فرار از نوازش هاي آفتاب راهكارهاي پيشگيري از خطر آفتاب سوختگي در تابستان -بخش اول

حسن آقايي
نفوذ ذرات نور خورشيد و اثرات مخرب اشعه ماوراءبنفش شايد در سلامت پوست انسان آني ملاحظه نگردد اما در بلندمدت اين تاثيرات خود را نشان مي دهد و با توجه به اينكه در فصل تابستان قرار داريم اين تاثيرات نمود بيشتري دارند و بعضا به صورت بروز لك هاي قرمز، قهوه اي و سفيد بر پوست بدن نمايان است.
كارشناسان بيماري هاي پوستي معتقدند كه مي توان از خواص حياتبخش نور آفتاب استفاده بهينه كرد به شرط آن كه در فصل تابستان و هنگام شدت گرما، مجهز به امكانات بازدارنده از آسيب ها و عوارض زودرس و ديررس تماس مستقيم با اشعه خورشيد باشيم. در اين دو شماره گزارش بر آنيم تا حد امكان تاثيرات آفتاب بر سلامت پوست بدن انسان و راهكارها و توصيه هاي ايمن بودن در گرماي تابستان را از زواياي گوناگون بررسي كنيم.
عوامل آسيب پوستي
تابستان فصل طنين زنگ فرصت هاي مناسب، متنوع و دوست داشتني در سرزمين ماست. تابستان تنها گرماآور نيست بلكه موسم تفريحات سالم، ميوه هاي رنگارنگ، آبدار و شيرين، اوج باروري سايه گستران باغات و جنگل ها و تلالوي امواج آب چشمه ساران از پرتو آفتاب است.
تابستان اما عوارض خاص ديگر هم همراه دارد: عارضه هاي ناشي از اشعه خورشيد بر سلامت پوست انسان در همين فصل بيش از ديگر فصول مشكلات پوستي رايج مي شوند.
پزشكان متخصص يكي ازعلل مهم ايجاد و گسترش بيماري و عفونت هاي قارچي پوست را رطوبت هوا و تعريق برآمده از گرماي هوا مي دانند. بر همين مبنا در فصل تابستان بروز بيماري ها و قارچ هاي پوستي زياد و عده مردمان مبتلا به آن هم افزون مي شود. اين اتفاق خاصه در بين جوانان بيشتر رخ مي دهد. بيماري هاي قارچي پوستي، گروهي از امراض عفوني پوست هستند كه با شروع فصل گرما و طبعا تعريق زياد بدن شيوع فزونتري دارند.
بروز لكه هاي قهوه اي و سفيد روي پوست ناشي از يك نوع قارچ سطحي است، عامل اين نوع قارچ در پوست افراد وجود دارد ليكن شرايط مناسب شامل رطوبت، تعريق و عامليت هاي نامشخص ديگر باعث بيماري زايي شدن و نمود پوستي خاص مي شود.
علايم بيماري ها و عارضه ديررس سرطان
تحقيقات پزشكي ثابت كرده است كه تابش خورشيد مركب از چند نوع نور و حامل دو نوع عارضه حاد و مزمن است. مهمترين نوع اشعه ماوراءبنفش است كه خفيف يا شديد مي باشد. در حالي كه پوست دست، صورت و بخش هاي ديگر بدن انسان در معرض تابش اشعه خورشيد باشند تب و لرز، خواب آلودگي را نيز به همراه خواهند داشت. متخصصان بيماري هاي پوستي معتقدند كه پوست هاي سفيد و روشن در برابر عارضه ماوراءبنفش از حساسيت بيشتري برخوردارند اين وضعيت به عنوان عارضه «زودرس» ناميده مي شود اما در شرايط «ديررس» هنگامي كه انسان مدت زيادي در معرض نور آفتاب قرار بگيرد دچار تخريب سلول هاي پوست مي شود. علايم آن لختي و بروز چين و چروك و لك هاي پوست انسان مي شود. اين اتفاق بيشتر شامل كشاورزان و دامداران و افراديكه در طول روز مشغول امور ساختماني و يا در مناطق بلند كوهستاني هستند، مي شود. جداي از عوارض مذكور، خطرناكترين و با اهميت ترين اثر منفي تابش مستقيم نور خورشيد و در طولاني مدت زير اشعه سوزان آفتاب ماندن، عارضه ديررس سرطان پوستي است كه بنا به نظر متخصصان بهداشت و سلامت، در شرايط كهنسالي و بيشتر در نقاط صورت، دست و گردن كه عموما بيشتر در معرض تابش نور خورشيد هستند ممكن است اتفاق بيفتد.
محققان بهداشت عمومي دانشگاه كاليفرنيا در «بركلي» اعلام كرده اند تابش ماوراءبنفش نوع B خطرناكترين نوع آسيب-هاي اشعه خورشيد است كه از آن به عنوان عامل اوليه بروز آفتاب سوختگي نام برده مي شود. به گفته اين پژوهشگران قرار گرفتن دايمي در معرض اشعه هاي ماوراءبنفش از نوع «B» باعث ايجاد تغييرات در سيستم ايمني بدن انسان و منجر به انواع مختلف سرطان پوست مي-شود. اين نوع اشعه بر لايه هاي خارجي پوست اثرگذار است و در طول فصل تابستان در ارتفاعات خيلي بلند و با نزديكتر شدن به خط استوا اين اثر شديدتر مي شود. در مقابل اشعه «B» اشعه هاي ماوراء بنفش از نوع A كه موج بلندتر نسبت به موج B دارند، كم خطرتر هستند. آسيب آن ها بر بافت اتصالي پوست است. اين تخريب باعث بروز پيري زودرس شخص مي شود ضمن آن كه در وقوع سرطان پوست موثر است. پژوهشگران همچنين متذكر مي شوند اشعه ماوراءبنفش از نوع «A» كه برخي در سالن هاي مخصوص برنزه كردن پوست از آن استفاده مي كنند خطر ابتلاء به آب مرواريد و صدمه به شبكيه چشم را افزايش مي دهد. درباره عينك ها، هم بايد گفت بيشتر عينك هاي آفتابي در جلوگيري از ورود اشعه ماوراءبنفش «B» به خوبي عمل مي كنند ليكن در مقابل اشعه ماوراءبنفش «A» تاثير كمتر دارند.
مقابله با آفتاب سوختگي
ميان جمعيت گرمازده در پياده رو حاشيه يكي از ميدان هاي شمالي شهر او را مي بينم كيف دستي اش را سايبان سر و صورت خود كرده است و شتابان مي رود. پيش از آن كه عرض خطوط عابران خيابان را طي كند خود را به او مي رسانم. گمان نمي كردم با آن عجله و گرماي نيمروزي چند دقيقه توقف كند و به سؤالاتم پاسخ دهد. اما با تبسم و خوشرويي او روبرو مي شوم. از «اميرحسين خالقي» شغل آزاد- در بخش واردات كالا- سؤال مي كنم. لطفا بفرماييد چرا از كيف تان به عنوان سايبان زيرآفتاب استفاده مي كنيد و از كلاه استفاده نمي كنيد؟ دلايلي دارد؟ وي در پاسخ مي گويد: «يكي آن كه در آنجا كارهاي متفرقه و انجام امورات اداري بايد هرازگاهي كلاه از سر بردارم، چون حضور در چنان محيطي و با كلاه وارد شدن چندان مناسب نيست. علت ديگر، هميشه در معرض نورآفتاب نيستم و آنجا هم كه سايه درخت نباشد از وسيله همراه خود مثل روزنامه اي يا همين كيف دستي سبك به عنوان سايبان براي جلوگيري از تابش مستقيم اشعه آفتاب برسرو صورت استفاده مي كنم.» وي انكار نمي كند كه كلاه، عينك و دستكش مناسب در تابستان براي سلامت پوست، سروصورت لازم است، مي گويد: «استفاده از اين وسايل ايمني از نظر علمي را قبول مي كنم اما عرف و فرهنگ استفاده از اين وسايل در جامعه شهري ما آن طور عادي و فراگير نشده است كه كلاه لبه دار محافظ پوست و عينك و دستكش مناسب تابستان مورد استفاده عامه مردم قرار بگيرد.»
اين شهروند بيش از 10 سال در خارج كشور بوده است، مي گويد: «مردم كشورهاي ديگر در زمستان و تابستان از كلاه و چتر در معابر عمومي استفاده مي كنند، در معرض نگاه غيرعادي آناني كه از اين قبيل وسايل استفاده نمي كنند واقع نمي شوند ولي در اينجا گروهي از مردم كه مجهز به اين امكانات مراقبتي از سلامت خود در برابر اشعه خورشيد استفاده مي كنند، بعضا مورد توجه غيرمعمول قرار مي گيرند.
وي مي گويد: «مي دانيد كه اهميت دادن به حفظ سلامت و مبرا بودن از آسيب هاي تابش شديد نور آفتاب يك امر واجب است. بعدهم توسعه فرهنگ مداري درهر زمينه رفتاري مثبت، كم كم و سرانجام ترويج مي شود، درهرحال براي مصون ماندن پوست از آثار مضر سوختگي ناشي از آفتاب، لازم است از كلاه، عينك و... استفاده شود چون حفاظت از پوست دست وصورت تأثيرات فراوان مفيد بر سلامت انسان مي گذارد.»
چتري براي همه فصول
از پشت رديف درختان تناور مي بينم نرم نرمك پاي خسته خود را روي محوطه چمن كاري مي كشاند. تصور مي كنم دنبال يك راه براي خروج از چمن زار مي گردد اما همچنان آهسته مي رود. راه آسفالته را مي گيرم و ناچار در حاشيه درختان و كنار محوطه چمن به روبروي او مي رسم. كلاه لبه دار و عينك طبي و روزنامه اي لوله شده در دست دارد.
او خود را «آزاده» و بازنشسته آموزش و پرورش معرفي مي كند. مي گويم آيا كلاه تان براي آن است كه آفتاب چشمم و پوست صورت تان را آسيب نرساند؟ آرام مي گويد: «كلاه لبه دار از تابيدن نور خورشيد به صورت و چشم جلوگيري مي كند». عينك تان كه آفتابي نيست؟ مي گويد: «نه، سال قبل چشمانم آب مرواريد آورد، عمل كردم و عينك طبي مي زنم. اما براي تابستان بايد كلاه بر سر گذاشت و عينك دودي زد. من كلاه دارم اما عينكم را نمي توانم آفتابي كنم.»
اين شهروند صحبت هاي خود در مورد لزوم عينك و كلاه براي جلوگيري از آفتاب سوختگي را اينچنين ادامه مي دهد: «در كشورهاي زيادي، اغلب مردم در فصل تابستان از چتر استفاده مي كنند اما در ايران عموما مردم از چتر تنها در فصل زمستان و هنگام برف و بارندگي استفاده مي كنند در صورتي كه چتر درهرحال براي محفوظ ماندن بدن انسان از پديده هاي آسماني مثل برف و باران و آفتاب است.» او مي گويد: «آفتاب و نور خورشيد براي سلامت انسان لازم است اما اشعه ناشي از سوختگي آفتاب زيان آور است. طولاني مدت نبايد زير نورخوشيد ماند.»
در روستاها بيشتر مردم هر روز چند ساعت در فضاي باز و زير شعاع خورشيد كار مي كنند. اين نحوه كار زير آفتاب احتمال بروز خطر بيماري هاي پوستي را رواج مي دهد و دراين باره بايد مراقب پوست خود بود.
سلامت چشمان
در لايه هاي عينك آفتابي
برخي از مردم كه عينك آفتابي خريداري مي كنند عينك را براي قشنگي مورد استفاده قرار مي دهند و به چشم مي زنند. درحالي كه از نظر پزشكي، چندلايگي شيشه عينك به عنوان ميزان كيفيت مفيد آن مانع آسيب رساني اشعه آفتاب به چشم است و از همين رو عينك هاي آفتابي داراي اهميت است.
«ناصري» مغازه دار و فروشنده انواع عينك درخصوص تاثير عينك در حفظ سلامت چشم در برابر صدمه ناشي از نورشيديد خورشيد، به فرايند ايجاد حفره در لايه «ازن» دربخشي از بالاي جو اطراف فضاي كشور ايتاليا اشاره مي كند.
به گفته وي از بين رفتن قسمتي از لايه «ازن» سبب افزايش بيشتر تأثير زيانبار اشعه آفتاب بر سلامت ساكنان منطقه موصوف از جمله چشم و پوست آنان شده است. در مورد مصونيت چشم از نورشديد آفتاب، عينك دودي مورد استفاده بايد داراي كيفيت باشد. يعني لايه هاي شيشه عينك هر قدر بيشتر باشند به همان نسبت تأثير اشعه آفتاب به چشم، كمتر مي شود.
از اين فروشنده عينك سؤال مي كنم :قشرهاي مختلف مردم چطور مي توانند عينك داراي چنان كيفيتي را تشخيص دهند و انتخاب كنند؟ پاسخ وي معطوف به سابقه خريدار استفاده كنند عينك مي شود. اما مي پرسم ممكن است خيلي از مردم آن شناخت لازم را تجربه نكرده باشند؟ او چنين مي گويد: «هفتاد درصد از مردم كه عينك خريداري مي كنند انتخاب شان براساس قشنگ بودن عينك و عينك زدن به چشم است.»
فروشنده درباره راهنمايي كردن متقاضيان استفاده از عينك دودي آفتابي ضمن اشاره به آن كه نظرش به نوعي راهنمايي پزشكي است، مي گويد: «ما دستگاه سنجش تشخيص درصدي لايه هاي فيلتر شيشه عينك» داريم و به مشتري مي گوييم هر قدر اين لايه ها بيشتر باشند اثر اشعه آفتاب به همان نسبت، كمتر به چشم منعكس مي شود. كلا عينك دودي آفتابي بايد داراي فيلتر بالا باشد تا جلوي آسيب رساني تابش نور شديد خورشيد به چشم انسان را بگيرد.»
كودكان در برابر نورآفتاب حساسيت فوق العاده اي دارند، خصوصا در فصل گرماي تابستان خانواده ها بايد مراقبت ويژه ايمني سلامت پوست كودكان در مقابل اشعه خورشيد را جدي بگيرند تا احتمالا خردسالان شان دچار آفتاب سوختگي و آثار مخرب آن نشوند.
«كرماني» متخصص بيماري هاي كودكان اظهار مي دارد: «معمولا كودكان تا سن يك سالگي نبايد به هيچوجه در مقابل اشعه مستقيم خورشيد قرار داده شوند چرا كه اين اطفال حتي تا سه سالگي مقاومت و توان حفظ وجود خود از تابش آفتاب را ندارند.
وي يكي از عوارض آفتاب سوختگي در اطفال را بيماري قارچي مي خواند. به گفته اين دكتر، عفونت هاي قارچي دراثر تابش خورشيد در كودكان مي تواند در نقاط گوناگون ظاهر شود. از جمله عفونت در ناحيه سربه دليل نور آفتاب است كه به شكل پوسته ريزي و ريزش ناحيه اي مو و در قالب آسيب هاي التهابي ترشح دار ظاهر مي شود. لذا والدين نهايت دقت خود را نسبت به حفظ سلامت پوست خردسالان شان به ويژه در گرماي تابستان كه نورخورشيد شديد مي شود، داشته باشند. دكتر كرماني مي گويد: «برخي والدين تمايل دارند كودك خود را جلوي نور آفتاب ببرند و به هواي آن كه از انرژي مفيد خورشيد بهره مند شوند كه اين كار خطرناكي است، اگر گرما بيش از توان كودك باشد بايد با لباس مناسب، فراخ، آستين دار و از نوع پارچه نخي يكپارچه پوشانده شوند.»
گزارش