آهنگ زندگي مشترك با ريتم تفاهم بررسي شيوه هاي همسرگزيني و دلايل افزايش سن ازدواج-بخش پاياني

گاليا توانگر
ازدواج خصوصي ترين و شخصي ترين واقعه در زندگي هر فردي است، اما نبايد نظارت و مشورت بزرگتر ها را ناديده گرفت. اگرچه ازدواج امري فردي و معيارهاي آن سليقه اي است، اما خودسرانه و يك جانبه تصميم گرفتن و در مشورت و مطالعه كوتاهي كردن نتيجه اي جز از دست دادن فرصت هاي مفيد و تكرار نشدني درپي نخواهد داشت.
از طرف ديگر ازدواج نه تنها پيوند دو انسان كه پيوند اعتقادات، اولويت ها و خانواده هاست.
چه خوب است انتخاب بر مبناي معيارهاي منطقي و عقلاني باشد تا پس از انتخاب عقلاني، عواطف شكل بگيرد، زيرا در سايه درك و تفاهم متقابل است كه مي توان بسياري از خواسته ها را پس از ازدواج محقق كرد.
توجه داشته باشيد اين گفته به معناي ناديده گرفتن كامل عواطف در مرحله خواستگاري نيست، تنها تعادل بين عواطف و منطق مطرح است. همه مي دانيم بدون علاقه هيچ كاري صورت نمي گيرد، چه برسد به امر ازدواج كه اساس آن كشش قلبي است.
در لحظه خواستگاري سه حالت ممكن است: حالت اول طرف مقابل را دوست داريد و به خاطر تطابق با معيارهايتان مناسب تشخيص مي دهيد. حالت دوم نه دوست داشتن مطرح است و درعين حال نه تنفر (حالت خنثي)، حالت سوم واقعا از شخص مقابل متنفريد!
براي حالت اول و دوم از ديد كارشناسان اميد تشكيل زندگي موفق وجود دارد، ولي درحالت سوم هرگز تسليم حرف هايي چون بعدا عشق مي آيد، نشويد.
در اسلام وقتي به ويژگي هم كفو بودن زوجين تاكيد شده، منظور تعادل بين منطق و احساسات بوده تا با ديدي روشن معيارهاي از قبل انتخاب شده خود را در گزينه روبرويمان جستجو كنيم و به اين سؤال كه آيا براي من مناسب است يا خير؟ پاسخ روشني به خودمان بدهيم. لازم است به ياد داشته باشيد جواب منفي گرفتن از طرف مقابل هيچ گاه به مفهوم اين نيست كه شما هرگز براي امر ازدواج مناسب نيستيد، به اين مفهوم است كه طرف مقابل شما را منطبق با معيارهاي، (درست و يا نادرست) خود نمي داند.
داشتن معيار ضرورت اصلي ازدواج جزو اولين گام هاست كه بايد با درايت برداشته شود. جالب اينجاست كه برخي افراد بدون داشتن معيار اقدام به خواستگاري مي كنند و در اولين جلسه صرفا براساس احساسات ويژگي هايي از شخص مقابل را به عنوان معيارهاي خود مي دانند!
نداشتن معيار يعني هنوز براي ازدواج آمادگي نداريد و بايد به تفكر بيشتري بپردازيد. افرادي كه معيار ندارند از اين شاخه به آن شاخه پريده و گاه در دام تنوع طلبي هاي غربي هيچ گاه رنگ خوشبختي را نخواهند ديد.
خصوصيات مشاور ازدواج
منيره غلامي توكلي يك روزنامه نگار جوان با تاكيد به مقوله مشورت در امر ازدواج مي گويد: «امروزه جوانان با ديد منفي و نظر مغرضانه به صحبت ها و نظرات بزرگترها مي نگرند و عقايد آنها را تاريخ مصرف گذشته يا در نقطه اي مقابل شرايط كنوني جامعه مي دانند. در پاسخ به اين قشر بايد گفت: مگر دلسوزتر از والدين براي فرزند كسي هست؟ ضمنا هرچند كه شرايط مدرنيته برهمه چيز تأثير داشته، ولي مفهوم اصلي خوشبختي در كنار همسر تغيير نكرده است. اكثر افراد همسر خوب را در ويژگي هايي چون تدين، تلاش، تحمل بالا، سازش و قدرت مديريت خانواده جستجو مي كنند. ويژگي هايي كه قبلا بوده و درشرايط فعلي نيز عكس اين موارد ثابت نشده است.»
وي در ادامه مي گويد:«ضمنا هر انساني بايد دوستان دانا و مطمئني داشته باشد كه در مراحل مختلف زندگي از آنها مدد فكري بگيرد. فردي كه مي خواهد طرف مشاوره ما براي ازدواج باشد بايد ويژگي هاي مهمي داشته باشد از جمله ايمان، زيرا به انسان بي ايمان نمي توان اعتماد كرد. اگر كسي ايمان كامل داشته باشد راه ها و معيارهاي اسلامي را براي انتخابي درست جلوي پاي جوان مي گذارد.
مشاور بايد عقل و فهم بالايي داشته باشد تا از روي احساس صرف يا جهالت ما را به مسير غلط راهنمايي نكند. نسبت به مسائل انتخاب همسر و ازدواج آگاهي كامل داشته باشد. بايد زباني صريح داشته باشد تا نظرات و پيشنهادات خود را آزادانه و بدون تسلط فكري و اجبار ديگران مطرح كند. دلسوز و خيرخواه انسان باشد و درنهايت امين و رازدار بوده تا بتوان اسرار قلبي خود را به او گفت. اگر فردي داراي ويژگي هاي فوق باشد بعداز مشورت گرفتن و از تجربيات او استفاده كردن مي توان تصميم نهايي را گرفت.»
اصلاح سنت هاي غلط و تعديل بدعت ها
در ايلات خوزستان معمولا ديد عمومي براين است كه شديدترين سنت ها در امر ازدواج به اجرا گذاشته مي شود، اما بايد گفت به يمن برنامه هاي منسجم صدا و سيما در زمينه مشاوره هاي قبل ازدواج و فرهنگ سازي هاي خوب همه سنت هاي نادرست دچار تحول شده اند. چه خوب است كه با ديد روشن تري در برنامه هاي رسانه اي به مسير مناسب كه تلفيق شيوه هاي سنتي و مدرن است پرداخته و معيارهاي صحيح ازدواج را متذكر شويم.
سيد فاخر آلبو شوكه، از بزرگان عشاير عرب در خوزستان پيرامون تحولات صحيح در شيوه هاي همسر گزيني كه به ويژه بعداز انقلاب اسلامي با فرهنگ سازي هاي رسانه اي صورت گرفته اشاره كرده و مي گويد: «رسم اشتباه قديمي اين بوده كه جوانان ايل هرگز در ازدواج قدرت تصميم گيري نداشتند. در صد سال پيش اجبارا دختر عمو را به پسر عمو مي دادند كه علت آن را به اين نكته نيز ختم مي كردند كه مي گفتند حيف است دختر برادرم با فرد غريبه اي ازدواج كند. البته آن زمان دختر و پسر حق انتخاب نداشتند و والدين و بزرگان ايل حق انتخاب را از آنان سلب مي نمودند و به جاي آنها تصميم مي گرفتند.»
وي درباره شرايط فعلي انتخاب همسر در عشاير عرب توضيح مي دهد: «ولي درحال حاضر شيوه هاي سنتي منسوخ شده است و اجباري در كار نيست و جاي اجبار را معيارهايي چون سطح فرهنگ، شاغل بودن، نداشتن سوءاخلاق و متدين بودن را براي ازدواج گرفته و پسر و دختر حق انتخاب دارند و خانواده ديگر به مانند گذشته صددرصد براي فرزندان خود تصميم نمي گيرند و آنها هستند كه آينده خود را با انتخابشان و البته با مشورت بزرگان رقم مي زنند.
درحال حاضر پس از انجام مراحل تحقيق از اطرافيان و همسايه هاي خانواده دختر يا پسر، تدين، حجب و حيا، ميزان تحصيلات يا سطح سواد، خوشنامي، پايبندي به اسلام و موارد حسنه ديگر مدنظر قرار گرفته و سپس مراحل ديگر را انجام مي دهند.
دخالت ديدگاه هاي اسلامي در زمان هاي قديم و حال حاضر از مهمترين شاخصه هاي همسر گزيني به شمار مي رود و اگر خانواده عروس يا داماد نسبت به اسلام نگرش منفي داشته باشند به آنها هم جواب منفي مي دهند.
كليه سنت هاي قديمي برداشته شده و عشاير عرب از لحظه معرفي تا ازدواج به مانند ساير نقاط كشور عمل مي كنند، مانند صحبت كردن رودرروي دختر و پسر و بيان ديدگاه هايشان، خريد قبل از ازدواج و...»
وي در ادامه متذكر مي شود تصحيح سنت هاي غلط به معناي حذف كامل نقش ريش سفيدي نيست، بلكه منظور دادن حق انتخاب به جوانان و حق مشورت و مطالعه به ريش سفيدان و بزرگان ايل است.
سيدفاخر ادامه مي دهد: «اين جا ديگر به مثل گذشته نيست كه جوانان خاموش بنشينند و برايشان تصميم گيري شود. عده اي از جوانان تحصيل كرده حتي همسر خود را از غريبه ها و در دانشگاه انتخاب مي كنند. اگر مواردي مي بينند كه به مثل يك قرن گذشته رفتار مي كنند، موارد بسيار نادر و در اقليت هستند. البته انتظار ما اين است كه اين بار از آن سوي بوم پرت نشويم و سنت هاي خوب به طوركلي به همراه سنت هاي غلط محو نشوند.»
مهمترين معيارهاي ازدواج كدامند؟
تحقيقات نشان مي دهد كساني كه ازدواج نمي كنند ناخرسند، حاشيه اي و منزوي شده و عمر كمتري نسبت به ساير افراد دارند، ازدواج يك رابطه صميمي و زناشويي ميان زوجين است.
هر انسان براي ادامه زندگي، شادابي و رهايي از تنهايي به يك رابطه صميمي نياز دارد و اين رابطه در زندگي زناشويي محقق مي شود.
اگر چنين رابطه اي ميان انسان ها نباشد، فرد احساس تنهايي كرده و زندگي برايش معنا و مفهومي ندارد. انسان در سن جواني وارد رابطه صميمانه مي شود. رابطه صميمانه، در سلامت انسان و خرسندي او از زندگي نقش اساسي دارد وقتي اين ارتباط شكل ويژه پيدا كرد، عاشقانه خواهد شد. ازدواج اساسي ترين و طولاني ترين رابطه اي است كه در زندگي انسان ها برقرار مي شود.
عباس اسماعيل گل، روانشناس با بيان اين مطالب بر اهميت ازدواج تأكيد كرده و پيرامون معيارهاي غلط ازدواج مي گويد: «معيارهاي ازدواج بستگي به سن افراد دارد، پسران و دختران در سنين 18تا 22سالگي معمولا افرادي را براي ازدواج درنظر مي گيرند كه تنها از آنها خوششان بيايد و به مفهوم ازدواج فكر نمي كنند و تنها چيزي كه مهم است دوست داشتن است.
براساس تحقيقات انجام شده زندگي زوج هايي كه تنها بر مبناي دوست داشتن بوده و نه امكانات مالي، چند سال بيشتر دوام نمي آورد و پس از گذشت 5سال به دليل مشكلات اقتصادي و عدم تفاهم از يكديگر جدا مي شوند.
همچنين معيار و فكر دختران و پسران براي ازدواج تا سن 24سالگي مرتب در حال تغيير است و فكر ثابتي ندارد و در اين سنين آمار طلاق بيش از سنين ديگر است، اما بعد از اين سن، دختران تنها كسي را براي زندگي خود انتخاب مي كنند كه بتوانند روي آن حساب كنند و ديگر به داشتن پول و مدرك پسر توجهي نمي كنند، اما پسران دقيقا برعكس عمل مي كنند و در حال حاضر فقط با توجه به پول، مدرك، تك فرزند بودن و شغل دختر با او ازدواج مي كنند.»
وي ادامه مي دهد: «دختران به دليل فشار و اجبار خانواده براي ازدواج كه به آنها تحميل مي شود حاضر به ازدواج با پسراني مي شوند كه از امكانات كافي براي زندگي برخوردار نيستند و مدرك تحصيلي بسيار پايين تر از خودشان دارند و كوچكتر نيز هستند.
گاهي ازدواج نادرست بر مبناي جلب رضايت خانواده و يا اطرافيان صورت مي گيرد يا عقايد نادرستي كه در مورد حق برتري ازدواج پسر عموها با دخترعموها بين برخي اقوام ايجاد شده است، (حتي با وجود مخالفت هاي فراوان علم ژنتيك در خصوص ازدواج فاميلي و احتمال مشكلات وراثتي و ژنتيكي ناشي از آن) و... گاهي ازدواج با هدف بهره كشي صورت مي گيرد. مثل نگهداري از فرزندان ازدواج اول و يا صرفاً انجام امور منزل و وظايف مخصوص خانه داري، يا نگهداري از سالمندان ساكن در خانواده و مراقبت و پرستاري از آنها مثل مراقبت از مادر بيكار و از كار افتاده، بدون توجه به اينكه براي انجام اين امور مي توان از افراد ديگر نيز استفاده كرد.گاهي نيز ازدواج يا انتخاب بر مبناي دلسوزي شكل مي گيرد كه بدترين و خطرناك ترين شكل ازدواج است چرا كه احساس ندامت و پشيماني به احتمال فراوان گريبانگير فرد خواهد شد.»
اين روانشناس رشد عاطفي فكري، تشابه علايق و طرز تفكر، تشابه مذهبي، تشابه تحصيلي و طبقاتي، تشابه علاقه به زندگي و سرعت عمل در كارها، رابطه با خانواده زن و شوهر و... را جزو مهمترين عوامل توافق در ازدواج بيان مي كند.
رقابت پنهان يا ربايندگي بخت!
كارشناسان مسائل خانواده معتقدند كه براي افزايش سن ازدواج دلايل متعددي را مي توان متذكر شد.
البته شرايط سخت اقتصادي و تجاري ايران در توليد شغل و به كارگيري نيروي متخصص هم يكي از دلايل بروز اين مشكل به صورت حاد است. جواني كه با داشتن تحصيلات و كار آن قدر حقوق ندارد كه خانه اي را اجاره كند يا از پس مخارج زندگي دو- سه نفر بربيايد؛ چگونه به خواستگاري دختر خانمي كه در رفاه نسبي خانه پدري بزرگ شده، برود؟ با اين شرايط اوضاع جوانان بي كار با كرام الكاتبين است، اما به جز وجود اين شرايط ناخواسته، تأخير د رامر ازدواج به بعضي اتفاقات يا بدعت هاي زشت از سوي خانواده پسر و دختر برمي گردد كه از آن تحت عنوان «رقابت پنهان يا ربايندگي بخت» نام مي برم.
ميترا خسروبيك، روزنامه نگار و تحليل گر مسائل اجتماعي با بيان اين مقدمه مي گويد: «براي مثال يكي از بدعت هاي تقريبا جديد چشم داشت خانواده پسر به دارايي پدر دختر است كه تحت اين جمله آن را توجيه مي كنند (دختري خوشبخت است كه از نظر مالي بر همسر خود بچربد) من فكر مي كنم اين خانواده ها از افعال معكوس استفاده مي كنند! قشر متوسط كه اكثريت جامعه را دربرمي گيرد؛چه بايد بكند؟ در تقابلي ديگر برخي از خانواده هاي دختر هم در پاسخي دندان شكن! دختران خود را به هر دليلي كه گفتنش دون شخصيت انساني است به مرداني با تفاوت سني بالا و مال بسيار مي دهند. اين گونه سر هر دو خانواده يعني پسر و دختر كلاه رفته است، زيرا بخت دختر 30ساله را دختري با سن 18سال ربوده است و پسر 25ساله اي كه حق اوست در مصافي متقابل به دام دختر 30ساله افتاده است. حاشا و كلا براحساس خوشبختي در اين گونه ازدواج ها! چرا كه ازدواج دختر با مرد مسن يا مرد جوان با زن بزرگ تر از خود پيامدهاي قابل پيش بيني و غيرقابل پيشگيري دارد، از طرفي پسر جواني كه با درآمد كم يا متوسط با خانمي از طبقه بالاتر از خود ازدواج كرده بايد سلطه ماديات خانم را در زندگي بپذيرد. پس دختران و پسران آينده نگر در پي تلاش براي يافتن آنچه شرايط مطلوب ازدواج است، آن قدر سرگردان مي مانند تا سنشان بالا مي رود و اگر برخي موفق شوند؛ اين خواسته كم كم به يك معضل اجتماعي تبديل مي شود تا جايي كه امروزه دختر و پسر براي نيفتادن به اين دام با گزينش راه غلط در ورطه اي ديگر به نام ازدواج هاي تلفني، ازدواج با كوچك تر از خود و زنان بيوه و مردان زن دار خود را در چاهي عميق تر مي افكنند.
وي در ادامه صحبت درباره رويكرد جوانان به ازدواج به نكته جالبي اشاره مي كند و مي گويد: «جوانان ما از ابتداي آشنايي به دنبال «عشق» هستند. برخي آن را در زيبايي و برخي در ماديات و برخي در دوست داشتن افراطي جست وجو مي كنند. پس بهتر است عشق رامعني كنيم. به نظر من عشق يعني جاذبه و كشش قلبي انسان به سوي كمال و جمال. زيبايي يكي از جمالات ناپايدار است. مال از كمالات اكتسابي و از بين رفتني است. فاصله دوست داشتن تا نفرت يك قدم است. پس بايد دانست كه عشق فروآمدني نيست، بلكه يافتني و اكتسابي است و به مرور زمان حاصل مي شود. عشق را جز با عاشقانه زندگي كردن نمي توان شناخت. بهتر است دنبال اين عشق در روابط پنهاني، افراط در معاشرت، خيال پردازي، خودنمايي و جلب توجه به جنس مخالف در مجامع مختلف نگرديم. عشق در خانه كوچك قلب ما دركنار زن يا مردي مؤمن، فهميده، با شرايط زندگي معمولي هم يافت شدني است. در اين زمينه از تجربه ديگران استفاده كنيم. مشاوره بگيريم. جايي خوانده بودم كه تجربه، پزشك متبحر و زبردستي است كه بعد از بيماري به عيادت مي آيد، بهتر است خود را با گرفتن تجربيات ديگران واكسينه كنيم.»
وي در تكميل صحبت هايش مي گويد: «از مسئولين مملكت انتظار مي رود كه با ايجاد شرايط كار، جذب درست نيروي متخصص و سرمايه گذاري در امر ساختن خانه براي زوج هاي جوان، در ايجاد انگيزه براي ازدواج جوانان كمك كند. مقام معظم رهبري دراين باره مي فرمايند: پيوند خانوادگي و علقه ازدواج، داراي آثار بسيار ماندگار، مهم و سرنوشت ساز، هم براي اهل خانواده و هم اصل جامعه است.»
نكته جالب اين جاست كه تحقيقات جديد دانشمندان استراليايي بر اين گفته كه عشق تنها براي ازدواج كافي نيست و عوامل ديگري نيز دراين امر دخيل هستند، صحه مي گذارد. دراين تحقيق آمده است: «احتمال طلاق دربين زوج هايي كه شوهر 9 سال بزرگتر از همسر خود داشته باشند يا آن كه بيش از 25 سالگي ازدواج كرده باشند، دو برابر بيشتر از ديگر زوج ها است. عشق و محبت دوطرفه، پول و سرمايه مالي مناسب، اخلاق صحيح ودرست از ديگر عوامل مرتبط با زندگي پايدار درميان زوج هاست. گفته مي شود زوج هايي كه در زندگي خود پايدار باشند، قادرند زندگي خوب و درخور توجهي براي فرزندان فراهم كنند و به آنان نيز درست زندگي كردن را بياموزند.»
به مسير تعادل برگرديم
محدوديت در وساطت ها و تغييرات روحيه و باورهاي جوانان دوعامل تاثيرگذار در شيوه هاي همسرگزيني محسوب مي شوند.
دكتر فتاحي زاده، عضو گروه قرآن و حديث دانشگاه الزهرا(س) درپاسخ به اين سؤال كه تا چه زماني براي انتخاب همسر مناسب صبر كنيم، مي گويد: «اين كه درمعيارهاي خود به طور خاص بر يك يا چند فاكتور زوم كنيم، درصد انتخاب را پايين مي آورد. بايد كل معيارها را مهم دانست و در فرد مقابل جست وجو كرد. در انتخاب اگر فرد مقابل50 درصد معيارها را دارا باشد، مورد قابل تفكري است.»
حجت الاسلام مهدوي آملي جزء اساتيد حوزه نيز نه بر انتخاب هاي خياباني صحه مي گذارد و نه تاسيس بنگاه هاي همسرگزيني را شيوه مناسبي ارزيابي مي كند. وي مي گويد: «پسري كه مي خواهد زن بگيرد لازم نيست همه دختران را بشناسد. از همان تعدادي كه دوروبرش است مي تواند با مشورت بزرگترها يك نفر را انتخاب كند. خود فرد يك تعداد مورد مناسب در محل كار و تحصيل مي شناسد. پدر او خانواده هايي را مي شناسد. بايد ديد را عوض كرد. اين را كه نمي شود گفت همه دختران فاميل و آشنا مناسب نيستند، آن دختري را كه در كوچه پيدا كرده ام مناسب است. ديدتان را عوض كنيد، به اطرافتان دقت داشته باشيد، خوشبختي در نزديكي شماست.
قبلا يك سري سختگيري ها بوده و حالا هم بيم آن مي رود كه دچار افراط شويم. لازم است به مسير تعادل برگرديم.»
گزارش