سازمان بين جوانان كشور گمنام است و حتي دانشجويان هم از وجود چنين سازماني بي خبر هستند و شناختي از عملكرد و ماهيت سازمان ملي جوانان كشور ندارند.
فردا- دوشنبه- سالروز ميلاد فرخنده و مسعود حضرت علي اكبر(ع) پرچمدار جوان كربلا و روز جوان است. بر همين اساس گزارش امروز و فردا را به آشنايي بيشتر نسل جوان با راهكارهاي هويت يابي آنها توسط مسئولان، همچنين چگونگي استفاده بهينه از نيروي سرشار جواني براي فعاليتهاي اجرايي اختصاص داده ايم. همراه ما باشيد.
بايسته هاي دوران جواني
به اعتقاد كارشناسان و صاحب نظران فرهنگي، وقتي مي توان قدر روزگار جواني را دانست كه آن را با دوره پيري و كودكي و محدوديتهاي آنها سنجيد. دوره جواني دوره شور و نشاط و فعاليتهاي سازنده است. اما زمان پيري وقت خمودي و ناتواني است. اگر جوان به اين امر آگاه شود كه توانايي ها و شور و نشاط اين دوره از زندگي اش هميشه با او نخواهد بود و روزي اين پويايي به خمودگي و ناتواني تبديل مي شود، قدر جواني اش را خواهد دانست و براي بهره مندي از آن تمامي تلاش خود را خواهد كرد.
مترو خط صادقيه - ساعت 5 بعدازظهر، ايستگاه امام خميني. چند دختر جوان دانشجو با قهقهه هايي مستانه و بي خيال از دنيا، آرامش مسافران خسته از كار روزانه برگشته را مي گيرند و بدون توجه به محيط اطراف خود، سكوت واگن را مي شكنند. چند صندلي آن سوتر، دو دختر 18 و 19 ساله ضمن اينكه با گوشي هايي كه در گوش دارند خود را سرگرم كرده اند و دائم بلوتوث مي فرستند و با انواع و اقسام لوازم آرايشي كه در كيف دارند مشغول بزك كردن خود مي شوند و واگن قطار را با سالن آرايشگاه اشتباه مي گيرند، اين در حالي است كه اصلا متوجه نيستند، پارچه كوچك و نازكي كه به اصطلاح به عنوان روسري بر سر گذاشته اند، روي شانه هايشان افتاده است و در مقابل هزاران چشم نامحرم قرار دارند. در كنار يكي از آنها جايي خالي پيدا مي كنم و مي نشينم سر صحبت را با دختري كه خود را «كتي» معرفي مي كند، باز مي كنم. وقتي سوژه گزارش را به او مي گويم، خيلي جدي نمي گيرد و از پاسخ طفره مي رود. دوستش كه مشغول سوهان كشيدن ناخن هاي مانيكور كرده اش است، پشت چشم نازك مي كند و در پاسخ به اين اينكه آيا شناختي از سازمان ملي جوانان دارد يا نه، نظرش را در مورد استفاده بهينه از ايام جواني، اين طور بيان مي كند: «اولا براي اولين بار است كه نام اين سازمان را مي شنوم و هيچ شناختي ندارم. ضمناً من فكر مي كنم دل خوشي ما جوانان اين است كه تا مي توانيم اين ايام را به خنده و شوخي و توجه به وضع ظاهري خود بگذرانيم. دنياي، الان دنياي مد و زيبايي است و حيف است كه ما اين فرصت را از دست بدهيم، به قول بعضي ها كه مي گن دنيا رو هر جور پيش بگيري پيش مي ره، ما هم فقط مي خواهيم با برو بچ بگيم و بخنديم، بي خيال دنيا.»
در ادامه گفت وگو دختر ديگري كه مشغول مطالعه كتاب است و ظاهري مناسب و سر و وضعي آراسته دارد، مورد خطاب و سؤالم قرار مي گيرد. او با اشاره به اينكه خيلي دقيق اين سازمان را نمي شناسد و فقط چند بار اسم آن را از تلويزيون شنيده است، در مورد شور و نشاط جواني مي گويد: «آرايش هاي تند و زننده و جلب توجه كردن و با ظاهري ناشايست در مجامع عمومي حاضر شدن، نشان از آشفتگي درون جوانان دارد.» وي كه تمايلي به ذكر نامش ندارد، دليل اين مسئله را رواج فرهنگ بي هويت غرب و گسترش ماهواره در جامعه مي داند و ادامه مي دهد: «گرچه جمعيت كشور ما را اغلب جوانان تشكيل مي دهند، اما متأسفانه هنوز جايگاه خاصي براي اين قشر پويا و فعال تعريف نكرده ايم.»
«مهلا نيكوكار» دانشجوي ترم سوم رشته علوم كامپيوتر است او از عدم آشنايي جوانان با سازماني كه متولي برنامه هاي جوانان است، گله مي كند و با تأكيد بر نداشتن برنامه هاي راهبردي در كشورمان براي آينده جوانان، چنين مي گويد: «جوان روحيه اي لطيف و حساس دارد، در عين حال شور و نشاط فراواني هم براي فعاليتهاي اجرايي دارد، اما خيلي كم ديده شده است كه از اين نيروي سرشار و خدادادي كه در بين جوانان اين مملكت وجود دارد، استفاده بهينه شود.»
وقتي نظرش را در مورد علل رفتار و گفتار نابهنجار برخي از جوانان در جامعه مي پرسم، آرام مي گويد: «حركات و رفتار جوانان به تربيت خانوادگي برمي گردد. البته جامعه هم در آن دخيل است، اما شخصيت جوان در خانه و خانواده شكل مي گيرد و به نظرم مسئولان فرهنگي كشور بايد برنامه هاي ورزشي- تفريحي شاد، متنوع و جذابي براي ما تدارك ببينند، تا ما بتوانيم انرژي و شور و نشاط جواني خود را در آنجا تخليه نمائيم. همچنين از مسئولان مي خواهيم ما را درك كنند.»
هر روز روز جوان است
دكتر الهام سهرابي روانشناس و استاد دانشگاه در گفت وگو با گزارش روز كيهان، با اشاره به اينكه بسياري از والدين و مسئولان و صاحب نظران جواني را مي پسندند كه جواني نكند مي گويد: «اين نگرش محافظه كارانه به جواني از آنجا ناشي مي شود كه مردان جاافتاده و زنان جهان ديده، حال و حوصله دردسرهاي جواني كردن جوانان را ندارند. دل و دماغ سرعت و عجله جوانان را ندارند. مي خواهند آنها را به ثبات و رنگ و بوي خودشان درآورند. پيراهن پاره نكرده، مثل آدم هاي هزار تا پيراهن پاره كرده زندگي كنند تا هم خيال خودشان از آينده جوان شان راحت شود و هم به وجود چنين جوانان سنگين و جاافتاده اي افتخار كنند.»
وي با تأكيد بر اينكه هر روز در كشور ما مي تواند و بايد روز جوان باشد، تصريح مي كند: «اعلام يك روز به عنوان «روز جوان» فقط گريزي است براي خالي نبودن عريضه طولاني عنوان روزها، وگرنه چه روزي را به ياد داريد كه روز جوان نباشد. كدام سازمان و نهاد و وزارتخانه اي را سراغ داريد كه با جوان سر و كار نداشته باشد. از سياست و اقتصاد گرفته تا فرهنگ و اجتماع، همه چيز در اين كشور آكنده از جوانان است.»
دكتر سهرابي در ادامه مي گويد: جواني كردن واژه اي است ليز. مثل صابون آب خورده. به دست نيامده از دست مي رود. تيز است مثل تيغ و در كشور ما خيلي صفات ديگر دارد كه هركدام را مي توان در كنار هم قرار داد و نتيجه گرفت. جواني كردن پديده اي است عجيب، پيچيده كه نياز به هدايت و راهبري دارد.»
اين روانشناس خطاب به مسئولان فرهنگي كشور مي گويد: «بياييد به واسطه روز جوان بار ديگر به اين موضوع حياتي نگاه كنيم كه به عنوان جوان ترين جامعه جهان، چقدر فرصت و امكان جواني كردن در شهر و روستا پديد آورده ايم. چقدر روزنه و پنجره براي ديدن. چقدر راه و هدف براي رفتن و رسيدن و چقدر انگيزه و امكان براي ماندن و جواني كردن به وجود آورده ايم. به خيابان ها و كوچه ها، به معابر و چهارراه ها، به استاديوم ها و سكوها به لابه لاي اين جمعيت پياده روها نگاه كنيم و فراموش نكنيم زندگي آن جواني كه امروز در تنگناهاي آگاهانه و ناخودآگاه رنگ عصيان و يا هاشور بي خيالي مي خورد، آينده سرزميني است كه دوستش داريم.»
نماد جوان آرماني
آنچه مسلم است دوران جواني، دوران اضطراب ها، تزلزل ها و احساسات تند است، دوران پرفراز و نشيب شادي ها و غم ها، سختي ها و آساني ها و پيروزي ها و شكست هاست. دوران كنجكاوي ها و يافتن پاسخ چراها، دوران استقلال طلبي و در عين حال شكوفايي است. دوراني كه هم جنبه مثبت دارد و هم منفي. از اين روست كه پيامبر اكرم«ص» مي فرمايند. «به شما درباره جوانان و نوجوانان به نيكي سفارش مي كنم، زيرا آنها دلي رقيق تر و قلبي فضيلت پذير دارند.» و همان طور كه حضرت آيت الله خامنه اي رهبر معظم انقلاب هم فرموده اند: «جواني فصل جوشش، آرمان خواهي و ايجاد تغييرات در محيط پيرامون است، چرا كه اگر غير از اين بود، هيچ اميدي به اصلاح در جوامع وجود نداشت...»
دكتر «محمدرضا كرمي» رئيس مركز مهندسي مسائل جوانان در سازمان ملي جوانان استان تهران در گفت وگو باگزارشگر كيهان با اشاره به اينكه الگوي جوان آرماني را مي توان در حوزه هاي دين- اسناد ملي همانند سند چشم انداز و برنامه توسعه و از همه اساسي تر در فرمايشات مقام معظم رهبري پيدا كرد، تصريح مي كند: «جوان آرماني، جواني پويا، خلاق، با بصيرت و علم و داراي سه مولفه اساسي تحصيل، تهذيب و ورزش است.»
وي به چگونگي استفاده از نيروهاي جوان براي فعاليتهاي اجرايي اشاره مي كند و مي گويد: «وظيفه مديران ارشد و مديران نسل اول انقلاب تربيت مديراني براي سالهاي آينده است. و اين مديران از ميان جوانان با استعداد و فرهيخته انتخاب خواهند شد. مؤلفه هاي جواني، خلاقيت و ريسك پذيري بالاست كه مي تواند براي جهش هاي مديريتي بسيار با ارزش باشد از طرف ديگر عدم تجربه، آينده نگري و عدم احتياط نقاط ضعف مديريت جوانان قابل بررسي است كه براي استفاده بهينه از توان مديريتي بايد اين دو اصل اساسي يعني خلاقيت و ريسك پذيري و آرمانگرايي جواني در كنار تجربه مندي و احتياط و آينده نگري مديران باسابقه مورد توجه قرارگيرد تا تركيب ايده آل مديريتي به وجود آيد.»
دكتر كرمي در ادامه با اشاره به اينكه مهمترين دغدغه اين مركز، استخراج فرصتها، تهديدها، قوتها و ضعفهاي جوانان است تأكيد مي كند: «سعي داريم در يك فرايند تحليلي و استراتژيك به يك راهبرد عملي برسيم كه براي حل مسئله چند راهكار استراتژيك ارائه دهيم. اين مركز با 500 استاد دانشگاه و كليه سازمانهايي كه در حوزه جوانان دخيل هستند، ارتباط دارد و كارگروههاي مختلفي در زمينه هاي اقتصادي، اجتماعي، سياسي و فرهنگي، اشتغال، مسكن و ازدواج تشكيل مي دهد تا بتواند به مشكلات جوانان رسيدگي و به صورت ريشه اي حل نمايد.
وي ضمن تأييد عملكرد ضعيف سازمان ملي جوانان و ضعف در ساختار مديريتي مي گويد: «در حال حاضر مشغول بررسي وضعيت موجود جوانان در استان تهران هستيم و در حوزه دين، جمعيت، خانواده و آموزش آمارهايي استخراج شده است كه بزودي ارائه مي گردد. به عنوان نمونه در بخش مسكن در تهران طبق آخرين آمار در سال85 به ازاي هر 102 خانوار در تهران 100مسكن داريم كه نسبت تهران 2/1درصد از كل كشور بالاتر است.
همچنين نرخ بيكاري 15تا 29ساله در تهران در همان سال، 8/37درصد است كه نسبت به ميانگين كشوري 1/29درصد اعلام شده است. اين آمار در مورد مردان بيكار 4/18 درصد است كه در ميانگين كشوري 1/18 درصد مي باشد و اين يعني در حوزه بيكاري نسبت به كل كشور وضعيت برتري داريم.»
نيروي ايمان و ابتكار عمل، نماد جوان ايراني
«نگاه ما به جوان بايد جوانانه باشد، جوان را بايد در محيط جواني ارزيابي كرد. نكته مهمي كه در كشور در مورد جوانان وجود دارد اين است كه افرادي كه در حوزه جوان كار مي كنند، روحيه و شرايط جوانان را از منظر افراد مسن و جوان ديروز نگاه مي كنند و مورد بررسي قرار مي دهند، و اين نكته اي است كه بايد در آن تجديد نظر شود.»
محسن زنگنه، مدير سازمان ملي جوانان استان تهران در گفت وگو با خبرنگار گزارش روز كيهان با اشاره به مطلب فوق مي گويد: «مشخصه و نماد جوان ايراني، نيرو، ابتكار عمل، ايمان و پاكدامني است و اين نكته اي است كه در كشورهاي ديگر هم مورد تاييد قرارگرفته است. اما اينكه چرا برخي از جوانان در خود احساس پوچي و خلأ مي كنند، بايد به دنبال علت بود، نبايد معلول را ديد. جوان در دنياي جواني با مجهولات زيادي در حوزه هاي هستي شناختي، ديني و اجتماعي و... روبرو است و چون پاسخ به هنگامي را از جامعه و اطرافيان دريافت نمي كند، احساس خلأ و بيهودگي مي كند.»
وي مي گويد: انسان در دوران جواني پا به عرصه جديدي مي گذارد و وارد فضاي استقلال گونه مي شود و براي حضور فعال در اجتماع تكليف خود را نمي داند و در اين جاست كه نياز به كمك فكري دارد و مراكزي در عرصه هاي مختلف بايد وجود داشته باشد تا اين كمك رساني را داشته باشند و احساس بي پناهي بنا به دلايل فوق در جوانان ما بوجود آمده است و مختص قشر خاصي هم نيست و ما بين جوانان رنگين كماني و مذهبي هم اين خلأ را شاهد هستيم.»
وي با تأكيد بر اين مسئله كه تمام مشغله ما اين است كه چرا جوانان با اين نوع لباس و پوشش در جامعه حاضر مي شوند، و از مسائل ديگر مثل مباحث ديني و گرايش آنها به فرقه هاي شيطان پرستي و... غافل هستيم، مي گويد: «جوان امروز ما در زير هجمه اي از بمباران تبليغات دشمنان قراردارد و آنها مي خواهند بدين وسيله هويت ملي، ديني و انقلابي جوانان ما را خدشه دار كنند. كه در اين راستا برخورد خانواده ها و والدين و دستگاههاي فرهنگي بسيار حائز اهميت است.»
وي با اشاره به اينكه سه عامل «نداشتن رصدخانه قوي فرهنگي و اجتماعي»، «عدم وجود اتاق فرماندهي مشترك در حوزه اجتماعي» و «نداشتن برنامه و نقشه راه براي فرهنگ جامعه» از مهمترين دلايل عدم موفقيت در حوزه فرهنگي محسوب مي شود، تصريح مي كند: «مهمترين نقطه ضعف فرهنگي، ضعف در مهندسي فرهنگي و تعدد مراكز تصميم گير در حوزه فرهنگ است كه بعضاً دستگاههاي فرهنگي كار يكديگر را قبول ندارند، همديگر را زير سؤال مي برند و گاه در جهت عكس هم عمل مي كنند.»
زنگنه در ادامه با اشاره به وظيفه سازمان ملي جوانان در امر خطير فرهنگي در جامعه و مخصوصاً بين جوانان مي گويد: «نقش سازمان در اين فرايند، مهندسي فرهنگي و ساماندهي مسائل جوانان، نقش تصميم ساز و سياست گذاري است. ما در حوزه كاري خود، سند ملي جوانان را تنظيم و تصويب كرديم كه ذيل اين سند12 برنامه به تصويب رسيد كه برنامه «هويت ملي جوانان» هم يكي از آنها مي باشد. اين برنامه در سطح كلان با توجه به قرارداد وضع شده، به تمام سازمانهاي مربوطه ابلاغ شده است، اما نكته مهم اين است كه ما اين سياستگذاري ها را براي دستگاهها تعريف مي كنيم، اما الزامات قانوني براي تمكين سياستهاي ابلاغيه وجود ندارد و اين بزرگترين مشكلي است كه با آن مواجه هستيم.»
وي مي گويد: «متأسفانه در حوزه فرهنگي و اجتماعي نمي توانيم درست مديريت كنيم و سازوكارهاي ما از نظر قانوني خلأ دارد و من واقعا عزم جدي و علاقه مندي در متوليان امور جوانان نمي بينم و تأسيس سازمان ملي جوانان در نظام جمهوري اسلامي، تدبير بسيار مقبول و پسنديده اي بود، اما از اين ظرفيت آنطور كه بايد استفاده نمي شود.»
زنگنه وقتي در مقابل اين سؤال قرار مي گيرد كه سازمان ملي جوانان به عنوان متولي اصلي بايد پاسخگوي تمام اين مسائل باشد، ضمن تأييد صحبتهايم مي گويد: «البته اين انتقاد را به خودمان هم دارم و كاملا با آن موافقم كه متولي اصلي و پرچم دار اين دغدغه ها بايد سازمان ملي جوانان باشد و در اين راه بايد مطالبه گري خود را از دستگاههاي متولي ديگر بالاتر ببريم، چون اين كار از عهده يك سازمان به تنهايي برنمي آيد.»
گزارش