نيازهاي مردم در هياهوي جمعه بازار بررسي وضعيت بازارهاي هفتگي در ايران - بخش پاياني

گاليا توانگر
در بازار محلي كه حال و هواي فرهنگي و هنري دارد، هميشه هم صداقت حرف اول را نمي زند! دست هايي از سوي سودجويان دركارند كه مي خواهند اين فضا را به فرصتي براي فروش اجناس در انبار مانده و يا به اصطلاح «بنجول» تبديل كنند. عده ديگري كارهاي وارداتي را به بساط هاي اين بازارها مي كشانند، همه اين ها مواردي است كه به پيكره اصيل جمعه بازار لطمه زده و مشتري را از ديدن اجناس با كيفيت و بديع مأيوس مي كند.
نظارت سازمان هاي متولي اين امر نبايد تنها به گرفتن هزينه مكان- به ازاي هر 3متر 15هزار تومان- ختم شود. نظارت بايد توأم با كار كارشناسي در راستاي شناخت درست از سليقه مشتريان و نيز نظارت بر كيفيت كالا باشد.
ضمناً جواناني كه كار توليدي خود را به بازار مي آورند بايد در اولويت قرار گرفته و فضاي جمعه بازار به فعاليت هاي اين قشر اختصاص پيدا كند، وگرنه خريد چند تي شرت و شلوار جين از بازار اصلي و فروختن با درصدي سود در جمعه بازار اتفاق خارق العاده اي نيست و ما را به هيچ يك از اهداف تشكيل و رونق اين قبيل بازارها نمي رساند.
جمعه بازارهاي پايتخت تنها دو يا سه سالي است كه جان گرفته اند. در اين بازارها هنوز هم حضور هنرمندان و نيز محصولات روستاهاي تهران بسيار كمرنگ است. كارهاي هندي، پاكستاني، ترك و چيني از رواج بيشتري در چرخه فروش بازارهاي محلي پايتخت برخوردارند و اين يك چالش بزرگ است كه با تدبير متوليان بايد هرچه سريعتر رفع گردد.
چه قدر به اهداف برپايي جمعه بازار نزديكيم؟
يك طبقه از پاساژ بزرگي را به جمعه بازار پايتخت اختصاص داده اند. در ميان بساط ها مأمور شهرداري قدم مي زند، ولي حضورش تنها براي تعيين مكان هر يك از بساط ها و در پايان اخذ وجه اجاره مكان است. البته بماند كه خيلي از خانم هاي فروشنده معترضند به اين كه مكان پاساژ با پارتي بازي به برخي افراد خاص داده مي شود و خيلي ها هم علي رغم اين كه هنر خاصي براي ارائه دارند، «نه» شنيده و باز مي گردند.
موسوي يكي از زنان سرپرست خانوار است كه 53سال دارد و در جمعه بازار روميزي، روبالشتي و كوسن سوزن دوزي مي فروشد. گله مندانه مي گويد: «ما از هيچ كس كمك نمي خواهيم. شهرداري اگر مي خواهد به اين قشر كمك كند، هزينه جا نگيرد. همين امروز 15هزار تومان هزينه جا، 5هزار تومان پول آژانس براي آمدن و 5هزار تومان براي برگشتن (چون ناراحتي زانو دارم) و 3هزار تومان پول نهار بايد بپردازم. شما خيال مي كنيد نهايتاً چقدر عايدي خواهم داشت؟»
وي درحالي كه اشك در چشمانش حلقه زده و صدايش مي لرزد، مي گويد: «شوهرم مريض و از كار افتاده است. دو پسر دارم كه هر دو بيكارند. به جاي آن كه براي آنها شغلي پيدا شود، من مجبورم با اين سن و سال از 6صبح به اين جا بيايم و روميزي بفروشم. من هيچ كمكي نمي خواهم، تنها تقاضايم اين است كه براي جوان هاي در خانه كاري ايجاد شود.»
پس از شنيدن صحبت هاي اين فروشنده در ذهن ارزيابي مي كنم كه برپايي جمعه بازار پايتخت چه ميزان نتيجه فرهنگي و اقتصادي درپي داشته است؟ وقتي در يك گوشه آن سوزن دوزي چيني و تركي مي فروشند، يك سمت ديگر لباس هندي و در گوشه ديگري تي شرت هايي كه هرجاي ديگر هم نمونه اش يافت مي شود. به نظر مي رسد براي رسيدن به هدف اصلي اشتغال زايي با بهره گيري از پتانسيل بالاي جمعه بازار نيازمند كار و برنامه ريزي بسيار شفاف تر و منسجم تري هستيم.
برپايي بازارهاي سنتي
در سطح بين المللي
محمدهاشم پوريزديان پرست، استاد اقتصاد دانشگاه شيراز پيرامون تاريخچه برگزاري بازارهاي محلي توضيح مي دهد: «در دوران قديم كه روستاها در اكثريت بودند، توليدكنندگان روستايي كالاهاي خود را در معرض مبادله قرار مي دادند. هركسي هر چيزي را كه نياز داشت در محل هاي مبادله مي يافت و نيازهاي خودش را برآورده مي كرد. حتي در دوران اخير كه اسكناس اختراع شده باز هم مردم تمايل به خريد و فروش در چنين بازارهايي دارند. امروزه اين نوع بازارها به شكل جديد و مدرني درآمده و در سطح منطقه اي، ملي و بين المللي برگزار مي شود. شايد بتوان گفت فروشگاه هاي بزرگ امروزي نمونه تكامل يافته همين جمعه بازارها هستند.»
اين استاد دانشگاه به نمايشگاه هاي بين المللي از محصولات داخلي كشور اشاره كرده و مي گويد: «يكي از شيوه هاي رونق توليد كشورمان برپايي بازارهاي محلي و سنتي در گستره بين المللي است، چراكه يكي از نيازهاي اساسي در رونق توليد كشور گسترش صادرات است و تشكيل نمايشگاه هايي به سبك بازارهاي محلي در ساير كشورها به عرضه محصولات وطني و رونق چرخه اقتصادي مي انجامد. تا زماني كه مشتريان جهاني از طريق بازارهاي بين المللي در جريان توليدات ايران قرار نگيرند، امكان صادرات گسترده غيرنفتي در كشورمان وجود ندارد. لازم است دولت و مسئولان وزارت بازرگاني به تشكيل بازارهاي بين المللي و سنتي همت گمارند.»
وي در ادامه مي گويد: «كالاهاي هر كشوري معرف فكر، ذوق، انديشه و هنر آن ملت است. صنايع دستي يكي از بارزترين نمونه ها هستند. تقريباً 4الي 5ميليون نفر از مردم كشور ما در اين صنعت مشغولند كه مي توان با تلاش بيشتر براين تعداد افزود.
اولويت تسهيلات
با توليدكنندگان باشد
پروانه جعفري كارهاي خياطي خود را به جمعه بازار آورده و با استقبال خوب مشتريان روبرو شده است. وي مي گويد: «اگر مي توانستم مغازه بگيرم كه سرمايه زيادي مي خواست. همين كه مكاني را به ارائه كارهايمان اختصاص داده اند، جاي تشكر دارد. خانم هايي كه اين جا بساط دارند اكثراً به دليل تحت فشار اقتصادي بودن خانواده هايشان به اين مكان رو آورده اند و سرپرست خانوار هستند. اين شرايط مي طلبد كه شهرداري يا هر سازمان متولي ديگري براي اين قشر برنامه هاي حمايتي خوبي به اجرا بگذارد.»
وي در ادامه مي گويد: «خيلي ها چون قديمي هستند، جاي ثابتي دارند، اما بساطشان كار توليدي نيست. بعضي جوان ها را مي بينم كه كار توليدي خود را به جمعه بازار آورده اند، اما چون فضا محدود است، «نه» شنيده و از راه برمي گردند. شهرداري بايد يك مكان بسيار بزرگ را در پايتخت به جمعه بازار اختصاص دهد و برروي قيمت ها و كيفيت كالا و نيز توليدي بودن آن نظارت داشته باشد.»
شوك بزرگ تعطيلي كارگاه ها
سيما فتحي به همراه فرزندان و همسرش براي خريد از جمعه بازار تهران فاصله زيادي را از آزادي تا مركز شهر طي كرده و در گرماي روز خسته به نظر مي رسد. وي مي گويد: «چرا شهرداري هر منطقه اقدام به برگزاري بازارهاي هفتگي نمي كند. اين گونه هم مشتريان بيشتري جذب بازار مي شوند و هم هنرمندان هر منطقه به ارائه آثارشان اقدام مي كنند.»
علي جاهدي در گوشه دنجي از جمعه بازار مشغول فروختن باقيمانده گل هاي مصنوعي در طرح ها و رنگ هاي مختلف است. وي مي گويد: «قبلاً از بازار پارچه مي گرفتيم و در كارگاه خودمان گلبرگ، برگ و ساقه توليد مي كرديم، اما با ورود جنس چيني به بازار كارگاه تعطيل شد و درحال حاضر همه مواد را از چين وارد كرده و تنها در منزل سرهمش مي كنيم.»
وي متوسط درآمدش از جمعه بازار را 300هزار تومان طي 4جمعه در يك ماه بيان كرده و تقريباً راضي است.
تنها مصرف كننده نباشيم
جواد شكرا... فروشنده، استقبال خوب مردم را از كارهاي سنتي يك نعمت دانسته و مي گويد: «مردم كم كم متوجه اين شده اند كه كار ايراني به ويژه كارهاي سنتي از دل و جان و با كيفيت توليد مي شود، به گونه اي كه هيچ كجاي دنيا نمونه كارهاي سنتي ايران را سراغ نداريم. اشخاصي با زندگي مدرن را مي شناسم كه پس از توجه به صنايع دستي كشورمان شيفته آن شده و تمام وسايل منزلشان توليد داخل و كار ايراني است.»
وي در ادامه مي گويد: «بايد خريد توليد داخل را در اولويت قرار دهيم تا سرمايه گذاري اتفاق بيفتد و به رونق اقتصادي بيانجامد وگرنه صرفاً مصرف كننده بودن كه هنر نيست.»