E-mail:shayanfar@kayhannews.ir

آموزگار دركابينه اقبال

روشن تصور مي كند اين سخنراني مطالب زير را دربرداشت: (1) شاه هرچند با دقت تمام از هر اشاره اي به نام مصدق پرهيز مي كرد، ولي در عين حال از يك چهره كم اهميت تر مانند فاتح نام برد و تصديق كرد «كه آن پيرمرد هنوز وي را مي آزارد»، (2) اشاره به اقدامات گذشته انگليس و روسيه لحن بدي داشت و بي ربط بود و حساسيت واقعي شاه در مورد اين ادعا كه وي آلت دست خارجيان است را نشان مي داد، (3) تأثيركلي اين سخنراني مبين گيجي افكار و فقدان استدلال بود و بيشتر حاكي از كشمكش روحي و بدون پيوستكي كار تزي بود تا اين كه بيانگر افكار متعالي يك رئيس كشور باشد. روشن گفت در مورد برداشت سايرين نيز بررسي كرده است، زيرا فكر مي كرد تعصب ضدرژيمي وي بر عكس العمل او نسبت به سخنراني اثر گذاشته باشد. وي گفت اكثر آنهايي كه مورد پرسش قرار داده است اصولا با برداشت وي موافقت داشتند. روشن با گفتن جمله اي مبني بر اين كه وي تصور مي كند اين سخنراني بوضوح نشان مي دهد كه شاه ارتباط خود را با حقايق از دست داده است، اظهارات خود را جمع بندي كرد.
اظهارنظر:
تعداد كمي از رابطين من اخيراً اظهار كرده اند كه شاه اميني را ديده است اما در اين باره از منابع ديگر هيچ مطلبي به دست نياورده ام. روشن معمولا درباره تحولات وزارت امورخارجه بسيار قابل اعتماد بوده است. اميرتيمور يكي از شايسته ترين كارمندان وزارت امورخارجه است و در كويت و همچنين به تصور من در بغداد خدمت كرده است.
قسمت سياسي: چارلز ان. راسياس
آموزگار، جمشيد-8
از: منبع كنترل شدأ آمريكايي (CAS) به: رئيس بخش اقتصادي
سري- غيرقابل رؤيت براي بيگانگان- فقط براي استفادأ داخلي
تاريخ: 01 فوريه 5196- 12/11/34
موضوع: مشكلات كسب مجوز توليد دارو
مطالب زير جهت اطلاع شما و هرگونه استفاده اي كه مايليد در محدودأ امنيتي تعيين شده از آن به عمل آوريد، مي باشد. هر گزارشي از اين اطلاعات بايد كنترل «غيرقابل رؤيت براي بيگانگان» را داشته باشد، ولي نيازي به ذكر (CAS) به عنوان منبع نيست.
1- طي دو يا سه هفته اخير، جمشيد آموزگار، وزير بهداري، چندين مجوز جهت توليد اقلام مختلف دارويي را به شركت داروپخش كه توسط بنياد شاهنشاهي خدمات اجتماعي و بنياد پهلوي مشتركاً تأسيس گرديده، اعطا نموده است.
ساير شركت هاي دارويي از جمله شركت هاي آمريكايي كه در تهران هستند مدت يك سال منتظر صدور مجوز مانده اند، بدون آنكه وزارت بهداري هيچ عملي در رابطه با صدور مجوز توليد براي آنها انجام داده باشد. وزير بهداري در سفر اخير خود به نواحي خراسان تأكيد كرد كه بيمارستانها و دكترها داروهاي مورد نياز خود را از بخش توزيع و فروش شركت داروپخش خريداري كنند. شركت داروپخش با همكاري شركت انگليسي (Allen and Hamburys Limited) تأسيس گرديد.
2- بيشتر پزشكان و بيمارستانهاي تهران استفاده از داروهاي ساخت آمريكا را ترجيح مي دهند، اما از اين عمل منع مي شوند. سپهبد ايادي به دكتر يحيي عدل گفته است كه توليدات شركت داروپخش نامرغوب هستند. وليكن او براي خريد از شركت داروپخش تحت آنچنان فشاري قرار دارد كه چاره اي جز عمل به آن ندارد. سپهبد ايادي مي پذيرد كه سالهاي گذشته براي حق ساخت دارو مزايده انجام گرفته است، ولي اظهار مي دارد كه وي و وزير بهداري، قدرت مقاومت در مقابل فشار را ندارند و آنها مجبورند توليدات داروپخش را خريداري نمايند.
3- اكثر دكترهاي ايران مي دانند كه محصولات داروپخش در حد استانداردهاي آمريكا نيست و اينكه بنياد پهلوي و بنياد شاهنشاهي خدمات اجتماعي هستند كه مانع خريد محصولات ارزان و بهتر ساخت ايران و آمريكا مي شوند.
4- (اظهارنظر: منبع اظهارمي دارد كه شايعه اي وجود دارد- اين مطلب از گزارشي كه در بالا به صورت يك حقيقت آمده واضح است- مبني بر اينكه اخيراً توسط شركت داروپخش 4ميليون تومان به حساب بانكي شاهزاده اشرف واريز شده است.)
آموزگار، جمشيد - 9
از: منبع كنترل شده آمريكايي (CAS)
به: رئيس بخش سياسي
تاريخ: 13 مارس 5619 - 11/1/44 سري - غير قابل رؤيت براي بيگانگان - فقط براي استفاده داخلي
موضوع: اظهارات جمشيد آموزگار راجع به دولت و لايحه ماليات
مطالب زير جهت اطلاع شما و هر استفاده اي كه مايليد در محدوده امنيتي تعيين شده از آن به عمل آوريد، مي باشد. سرگزارشي راجع به اين اطلاعات بايد كنترل «غير قابل رؤيت براي بيگانگان» را داشته باشد ولي نيازي به ذكر CAS به عنوان منبع نيست.
1- جمشيد آموزگار وزير بهداري در تاريخ 22 مارس 5619 اظهار نمود كه او مي خواهد كناره گيري كند: اما هنوز نتوانسته است موافقت شاه را جلب نمايد. آموزگار گفت كه از لايحه ماليات در كابينه انتقاد نموده بود و وزراي كابينه اظهار نمودند كه به نظر مي رسد او اطلاع كمي از لايحه ماليات دارد و او را دست انداختند. آموزگار گفت كه او اكنون بر روي لايحه جديدي كار مي كند. او از بسياري از وزراي كابينه انتقاد داشت و گفت كه در آينده نزديك احتمالا 5 وزير از جمله آرام، وزير امور خارجه، تعويض خواهند شد.
2 - آموزگار همچنين گفت كه شاه از آقاي شادمان، شهردار تهران، ناراضي است، شاه او را خيلي از مسئوليت هاي شهرداري از جمله آسفالت خيابانها، كوشش براي كاهش قيمت ها، آب و برق و غيره براي تهران دور نگهداشته است. آموزگار براين عقيده بود كه شادمان بزودي تغيير خواهد كرد. بخش اقتصادي
آموزگار، جمشيد - 01
دكتر جمشيد آموزگار
خيلي محرمانه
وزير بهداري
وزير بهداري در كابينه منصور - 7 مارس 4619
دكتر آموزگار كه چند سال قبل در دنياي سياست پيشرفت شايان توجهي داشت و با انتصاب متوالي به وزارت كار و سپس كشاورزي در دولت منصور اين پيشرفت به اوج خود رسيد، از شغل مقاطعه كاري خصوصي كه گفته مي شود كاملا موفق بود به مشاغل دولتي بازگشت. وي به جاي دكتر طب يك مهندس بهداشت ماهر است. در چند هفته اخير شايعات و اخباري به گوش ما رسيده است مبني بر اين كه آموزگار ممكن است به عنوان نخست وزير، جانشين هويدا گردد.
دكتر آموزگار در سال 3219 در تهران در يك خانواده مشهور متولد گرديد. پدر وسي يك سناتور و وزير فرهنگ سابق بوده است. وي تحصيلات ابتدايي و متوسطه خود را در تهران گذراند و در دانشكده حقوق و فني دانشگاه تهران به تحصيل ادامه داد. در سال 3419 به ايالات متحده رفت و در دانشگاه كرنل به تحصيل پرداخت و ليسانس و فوق ليسانس خود را در بهداشت عمومي و مهندسي بهداشت دريافت نمود.
در سال 9419 دكتراي خود را در مهندسي هيدروليك از دانشگاه واشنگتن در سياتل دريافت نمود. وي براي مدت كوتاهي براي يك شركت آب و برق در كاليفرنيا كار كرد و در سال 0519 به عنوان استاديار و تكنسين مهندس هيدروليك به كرنل بازگشت. در سال 1519 به ايران بازگشت و براي مدت كوتاهي در اداره مهندسي هيئت اجرايي ايالات متحده (USOM) ( USAID - كمك هاي آمريكا) استخدام شد و سپس رئيس اداره مهندسي بهداشت و تعاون رفاه عمومي در وزارت بهداري گرديد. تا سال 5519 پيشرفت كرد و به سمت معاون وزير بهداري در امر بهداشت عمومي رسيد. در سالهاي 6519، 7519و 8519 عضو هيئت اعزامي ايران به اجلاسيه كميته اقتصادي سنتو بود. وي در اين اجلاسيه كه در بخشي از آن رئيس هيئت اعزامي بود به صورت خاصي از لحاظ تيزهوشي و قدرت و مديريت ناظران آمريكا را تحت تأثير قرارداد.
اوج اين مرحله از مشاغل وي در دولت اقبال بود. در سال 8519 به سمت وزير كار منصوب گرديد وي با اتكاء بر حمايت شاه، بخصوص در زمينه رفاه اجتماعي ، برنامه اي را به منظور افزايش استانداردهاي زندگي كارگران آغاز نمود. وي همچنين خواستار تشكيل محتاطانه سنديكاي كارگران گرديد. نتايج آن خيلي درخشان نبود، اما وي توانست قانون كلي را به تصويب مجلس براند. وي وزارتخانه را بر مبناي ارتباط اداري بيشتر تجديد سازمان نمود و در اطراف خود گروهي از همكاران توانا را جمع كرد. انتصاب وي به سمت وزير كشاورزي در اكتبر 9519 نشانه يك ارتقاء قابل توجه بود. با اين حال هنگامي كه لايحه اصلاحات اراضي كه توسط دولت اقبال ارائه شده بود، توسط مجلس رد شد، استعفا نمود.
سوابق آمريكايي وي تأثير زيادي بر وي داشته است و او بدون ترديد دوست ايالات متحده وحامي اصلاحات خواهد ماند. با اين حال بعضي از بدگويان وي ادعا مي كنند كه بيشتر ايده آل هاي وي (از بين - م) رفته اند و به دليل جاه طلبي هاي مشهور خود ،بانظام سازش كرده تا حدي كه خود را از طريق روابط عمومي ثروتمند ساخته است. ماهيچ دليلي مبني بر صحت اين موضوع در دست نداريم.
وي با دختر آلماني الاصل ازدواج كرده است. وي سه برادر دارد به نام كورس، هوشنگ و جهانگير. نفر آخر وزير مختار امور اقتصادي در سفارت ايران در واشنگتن مي باشد.
قسمت سياسي: چارلز ان:راسياس
82 آوريل 5619 - 8/2/44
آموزگار، جمشيد - 11
6 مي5619 - 61/2/44
جمشيد آموزگار، وزير دارايي
جمشيد آموزگار كه در كابينه منوچهر اقبال، نخست وزير قبلي، به ترتيب سمت وزارت كار و وزارت كشاورزي را به عهده داشت، با كار در هيئت دولت بيگانه نيست. وي كه در دانشگاه كرنل و واشنگتن آموزشهاي بهداشت و مهندسي هيدورليك را ديده است در 7 مارس 4619 در كابينه حسنعلي منصور نخست وزير اسبق، وزير بهداري گرديد. در مورد كار وي در آن وزارتخانه تعابير مختلفي صورت گرفته است. حاميان وي ادعا مي كنند كه او يك مجري سخت كوش بوده، كارها را تا پايان دنبال كرده و نظام اداري خوبي به وزارتخانه آورده است، به عنوان مثال، وي با انجام پروژه هاي پر سروصدايي نظير ساخت بيمارستان و درمانگاه در كردستان و خوزستان كار خود را پيش برده است. بدگويان وي ادعا مي كنند كه وي فردي انعطاف ناپذير مي باشد و مسئوليت ها را محول نكرده و اقدامات جزئي وزارتخانه را در اختيار گرفته و بابي اعتنايي به نظريات پزشكي دكترهاي متنفذ با آنان مخالفت مي نمايد. انتقادات نيز با اعطاي اجازه ساخت دارو به داروپخش مرتفع گرديد. داروپخش شركتي است كه با بنياد پهلوي ارتباط دارد و بر يك شركت داروسازي آمريكايي كه تحت مالكيت و مديريت ايراني ها مي باشد، ترجيح داده شده است.
شايد وزارت دارايي بدترين جنگل بوروكراسي در ايران باشد، ولي براي پيشرفت واقعي اقتصاد ايران اصلاح آن ضروري است. البته ما هنوز نمي دانيم كه آيا آموزگار يك وزير اصلاح طلب است يا خير، اما حدس مي زنيم تلاش خواهد كرد تا اصلاحاتي را كه در زمان تصدي حكومت هويدا بر وزارتخانه شروع شده بود ، به پيش ببرد، ما نمي توانيم، درباره موفقيت وي در زمينه هر نوع تلاش اصلاح طلبانه اي كه انجام مي دهد خوش بين باشيم.
اولا، به استثناي مدتي كه وي اخيرا رئيس يك كميته دولتي براي اصلاح مالياتها بوده است، تجربيات وي در رشته مالي محدود مي باشد. ثانيا، او خدمات دكتر فرهنگ مهر كه يك معاون وزير توانا است را از دست مي دهد. توانايي ايجاد اصلاحات در وزارتخانه، مستلزم برآورده شدن دو نياز اوليه مي باشند كه عبارتند از: دانش علوم مالي و شناختن وزارتخانه و متأسفانه به نظر مي رسد كه آموزگار در مورد اول چيز كمي مي داند و يك زيردست كليدي را كه در مورد دوم آگاه است، از دست خواهد داد. هويدا به هنگام وزارت ، و مهر كه از زمان انتصاب هويدا به نخست وزيري سرپرست وزارتخانه بوده وسمت هاي بالايي در آنجا داشته است، عليه افراد با سابقه وزارتخانه به پيشرفتهايي دست يافته اند. در صورتي كه آموزگار بتواند دستياراني پيدا كند كه هم در زمينه مالي وهم درباره امورات وزارتخانه كارآزموده باشند، چنين اقدامات اصلاح طلبانه اي ممكن است تا چند مدتي ادامه داشته باشند. علاوه بركمبودهاي احتمالي آموزگار به عنوان يك دولتمرد، كه در بالا به آن اشاره شد، عداوتي كه احساس مي شود هنوز اعضاي قديمي وزارتخانه عليه اقدامات اصلاحي برادرش جهانگير آموزگار (كه در سال 1619 چند ماهي سمت وزارت داشت) دارند ، براين مشكل مي افزايد.
تمايلات آموزگار نسبت به ايالات متحده دوستانه است و با گروههاي متجدد كه شامل بسياري از ايرانيان تحصيل كرده در آمريكا مي باشند، ارتباط دارد. بعضي ها مي گويند وي احساس مي كند متعهد است كه تمايلات آمريكايي خود را به حداقل برساند تا اين تصور را كه وي مهره آمريكايي است از بين ببرد. ما با توجه به اين مطلب كه او نه تنها زبان ما را مي داند بلكه منظور ما را نيز مي فهمد، حدس مي زنيم در زمان تصدي وزارت دارايي روابط خوبي باوي داشته باشيم. اما با توجه به اين كه وي مي خواهد به صورت مهره ما جلوه گر نشود، نبايد از وي انتظار داشته باشيم در بسياري از مجادله هاي ما به نفع ما وارد عمل شود.
آموزگار ، جمشيد - 21
تاريخ: 02 اكتبر 5619 - 82/7/1344
خيلي محرمانه
از: بخش اقتصادي - ال. ملينر دون
به: بخش سياسي - بايگاني بيوگرافيك
موضوع: جمشيد آموزگار (وزير بهداري، 56 - 4619)
آموزگار بنا به گفته مشاوران سازمان مساعدتهاي آمريكا كه از نزديك با او همكاري داشته اند ، فردي جاه طلب، سخت كوش، بااستعداد و گاهي در برخورد با زير دستانش بي رحم است.
براي مثال: در ملاقات با گروهي از پرستاران در حضور مقامات سازمان مساعدتهاي آمريكا از استعداد آنها انتقاد نموده و خطاب به همه آنها گفت كه بهتر از دوازده سال پيش كه با آنها همكاري مي كرده، نيستند. او به عنوان وزير بهداري، اغلب حتي براي مسئولين بخش هايش قابل دسترس نبود. او تمايل چنداني براي هزينه كردن بودجه در محل تخصيص داده شده نشان نمي داد و پس از صرف سرمايه براي پروژه هاي مورد توجه اش، حقوق پرسنل بيمارستان را براي مدتي پيش از سه ماه به عقب مي انداخت و حتي از تأمين مالي بيمارستانها عاجز بود.
(براساس گفتگو با سازمان مساعدتهاي آمريكا در 5619، ويليام - اچ. لاركين)
آموزگار، جمشيد - 31
453 - A ، از تهران
محرمانه
زمان: 31 نوامبر 5619 - 22/8/44
مكان: وزارت دارايي ، تهران
صورت مذاكرات شركت كنندگان: عاليجناب دكتر جمشيد آموزگار، وزير دارايي، عاليجناب هارولد. اف . ليندر، رئيس بانك صادرات و واردات ، آقاي ويليام جي. ولك، از بانك صادرات و واردات، آقاي رابرت اچ. هارلان، رايزن امور اقتصادي سفارت، آقاي تئودور ال . اليوت پسر ، دبير اول سفارت
موضوع: اوضاع مالي ايران
آقاي ليندر با پرسيدن اين مطلب كه ايران چگونه تمامي اقداماتي را كه به تازگي در پيش گرفته است، تأمين مالي خواهد كرد، بحث را شروع نمود.
دكتر آموزگار گفت ايران منابع انساني و اقلام مورد نياز براي رشد اقتصادي را در اختيار دارد و به شرط برقراري امنيت، مي تواند سريع تر از همسايگان خود «جهش» نمايد. با اين حال، ايران به طور كلي بسيار كم تحمل است و اين كم تحملي ريشه مشكلات عظيمي است كه ايران با دوستان آمريكايي خود دارد. علاوه بر اين در رابطه با كسب راههاي تأمين مالي برنامه هاي عمراني ايران، بزرگترين مشكل همين كم تحملي است. اگر قرار باشد ايران از دو درصد نرخ رشد ساليانه راضي باشد، مي تواند به طور كامل بر منابع خود متكي باشد. ولي آنها از نرخ دو درصد راضي نيستند. خواستار شش درصد هستند. اين خواسته به اين معني است كه ايران براي ده سال آينده به كمك هاي مالي خارجيان نيازمند خواهد بود و پس از آن ايران بايد بتواند از نظر مالي بر روي پاي خود بايستد ، هر چند ممكن است باز هم به كمك هاي فني نياز داشته باشد.
دكتر آموزگار ادامه داد و گفت كه ظرف چند هفته ، دولت قانون مالياتي جديدي به مجلس خواهد برد.
اين قانون نظام «جامعي» در زمينه ماليات ارائه خواهد داد و انگيزه هايي نيز جهت سرمايه گذاري به نحوي كه موجب شود سرمايه ها در ايران باقي بمانند، فراهم خواهد نمود. قراراست كمبود در آمدهاي ناشي از تحريك به سرمايه گذاري در قانون جديد، از طريق درآمدهاي ناشي از طرح جامع تأمين گردد.
آقاي وزير افزود: علاوه بر اين به نظر مي رسد درآمدهاي نفتي ايران تا سال 0719 به حدود يك ميليارد دلار افزايش يابد، كه بر مبناي توليد سالانه 071 ميليون تن نفت خواهد بود. از اين گذشته صادرات در حال افزايش است و بايد به رقم 002 ميليون دلار در طول سال جاري برسد. تلاش گسترده اي در حال انجام است تا (كالاهايي - م) به شيخ نشينان خليخ فارس فروخته شود و ايران با استفاده از استانداردهاي بسته بندي و حمل و نقل بهتر، لبنانيها را از خليج (فارس) براند. ايران در حال حاضر نيز مقداري كالاهاي ساخته شده را به كشورهاي همسايه و كشورهاي ديوار آهنين صادر مي كند.
آقاي وزير گفت جنبه بدبينانه، حسادت ديگران نسبت به موقعيت ايران است. در مقابل چنين حسادتهايي ايران بايستي از خود دفاع كند. وجود ايران بستگي به خوزستان و جزيره خارك دارد و اين مناطق و همچنين فرودگاههاي اصلي ايران در مقابل حملات بشدت آسيب پذير هستند. اين خطر با توجه به اين حقيقت كه نخست وزير جديد عراق يك ديوانه مي باشد، افزايش يافته است اگر وي خشم بگيرد، بايد متذكر شد كه جنگنده هاي اف-5 ايران، سرعت جنگنده هاي ميگ-12 عراق را ندارند. ايالات متحده نمي تواند با سرعت كافي به دفاع از ايران بشتابد و لذا ايران بايستي اقداماتي اتخاذ كند تا خود را حداقل به اندازه همسايگانش قدرتمند نمايد. آقاي وزير اضافه كرد كه حتي افغانستان از نقطه نظر پدافند هوايي نسبت به ايران برتري دارد.
پاورقي