اصلاح الگوي مصرف از ديدگاه اسلام

رهبر معظم انقلاب در پيام نوروزي سال1388 براساس تدبيري حكيمانه فرمودند: «من امسال را سال حركت مردم و مسئولين به سوي اصلاح الگوي مصرف مي دانم و اميدواريم همه ما بتوانيم بر طبق اين شعار مهم و حياتي و اساسي براي كشور عمل كنيم.»
همچنين فرمودند: «مصرف نه فقط از نظر اسلام بلكه ازنظر همه عقلاي عالم چيزي است كه بايد تحت كنترل عقل قرار بگيرد ما بايستي الگوي مصرف را اصلاح كنيم ما بايستي به سمت اصلاح الگوي مصرف حركت كنيم.» اگر شرايط بحراني وضعيت اقتصادي در جهان و همچنين كمبود منابع آبي كشور و مصرف بي رويه منابع انرژي را درنظر بگيريم مي بينيم كه نامگذاري امسال به نام اصلاح الگوي مصرف از عمق درك مشكلات پيش روي جامعه و تشخيص مهمترين نياز كشور در وضعيت كنوني حكايت ميكند. و ايشان مصرانه بر رعايت اين مسأله تأكيد كردند: «من از عموم مردم و به خصوص مسئولين درخواست ميكنم، خواهش مي كنم كه در اين زمينه فعاليت خودشان را در اين سال زياد كنند.»
رهبر معظم انقلاب اضافه كردند: «ما در زمينه مصرف در زمينه هزينه كردن منابع مالي كشور دچار نوعي بي توجهي هستيم ما دچار ولخرجي و ولنگاري در مصرف هستيم، بخش مهمي از منابع كشور در همه زمينه ها صرف اسرافها و زياده روي هاي ما در مصرف مي شود ما بايد مصرف را مدبرانه و عاقلانه مديريت كنيم.»
ايشان همچنين در سخنان خويش در اولين روز فروردين در آستان قدس رضوي با تأكيد بر پرهيز از اسراف و اجتناب از تجمل گرايي، چشم و همچشمي، هوسراني افراد خانواده و خريدن چيزهاي غيرلازم فرمودند: «اسراف در اموال و اقتصاد اين است كه انسان مال را مصرف كند بدون اينكه اين مصرف اثر و كارائي داشته باشد.»
ايشان اسراف را بيماري جامعه دانستند كه نه تنها از لحاظ اقتصادي بلكه از لحاظ فرهنگي هم بر جامعه تأثيرهاي منفي ميگذارد. ايشان با استناد به سه آيه شريفه از قرآن كريم درباره پرهيز از اسراف و اينكه مسرفين از محبت الهي دور هستند و تأكيد بر وجود آيات و روايات فراوان در اين زمينه به بعد ديني صرفه جويي و اصلاح الگوي مصرف توجه دادند و صرفه جويي را به معناي درست مصرف كردن، به جا مصرف كردن، ضايع نكردن مال و مصرف را كارآمد و ثمربخش كردن دانستند.
يكي از مهمترين گامها در جهت بهبودي وضع اقتصادي كشور و اصلاح الگوي مصرف «صرفه جويي» و نهادينه كردن فرهنگ صرفه جويي در بين مردم مي باشد چراكه از دستورات مهم شرع اسلام است، يكي از راه هاي فرهنگ سازي در اين زمينه بيان سيره و احاديث معصومين عليهم السلام مي باشد.
روايات فراواني از معصومين(ع) در باب صرفه جويي و ميانه روي در زندگي در همه زمينه ها در منابع معتبر روايي ما موجود مي باشد كه قصد بيان چند مورد از آنها را در اين مقاله داريم.
رسول خدا(ص) در اين زمينه مي فرمايند: «ميانه روي در خرج كردن نصف معيشت و زندگي است.» همچنين فرمودند: «هر كس در زندگي ميانه روي كند خداوند او را بي نياز مي گرداند.»
صرفه جويي در زندگي، خود باعث رشد اقتصادي و جلوگيري از به هدر رفتن سرمايه و اموال مي شود، امير المؤمنين علي(ع) در اين باره مي فرمايد: «ميانه روي مال اندك را زياد مي كند و اسراف مال زياد را نابود مي كند.» لذا از لحاظ اقتصادي شخصي كه سرمايه كمي دارد اما اهل صرفه جويي و ميانه روي است به مرور به بالندگي اقتصادي دست مي يابد و از شخصي كه سرمايه زيادي دارد اما اهل اسراف و ولخرجي است سبقت خواهد گرفت و اين همان تدبير و مديريت صحيح اقتصادي است. چنانكه
امام صادق(ع) در پاسخ شخصي كه به ايشان عرض كرد: «شنيده ام ميانه روي و تدبير در زندگي نيمي از درآمد است آيا اين صحيح است؟» حضرت فرمود: «بلكه همه كسب و درآمد در صرفه جويي و تدبير است و تدبير در زندگي بخشي از دين است.»(4)
توسعه و پيشرفت هر ديني در گرو توسعه و پيشرفت در مسائل اقتصادي است به خاطر همين است كه امام علي(ع) تدبير و ميانه روي در زندگي را از دين مي داند چنانكه حضرت صادق(ع) در حديثي ديگر مي فرمايند: «يكي از راه هاي نابودي اسلام و مسلمين اين است كه اموال در دست كساني قرار بگيرد كه حق اموال را نشناسد و آنرا صحيح مصرف نكنند.»اين كلام شريف نشان مي دهد كه اگر بر اثر اسراف و عدم تدبير اوضاع اقتصادي دچار بحران شود علاوه بر خود مردم، دين آنها نيز دچار آسيب و مخاطره مي شود.
جنبه ديني صرفه جويي و ميانه روي آنچنان پررنگ و داراي اهميت است كه رسول خدا(ص) مي فرمودند: «نفقه و مخارجي كه بر پايه صرفه جويي ميانه روي باشد محبوبترين نفقه در نزد خداست. در همه زمينه ها خوراك، پوشاك، مسكن، مركب و... بايد در مخارج صرفه جويي شود.»
در روايتي امام صادق(ع) به يكي از اصحابش فرمودند: «همه اموال از آن خداست كه آنها را نزد بندگانش به امانت گذاشته است و امر كرده به اندازه نياز و با رعايت ميانه روي و صرفه جويي از آن براي خوردن، آشاميدن، پوشاك، ازدواج و مركب استفاده كنند و آنچه باقي مي ماند به فقراء رسيدگي شود و هر كس از حد ميانه تجاوز كند آنچه انجام مي دهد حرام است.
در شرع مقدس اسلام آنچنان به صرفه جويي و استفاده بهينه از نعمتهاي الهي سفارش شده است كه حتي از خرده هاي نان هم نمي توان غفلت كرد چنانكه حسين بن علي(ع) يكي از غلامانش را به خاطر خوردن خرده نان دور ريخته شده آزاد كرد و از جدش رسول خدا روايت فرموده است: «هر كس لقمه ناني را بيابد سپس آنرا پاك كند يا بشويد و بخورد قبل از آن كه در شكمش قرار بگيرد خدا او را از آتش جهنم آزاد مي كند. نان كه حدود يك سوم آن در كشور ايران دور ريخته مي شود در روايات ما جايگاهي بس رفيع دارد و سنت پيشينيان ما در احترام به اين نعمت الهي ستودني است. و اين روايت امام صادق(ع) در اصلاح الگوي مصرف بسيار دقيق و راهگشا است كه مي فرمايد: «كمترين حد اسراف آن است كه ته مانده ظرف آب و غذا را دور بريزي و اينكه از لباس بيرون به عنوان لباس خانه و دم دستي استفاده كني و اينكه حتي هسته ميوه اي را دور بيندازي.»

رانندگي در شب هاي تابستان زماني براي لذت و خطر

رانندگي در شب براي برخي افراد لذتبخش است. بويژه آنكه در ساعات پاياني شب و ابتدايي بامداد جاده ها خلوت تر بوده و راحت تر مي توان راند. شب اما بطور طبيعي وقت استراحت و خواب است بنابراين براي كسي كه به شغل رانندگي اشتغال ندارد، راندن در تاريكي مشكلاتي ايجاد مي كند. بنابراين گاه لازم است كه لذت رانندگي در شب هاي تابستان را كنار بگذاريم تا دچار سانحه نشويم. خنكاي جاده و ستاره هاي درشت آسمان گرچه زيباست اما شب زمان مناسبي براي رانندگي افراد عادي نيست. اينك به عواملي كه در رانندگي شبانه مهم است مي پردازيم.
خواب آلودگي
رانندگي درازمدت، خصوصا در شب و با سرعتي يكسان و در طول راهي طولاني، سبب خواب آلودگي و خستگي مفرط مي شود كه اين خود، مقدمه بسيار ناگواري براي حوادث احتمالي است. براي جلوگيري از اين حوادث، توصيه هاي زير را به كار ببنديد.
1) قبل از رانندگي، غذايي سنگين صرف نكنيد.
2) لباس راحت بپوشيد.
3)با چشم هاي خود آئينه ها و مسير حركت خود را كنترل كنيد.
4) به تابلوها و علائم طول مسير با دقت نگاه كنيد.
5) هر دو ساعت يك بار پس از ايستادن، قهوه يا چاي مصرف كنيد.
6) سعي كنيد در طول روز، مسافتي طولاني را رانندگي نكنيد.
7) در ساعات خواب (شب) سعي كنيد رانندگي نكنيد.
8) دماي هواي داخل خودرو را تنظيم كنيد.
اگر باز احساس خواب كرديد كار ناگهاني انجام دهيد. براي مثال پنجره خودرو را باز كنيد، با مسافران صحبت كنيد، آواز بخوانيد، بدن خود را به صورتي حركت دهيد كه توجه شما از رانندگي قطع نشود، در اولين توقفگاه توقف كنيد و سپس استراحت نماييد.
كارهايي براي رانندگي ايمن در شب
براي ايمني در رانندگي شبانه، لازم است كه كارهايي انجام شود. اين مسائل مي تواند علاوه بر استفاده از شب براي راندن، سلامتي ما را تضمين كند.
راهكاري مهم براي ايمني بيشتر در رانندگي شبانه به شرح ذيل است:
1) شيشه جلو و شيشه چراغ ها را كاملا تميز كنيد. (استفاده از محلول آب با جوش شيرين يا مواد پاك كننده مناسب توصيه مي شود.).
2) اگر جنس برف پاك كن از ماده اي است كه نور را منعكس مي كند، با چسباندن نواري مشكي بر روي آن، از انعكاس نوري كه به شيشه جلو مي تابد جلوگيري كنيد.
3) آئينه ديد عقب داخل خودرو را در وضعيت ديد شبانه تنظيم كنيد تا از انعكاس نور خودروهاي پشت سر به چشم هايتان بكاهيد.
4) تا مجبور نشده ايد از نور بالا استفاده نكنيد، زيرا اين كار خطرات زيادي را براي رانندگاني كه از روبروي شما در حال حركتند به دنبال دارد.
5) هيچگاه به نور چراغ هاي خودروهايي كه از روبرو مي آيند، خيره نشويد. سعي كنيد چراغ جلو سمت راست خودروي خود را با لبه آسفالت سمت راست جاده هماهنگ كنيد و تنها نيم نگاهي به خودروي مقابل داشته باشيد. در اين گونه مواقع بهتر است حاشيه سمت راست جاده و خط سفيد وسط جاده را نگاه كنيد.
6) اگر از عينك استفاده مي كنيد، شيشه آن را كاملا تميز كنيد و اگر در حين حركت در چشمان خود احساس خستگي و خواب آلودگي كرديد، در اولين توقفگاه استراحت كنيد.
7) شب هنگام در قسمت آسفالت جاده توقف نكنيد. بهتر است براي توفق از پاركينگ هاي طول مسير استفاده كنيد. اگر مجبور به توقف اجباري در آسفالت شديد (وقوع خرابي هاي غيرقابل پيش بيني كه امكان حركت را از وسيله نقليه سلب مي كند) حتما علائم شب رنگ از قبيل فانوس يا مثلث احتياط را در فواصل مناسب عقب، جلو و كنار وسيله نقليه قرار دهيد.
8) هنگامي كه از مسير فاقد نور كافي عبور مي كنيد، مراقب عابراني باشيد كه ممكن است لباس تيره پوشيده باشند.
9) هنگام رانندگي در پشت سر وسايل نقليه، از نور پائين استفاده كنيد تا نور چراغ شما در آئينه خودروي جلويي و نيز سپر عقب آن منعكس نشود.
10) هنگام تاريكي هوا، استفاده از چراغ هاي راهنما در هنگام تغيير مسير و گردش ها ضروري تر است.
11) همواره سيستم روشنايي خودروي خود را بررسي كنيد. معايب به وجود آمده را برطرف نموده و نور چراغ هاي وسيله نقليه خود را تنظيم كنيد.
عوارض خستگي در رانندگي شبانه
عوارض خستگي براي هر راننده حتي در شرايط مناسب رانندگي ممكن است پيش آيد. رانندگي در شرايط سخت و نامناسب و در سفرهاي طولاني تأثير سوئي بر آرامش راننده مي گذارد و او را زودتر خسته مي كند. در اين هنگام ميزان خستگي متناسب با طول مسافت پيموده شده نيست. لذا هرگاه راننده گرسنه، تشنه و خواب آلوده بوده يا داروهاي شيميايي مصرف كرده باشد، به اين عوارض زودتر دچار مي شود. استعمال زياد دخانيات ابتلاء به يك بيماري جسمي كه حركت يكي از اعضاء يا مفاصل را محدود مي كند، ابتلاء به بيماري هاي مزمني چون ديابت يا اختلال در فشار خون نيز چنين است. ولي وقتي راننده از تندرستي كامل، نشاط و فعاليت برخوردار بوده و هنوز پا به سن نگذاشته باشد، توان مقابله بيشتري را با عوارض خستگي دارد.
عوارض خستگي را به دو مرحله مهم مي توان تقسيم كرد:
1) عوارض زودرس: الف) با احساس سنگيني پلك ها شروع مي شود و به ضعف تطابق براي ديدن اشياء نزديك مي انجامد، اين موضوع وقتي روشن مي شود كه براي راننده خواندن عقربه هاي جلوي داشبرد مشكل مي شود.
ب) احساس وجود جسم خارجي در چشم. ج) بعد از زمان معيني
دو بيني عارض مي شود. يك يا هر دو چشم به سمت معيني- در نتيجه ضعف و خستگي- منحرف شده و در نتيجه اجسام دو طرف جاده را دو تا مي بيند. د) احساس خشكي در دهان، بيني و حنجره و نياز به نوشيدن آب براي رفع عطش.
هـ) احساس بالا رفتن حرارت بدن، خميازه مرتب، ضعف عضلاني كه در نتيجه به كلاچ فشار كافي نداده، لذا تعويض دنده با سر و صدا توام مي شود كه دليل خستگي و ضعف در عضلات پا بوده و باعث كم شدن سرعت تعويض دنده است، در اين حالت راننده دچار خستگي شديد شده است.
2) مرحله دوم: الف) در اين مرحله راننده به كندي رانندگي مي كند اما گمان دارد با سرعتي بالا در حركت است. اين احساس به طور غيرارادي راننده خسته را وادار مي كند با سرعتي پائين تر از حد طبيعي حركت كند كه با طول مسيري كه بايد طي كند متناسب نيست. ب) بعد از اين مرحله راننده در مقابل چشم هاي خود صورت هاي خيالي مي بيند، اين حالت با گذشت زمان شدت مي يابد به طوري كه ميل به خواب در او بوجود مي آيد. به تدريج عضلات گردن حالت طبيعي خود را از دست مي دهد. در اين حالت با ديدن علائم رانندگي و تابلوهاي آگهي يا هر جسم ديگر دچار ترس شده و ضربان قلب او بالا مي رود. به خصوص اگر شرايط جاده (مثل سرازير و پيچ) يا شرايط جوي تغيير كند.
بديهي است عوارض مذكور متعاقب يا همراه يكديگر يا بعد از زمان هاي معين واقع نمي شود، بلكه بطور نسبي ايجاد شده و تقدم و تأخر آنها تابع شرايط جاده، ماشين و راننده است. وقتي راننده به طور كامل خسته است، ناتواني بر او مسلط شده و كنترل حواس خود را از دست مي دهد و در حالي كه چشم هاي او باز است، كنترل وضعيت نشستن پشت فرمان را از دست خواهد داد.
راهنمايي و رانندگي ناجا