E-mail:shayanfar@kayhannews.ir

مدعي درجه اول جانشيني هويدا

آموزگار تصور مي كند درك شاه از حقايق اقتصادي زندگي، تحت تأثير عدم اطلاع كامل در مورد راههاي عملي اقتصادي كه در مقابل دارد مي باشد و حتي آماده است تا براي خريدهاي خارجي خود به مقدار ريالهاي موجود به دنبال تضمينهايي باشد. وي به شاه پيشنهاد كرده است تا افزايش قابل ملاحظه اي بر ماليات افرادي كه براي تجارت شخصي و يا تفريحي به خارج مي روند، صورت گيرد (وي گفت هويدا مخالفت كرده است، زيرا وي از «عدم افزايش قيمتها» يك بت ساخته است و با آنهايي كه با چنين افزايشي مخالفند رابطه برقرار كرده است). آموزگار گفت شاه به لزوم پرهيز از افزايش قيمت ها اشاره كرد، ولي او (آموزگار - م) تفاوت بين «ماليات» بر موارد رفاهي نظير مسافرت به خارج و افزايش ناخوشايند قيمت نفت و بنزيك (كه در سال 1964 توسط دولت منصور ارائه شد) كه مستقيماً بر هر خانواده اي منجمله خانواده هاي بسيار كم درآمد اثر مي گذارد، توضيح داد. وي بر لزوم يك بودجأ محدود براي سال 1948 و ضرورت ارزيابي هزينه هاي خارجي (وي وانمود كرد كه به هزينه هاي نظامي اشاره كرده است) تأكيد نمود.آموزگار اين عقيده را توضيح داد كه هويدا (كه به عقيدأ وي ابتدايي ترين برداشتها را نسبت به مسائل اقتصادي و مالي دارد) به سبك معمول خود و با كمك افراد حقه باز سعي دارد با اين شرايط مقابله نمايد. وي سميعي را كه هم اكنون مسئول هزينه هاي «طرح» مي باشد در مقابل فرمانفرمائيان، دستيار قديمي خود كه فعلاً مسئول مديريت مالي مي باشد، قرار داده است. آموزگار، گفت به شاه اصرار كرده است كه بايد هر چه سريعتر كاري انجام شود و اضافه كرده است كه نمي خواهد در مورد پنهان كردن فوريت نياز به يك اقدام علاج بخش از شاه سلب مسئوليت نمايد. طبق اظهارات آموزگار، به نظر رسيده كه شاه به طور كلي كمي عقب نشسته، ولي تحت تأثير بعضي از نكاتي كه آموزگار اظهار كرده، قرار نگرفته است. شاه گفته است به مجرد بازگشت، از نخست وزير خواهد خواست كل مسئله را مورد بررسي قرار دهد.
آموزگار، جمشيد - 25
تاريخ: 10 آوريل 1969 (عصر) - 21/1/48
خيلي محرمانه
مكان: خانأ سيروس فرمانفرمائيان
صورت مذاكرات شركت كنندگان: آقاي جمشيدآموزگار، وزير دارايي
جان ا. آرميتاژ، رايزن سياسي سفارت
موضوع: ليست سيا
آموزگار گمان مي كرد عنصري از فراماسونها در كار فاش ساختن ليست سيا (CIA1CIA، 4) دست داشته است. وي گفت كه چندي پيش از او خواسته شده بود به آنها ملحق شود، اما چون نفع ويژه اي در اين امر نمي ديده، امتناع ورزيده بود.
وي خاطرنشان كرد كه زاهدي، وزير امورخارجه، تا حد زيادي از علني شدن ليست مزبور، مضطرب است و آن را عملي غيرمسئولانه و بدخواهانه مي داند. زاهدي ظاهراً كوشش هايي را كه براي كشف منشأ اين قضيه صورت مي گيرد، تشويق مي كند.
آموزگار گفت كه نكتأ جالب نامهايي است كه در هيچ يك از دو ليست (فراماسون يا سيا) نيستند. آشكارا منظور وي علم بود و صراحتاً نظر خود را چنين گفت كه علم با مشاهدأ تضعيف موقعيت هويدا و اطمينان كمتر نسبت به مقام خويش در دربار، براي كسب مقام نخست وزيري مي كوشد. وي مستقيماً اين نتيجه را نگرفت كه مقام درباري علم ممكن است تركيبي از موقعيت و نفوذي باشد كه غالباً با بلندپروازيهاي او همساز است، اما براين امر پا مي فشرد كه علم خواهان مقام نخست وزيري است. (از آنجايي كه از آموزگار آشكارا به عنوان نامزد نخست وزيري نامبرده شده است، ممكن است كه وي هر شخص واقعاً با نفوذي را رقيبي براي خود ببيند. )
آموزگار، جمشيد - 26
تاريخ: 10 آوريل 1969 (عصر) - 21/1/84
خيلي محرمانه
مكان: منزل سيروس فرمانفرمائيان
صورت مذاكرات شركت كنندگان: جمشيد آموزگار، وزير دارايي
آقاي جان ا. آرميتاژ، رايزن سياسي سفارت آمريكا
موضوع: كمبود گوشت
آموزگار گفت كمبود گوشت قيمت واقعي گوشت را افزايش داده است. وي تصميم هويدا را در مورد پايين نگهداشتن قيمت گوشت بدون در نظر گرفتن ملاحظات اقتصادي مورد انتقاد قرار داد، زيرا حدس مي زند كه گوشت وارد بازار سياه خواهد شد. وي گفت مبلغ 78 ريال براي هر كيلو گوشت رقم مناسبي براي روانه كردن گوشت كافي به بازار نيست. گوشت وارداتي از تركيه به قيمت 84 (يا 86) ريال تمام مي شود و بندرت مي توان آن را به توزيع كنندگان فروخت تا به قيمت 78 ريال بفروشند. قيمت واقعي جاري حدود 100 تا 110 ريال مي باشد و وي توصيه كرده است اين قيمت مورد تأييد رسمي قرار گيرد تا بدين ترتيب تأمين گوشت به صورت دائم تضمين گردد.
آموزگار، جمشيد - 27
بيوگرافي جمشيد آموزگار
از: آقاي 1آرميتاژ
27 اوت 1969 - 5/6/48
جمشيد آموزگار از سال 5619 در كابينه و از سال 1946 وزير دارايي بوده است. وي كه تحصيلات امريكايي دارد و محصول اصل چهار (اعطاي بورس فرهنگي برنامه اصل چهار ترومن - م) مي باشد، معمولاً به عنوان يكي از طرفداران امريكا قلمداد مي شود، ولي دقيق تر است كه گفته شود وي شديداً جاه طلب (غالباً از وي به عنوان نخست وزير احتمالي بعدي ياد مي شود) بوده و اقدامات وي در دولت همواره به سود ما نبوده است. وي و همسرش گاهي با خانواده ماير بريج بازي مي كنند و آموزگاردر صورتي كه از وي درخواست شود، هيچ اكراهي از ملاقات با سفير امريكا ندارد. با اين وجود از نقطه نظر سنت قديمي سياسي ايران از اين كه به عنوان «فرد (تحت كنترل) آمريكا» قلمداد گردد، حساس مي باشد.
وي ديدگاههاي استوار و محكمي داشته و غالباً در مورد مسائل اقتصادي صريح صحبت مي كند. وي كه مجبور است براي برنامه هاي جاه طلبانه ديگران پول تهيه كند، برخلاف افرادي كه سرشار از خوشبيني نسبت به دورنماي اقتصادي ايران هستند، فردي است كه در ارائه يك ديدگاه بدبينانه از دورنماي اقتصادي ايران به ما كمك مي كند. وي به عنوان يكي از اعضاي اوپك و وزير دارايي، به خوبي از مذاكرات نفتي با كنسرسيوم اطلاع دارد و در مواردي براي انتقال ملاحظات واقع گرايانه در مورد اين مذاكرات شاه به سفير امريكا كمك كرده است. همچنين مشهور است كه وي به طور كلي به صورت نسبتاً دوستانه اي با شاه صحبت مي كند.
آموزگار، جمشيد - 28
جمشيد آموزگار - وزير دارايي
خيلي محرمانه
آموزگار فرزند سناتور سابق حبيب الله آموزگار، در سال 1033 در تهران متولد گرديد. آموزگار تحصيلات آمريكايي دارد و در رشته مهندسي بهداشت عمومي ليسانس و در رشته مهندسي بهداشت فوق ليسانس خود را از دانشگاه كرنل اخذ نمود و در سال 1949 دكتراي مهندسي هيدروليك را از دانشگاه واشنگتن دريافت كرد.
وي در سال 1952 به ايران بازگشت و چند سال در استخدام برنامه اصل چهار ايالات متحده بود. در سال 1955 در وزارت بهداري معاون وزير گرديد. آموزگار به هنگام تصدي معاونت وزارتخانه عضو هيئت هاي اعزامي براي پيمان بغداد و سازمان بهداشت جهاني بود.
آموزگار در سال 1958 به سمت وزير كار منصوب شد. وي در هنگام تصدي وزارت كار، شروع به درگير كردن خود در ساير فعاليت ها نمود. وي متخصص اقتصادي ايران در مسئله پيمان بغداد، مدير طرح خانه سازي دولتي، هماهنگ كننده امور دانشجويان خارج از كشور بوده و همچنين در چند طرح بزرگ اقتصادي داخلي دست دارد.
در سال 1959 آموزگار به وزارت كشاورزي منصوب گرديد و به هنگام اشتغال به اين كار وزارتخانه را تجديد سازمان داده و موفق شد قبل از خروجش از هيئت دولت در سپتامبر 1960 لايحه مهم تقسيم اراضي (يكي از اولين گامها به سمت اصلاحات ارضي) را به تصويب برساند.
آموزگار در سال 1960 به شغل مهندسي در بخش خصوصي برگشت و تا سال 1964 به عنوان مهندس مشاور كار كرد. وي در مارس 1964 به سمت وزير بهداري منصوب گرديد و وزارتخانه را تجديد سازمان كرد و سپاه بهداشت را تأسيس نمود. در مه 1965 آموزگار به اميرعباس هويدا، كه نخست وزير شد، به سمت وزير دارايي منصوب گرديد. هر دو نفر آنها يعني آموزگار و هويدا از سال 1965 تاكنون مناصب خود را حفظ كرده اند. آموزگار به عنوان وزير دارايي مسئول كسب و تأمين درآمدهاي دولتي مي باشد و در اكثر طرحها و مذاكرات مالي درگير است. وي همچنين سرپرستي نهادي را به عهده دارد كه شايد غامض ترين پيچيدگي هاي بروكراتيك در دولت ايران در آنجا قرار گرفته باشد، اما توانسته است در تنظيم سازمان وزارتخانه موفقيت هايي كسب نمايد.
آموزگار همواره به عنوان يكي از نخست وزيران احتمالي ايران مطرح بوده است و در واقع عده اي تصور مي كنند وي بعد از هويدا نخست وزير خواهد شد. موفقيت آموزگار در مذاكرات نفتي فوريه 1971، اگرچه وي مراقب بود تا تمامي اعتبار را به شاه اختصاص دهد، ولي يقيناً در كسب چنين اشتهاري به وي كمك كرده است. آموزگار باهوش بوده، شمرده صحبت مي كند و جاه طلب است. وي طرفدار تجدد است و به صداقت شخصي اشتهار دارد و از فساد و عدم كارايي انتقاد مي كند. با اين وجود انتقادات زير نيز به آموزگار وارد است: وي انعطاف ناپذير نبوده و از واگذاري اختيارات پرهيز مي كند و نسبت به پذيرش توصيأ متخصصين اكراه دارد و تكبر و بي رحمي وي افراد بسياري را رنجانده است.
آموزگار در محافل بسياري مشهور به جانبداري از آمريكا مي باشد و در حقيقت ممكن است به دليل همين اشتهار به تمايلات امريكايي از كابينه شريف امامي در سال 1960 كنار گذاشته شده باشد، اما به نظر مي رسد در خلال گذشت اين سالها، جاه طلبي آموزگار بر دوستي وي نسبت به ايالات متحده برتري يافته باشد. عملكرد وي در دولت همواره در جهت منافع آمريكا نبوده است.
آموزگار به زبان آلماني صحبت مي كند و انگليسي را به رواني فارسي تكلم مي نمايد. وي با يك زن انگليسي زبان آلماني از دانزيك ازدواج نموده است و فرزندي ندارد.
آوريل 1971 - فروردين 1350
آموزگار، جمشيد - 29
خيلي محرمانه
صورت مذاكرات شركت كنندگان: عاليجناب جمشيد آموزگار، وزير دارايي
داگلاس مك آرتور دوم، سفير ايالات متحده
تاريخ: تهران، 14 فوريه 1972 - 25/11/50
موضوع: جرائم مالياتي وضع شده براي شركت هاي امريكايي و غير امريكايي به دليل عدم تطبيق با ضوابط دولت ايران در زمينه حفظ سوابق تجاري
صبح امروز به هنگام ملاقات خداحافظي با آموزگار، وزير دارايي ايران، به طور خصوصي به وي يادآوري كردم كه چندين شركت امريكايي شاغل در ايران توجه مرا به اين نكته جلب كرده اند كه آنها براساس يك ارزيابي دلخواه و غيرمنصفانه توسط وزارت دارايي به پرداخت ماليات هاي سنگين محكوم شده اند و علت آن نيز عدم تطبيق دقيق آنها با تمامي ضوابط دولت ايران در رابطه با حفظ و نگهداري سوابق تجاري بوده است. در ادامه صحبت افزودم همان طور كه آموزگار مي داند حداكثر تلاش خود را به كار برده ام تا امريكائيها را به سرمايه گذاري در ايران ترغيب نمايم. با اين حال شكايات مربوط به ارزيابي نامعقول و بيش از حد مالياتي به شركت هايي در آمريكا كه تصور داشتند در ايران سرمايه گذاري كنند، رسيده است و موجب ايجاد روحيه منفي قابل دركي گرديده است. لذا اميدوارم وزارت دارايي به هنگام چنين ارزيابي هايي، درخواست هاي غيرمنصفانه و بيش از حد شركت هاي شاغل در ايران نداشته باشد.
وزير دارايي گفت از نكاتي كه مطرح كرده ام، قدرداني مي نمايد. وي گفت مشكل اصلي اين است كه در گذشته بعضي از شركت ها، احتمالاً راهنمائيهاي نادرستي از دوستان و مشاوران ايراني خود دريافت نموده و تصور كرده اند لازم نيست سوابق تجاري خود را مطابق با ضوابط دولت حفظ نمايند و اگر مسئله اي بروز كند از طريق شخصي در وزارت دارايي «قابل حل» خواهد بود. در عين حال كه ممكن است چنين مطلبي در گذشته درست بوده باشد، ولي موضوعيت «كارچاق كني» تمام شده است و تلاش پيگيري به عمل مي آيد تا تحت رهبري هاي شاهنشاه، به تمام فسادها، كارچاق كني ها، پنج درصدي ها و غيره و. . . خاتمه داده شود.
آموزگار گفت تا جايي كه به آينده مربوط مي شود، شركت ها لازم نيست مطابق سيستم سال 2391 سوابق خود را بايگاني كنند، بلكه مي توانند از طريق سيستم كامپيوتر و مشابه آن بايگاني خود را به صورت مدرنتري تشكيل دهند. علاوه بر اين، وي گفت به مديران اجرايي شركت هاي امريكايي اطمينان مي دهم كه مشكلات خود را با افراد مناسبي در وزارتخانه مطرح نمايند و اگر احساس مي كنند تصميمات اين مقامات بي پايه و غيرمعقول است، مي توانند مشكل خود را مستقيماً با من طرح نمايند و من شخصاً پرونده را بررسي خواهم كرد. ابراز قدرداني نموده، گفتم احساس مي كنم چنين كاري بسيار مناسب مي باشد.
داگلاس مك آرتور سفير
آموزگار، جمشيد - 30
جمشيد آموزگار، وزير اقتصاد و دارايي
سري
جمشيد آموزگار از 1964 عضو كابينه و از 1965 وزير اموراقتصادي و دارايي بوده است. او كه محصول اصل چهار (برنامه اعطاي بورس هاي فرهنگي اصل 4 ترومن - م) مي باشد در آمريكا تحصيل كرده است، معمولاً به چشم يكي از طرفداران امريكا نگريسته مي شود؛ با اين وجود از اين كه به عنوان «فرد (تحت كنترل) امريكائيان» تلقي شود، حساس مي باشد.
وي نقطه نظرات استوار و محكمي داشته و غالباً در مورد مسائل اقتصادي صحبت مي كند. او كه مجبور است براي طرح هاي بلندپروازانه ديگران پول تهيه كند، برخلاف افرادي كه سرشار از خوشبيني نسبت به دورنماي اقتصادي ايران هستند، فردي است كه در ارائه جنبه هاي بدبينانأ اين چشم انداز، براي ما فرد مفيدي است. به عنوان يك عضو اوپك و وزير دارايي، از نزديك از مذاكرات مربوط به نفت با كنسرسيوم اطلاع دارد و در مواردي براي انتقال برخي ملاحظات واقع گرايانه در مورد اين مذاكرات به شاه، براي ما مثمرثمر بوده است. وي اين شهرت را هم دارد كه به طور معمول در گفتگو با شاه، نسبتاً صريح است.
آموزگار در مذاكرات اوپك كه منجر به انعقاد موافقتنامأ تهران در فوريه 191 0شد، نقش قاطعي ايفا كرد. در نتيجه به طور قابل ملاحظه اي به اعتبار او نزد شاه و افكار عمومي افزوده گشت. در صورتي كه شاه بخواهد براي هويدا از كابينه حاضر جانشين بيابد، وي علي الظاهر مدعي درجه اول به حساب مي آيد. آموزگار كه افتخار مي كرد عضو هيچ حزبي نيست در اواخر سال 1971 به حزب ايران نوين پيوست و بدين ترتيب به يكي ديگر از شرايط نخست وزير شدن تحقيق بخشيد.
آموزگار 94 ساله و همسر آلماني الاصلش فرزندي ندارند؛ هردوي آنها به انگليسي سليس صحبت مي كنند.
مي 1972 - ارديبهشت 1351
آموزگار ، جمشيد - 13
تاريخ: 3 دسامبر 1973 - 12/9/52
محرمانه
مطالب استخراجي از يادداشت براي بايگاني
از: وزير مختار - داگلاس هك
موضوع: شايعات متفرقه
مطالب زير در ميهماني شب گذشته از ميان سخنان چند ايراني كه معمولاً افراد مطلعي هستند، استخراج شده است. به عنوان قسمتي از اقدامات ضد فساد شاه و فرامين وي به مقامات اداري مبني بر اينكه اگر هنوز افرادي در بخش دولت هستند كه سرمايه گذاريهاي شخصي دارند بايد خود را كنار بكشند، گفته مي شود تغييرات زير در هيئت دولت صورت خواهد گرفت.
آموزگار (وزير دارايي): هويدا مي خواهد وي از هيئت دولت كنار برود، زيرا براي وي يك تهديد محسوب مي شود، اما احتمالاً براي كنار گذاشتن وي به اندازه كافي قدرت ندارد. آموزگار آن طور كه گفته مي شود از طريق يك شركت ساختماني كه با سازمان برنامه ارتباطاتي دارد، هنوز درگير قضيه مشاركت در بخش خصوصي مي باشد.
آموزگار، جمشيد - 32
جمشيد آموزگار، وزير دارايي
خيلي محرمانه
عنوان خطاب: آقاي وزير
جمشيد آموزگار كه 50 سال دارد، از سال 1956 وزير دارايي بوده است. او كه چهره برجسته بين المللي ايران در زمينه نفت مي باشد، در ژانويه 1974 به رياست كنفرانس اوپك انتخاب شد. او باهوش، خوش بيان و مذاكره گري جذاب و جدي است. او نسبت به ايالات متحده روش دوستانه اي دارد ليكن تلاش مي نمايد از اتخاذ موضعي كه ممكن است در اثر آن به وي برچسب آمريكايي بودن زده شود، اجتناب ورزد. وي در سال 1972 از اتحاد جماهير شوروي و ايالات متحده ديدار كرد.
آموزگار داراي مدارج تحصيلي در بهداشت عمومي و مهندسي بهداشت از دانشگاه كرنل و يك دكترا در مهندسي هيدروليك از دانشگاه واشنگتن مي باشد. وي در مناصب وزارت كار، كشاورزي و بهداشت خدمت كرده و در هريك از آن مناصب پويايي، طرفداري از مدرنيزه كردن و تنفر خود را از فساد نشان داده است. وي به داشتن شخصيتي سالم و قدرتمند شهرت دارد.
آموزگار، آرام و خوش برخورد و خونگرم مي باشد و داراي شخصيت خوشايندي است. او مي تواند تقريباً در مورد هر موضوعي باهوش و درايت مباحثه نمايد. او و همسرش كه يك زن آلماني انگليسي زبان است، فرزندي ندارند. آنها در شمال تهران زندگي مي كنند و عضو كلوپ جديد تهران هستند، ليكن به ندرت در مجامع ديده مي شوند. آموزگار سه برادر معروف دارد: جهانگير ، رايزن اقتصادي سفارت ايران در واشنگتن است، كورس وزير مسكن است و هوشنگ قبل از نوامبر 1972 رئيس بخش اطلاعات دبيرخانه اوپك بود. آموزگار به زبانهاي انگليسي و آلماني به خوبي صحبت مي كند.
18 آوريل 1874 - 29/1/53