جستجو در پایگاه روزنامه کیهان  

شنبه 11 آبان 1387 - 2 ذی القعده 1429 -اول نوامبر 2008 - سال شصت و چهارم - شماره 19219
 

محدوديت در حمايت وسوسه هاي مهاجرت زمينه فعاليت نخبگان درعرصه هاي مختلف را مهيا كنيم (بخش اول )
	محدوديت در حمايت وسوسه هاي مهاجرت زمينه فعاليت نخبگان درعرصه هاي مختلف را مهيا كنيم (بخش اول ) گاليا توانگر نمودار صعودي پيشرفت يك كشور با نيرو، توان و تلاش نخبگان به ثبت مي رسد. نخبگان ايراني دو دهه اخير خوش درخشيده اند و پيشرفت در زمينه علوم مختلف از قبيل نانو، بيو، هوافضا و ... توسط دانشمندان جوان ايراني آغاز فصل سبزي را نويد مي دهد كه ما را در آينده نه چندان دور از اتكا به ثروت حاصل از چاه هاي نفت رهايي بخشيده و با اطمينان خاطر به سمت افق روشن آينده رهسپار خواهد كرد. مقام معظم رهبري در ديدار با جمعي از نخبگان برجسته كشور بر اين مهم تاكيد داشته و فرمودند: «روزي كه ما بتوانيم درآمد كشور را از راه دانش بدست آوريم و در چاه هاي نفت را پلمب كنيم، آن روز روز خوبي براي ملت ايران خواهد بود.» علي رغم اين كارنامه درخشان كه حتي بدبينان و بيگانگان هم به رغم تبليغات منفي عليه ايران قادر به انكارش نيستند، برخي جريان هاي مشكوك سعي دارند تلاش هاي صورت گرفته را كم رنگ جلوه داده و بازتاب مثبت اين قبيل تلاش ها را در دنيا خنثي كنند. بديهي است آن چه كه به اين گام هاي پرتوان نخبگان ايراني اعتبار دو چندان مي بخشد، تعهد و آرمان خواهي آنهاست. دشمنان نظام و انقلاب اسلامي ايران مي كوشند در برابر اطلاع رساني موفقيت هاي جوانان مسلمان ايراني به عنوان افرادي كه در دانش، انقلابي به وجود آورده مانع آفريني كرده و از ثبت نامشان، هويتشان و تعهد ايراني و اسلامي آنها در اذهان جهانيان جلوگيري كنند. چند مدت پيش در يكي از سايت هاي خبري وابسته به بيگانگان طي مقاله اي آشكارا پيشرفت هاي علمي ايران تضعيف شده و عنوان شده بود رسانه هاي خبري جمهوري اسلامي سعي دارند به بزرگنمايي پيشرفت ها بپردازند! حال آن كه پيشرفت هاي علمي ايران بر روي نمودار صعودي آنچنان با سرعت به سمت قله پيش مي رود كه حقيقتاً انكار اين قبيل دستاوردهاي درخشان در نتيجه اي معكوس نقشه هاي شوم، بغض و غرض ورزي تحليل گران وابسته به استكبار را برملا مي سازد. در چنين فضايي رهبر معظم انقلاب با رهنمودهاي روشنگرانه خود مي فرمايند: «نخبگان و فرهيختگان با سم مهلك سياه نمايي و نااميدسازي كه تبليغات دشمنان در جامعه مي پراكند، مبارزه و راه روشن آينده را براي ملت ايران تبيين كنند.» تقويت زمينه ارتباط علمي نخبگان با جهان علم با فراز و نشيب هاي تاريخ سياسي ايران به ويژه طي قرن اخير نمودار پيشرفت دانش نيز نوسانات چشمگيري داشته است. در سه يا چهار قرن گذشته نخبگان ايراني در هر زمينه اي از دانش حرف اول را مي زدند. تاريخ در اين باره گواه است، اما توطئه ها و خود باختگي هاي سردمداران زر و زور و تزوير انديشه هاي پرسشگر و كاوشگر ايراني را محبوس كردند. پس از پيروزي انقلاب اسلامي و پشت سرگذاشتن دوران دفاع مقدس تلنگري بر ذهنيت انديشمندان ايراني زده شد و به درجه اي از خودباوري رسيدند كه الان زمان جبران عقب ماندگي ها فرا رسيده است. اكنون اگرچه نمي توان نقص هاي موجود در برآوردن مطالبات قشر فرهيخته و نخبه را انكار كرد، اما جوانان انديشمند ايراني مظلومانه و با اعتماد به نفس ملي به پرورش نهال علم در كشور پرداخته اند و آن را به ثمر رسانده اند. درخشش نوجوانان و جوانان در عرصه هاي علمي بين المللي از شكوفايي اين درخت خبر مي دهد. بازگو كردن خواسته ها و نيازهاي اين قشر دليلي بر ضرورت بررسي و رفع چالش هاي پيش روي نخبگان است. دكتر «ستاره» از خطه كردستان نويسنده بيشترين مقالات (آي.س.آي) در رشته فيزيك در كل كشور و دارنده مدال نقره يونسكو كه در سال 80 نفر اول جشنواره خوارزمي بوده و در سال 83 نيز رتبه سوم پژوهش هاي بنيادي را كسب كرده است. وي يك نخبه علمي را فردي جدا از جامعه نمي داند و مي گويد:«نخبه، انساني است كه توانايي ذهني اش از سطح متوسط جامعه بالاتر بوده، تلاش بسيار زيادي در زمينه كاري خود داشته و البته درد او، درد جامعه است. تعهد او به جامعه و مردمش تلاش يك دانشمند را معنا مي بخشد و حماسه مي آفريند.» اين جوان نخبه در ادامه مي گويد:«طبيعتاً براي اين كه نخبه بتواند به اهداف علمي خود برسد اولاً بايد از دغدغه مشكلات اقتصادي و مالي دور باشد. نبايد مشكلات مالي به حدي برسد كه او را از كار اصلي اش دور كند. نكته ديگري كه حائز اهميت است رفع موانعي چون نحوه و طول خدمت سربازي براي فرهيختگان جوان كشور است. چه بسيار نخبگاني كه دوست دارند مثلاً در دوره كارشناسي ارشد و دكتري يك دوره مطالعاتي در خارج كشور داشته باشند، اما به دليل نداشتن كارت پايان خدمت نمي توانند به خارج از كشور سفر كنند.» از وي سوال مي كنم: مهم ترين مانعي كه در حال حاضر سد راه پژوهش و فعاليت علمي شماست، چيست؟ وي پاسخ مي دهد:«گروهي از اساتيد كه عضو هيئت علمي هستند ويژگي رسمي بودن قطعي را دارند، لذا در فرصت هاي مطالعاتي خارج كشور اولويت با آنهاست، اما افرادي مثل بنده علي رغم اين كه بيش از 100 مقاله علمي در سطح بين المللي ارائه داده ام، هنوز هم از نظر شغلي آزمايشي هستم و در فرصت هاي مطالعاتي خارج كشور كنار گذاشته مي شوم! ارتباط با دنياي علمي خارج كشور براي نخبگان يكي از ضرورت هاست. اگر اين ارتباط برقرار نشود، فرد به تدريج به تكرار مي افتد، چون نمي تواند از توانمندي هاي خود به نحو احسن استفاده كند و با مباحث روز آشنايي داشته باشد.» وي تاكيد مي كند:«از سوي ديگر اكثر دانشگاه هاي ما شبيه مدارس بزرگ هستند، ما بايد با جهان علم مرتبط باشيم، آخرين دستاوردها را به صحن دانشگاه بياوريم و دائماً فضاي علمي دانشگاه ها را نو و به روز كنيم.» اين جوان نخبه علم فيزيك صراحتاً مي گويد:«من چون فرد قانعي هستم، در دوران تحصيل كمتر مشكل مالي داشتم، البته دانشگاه هم خيلي به من كمك مي كرد اما متاسفانه در برخي مواقع هم سنگ اندازي هايي شد. تعداد پژوهشگران رده بالاي ايراني در خارج كشور زياد است، بايد شرايط اجتماعي، فرهنگي و پژوهشي به گونه اي مهيا شود كه يك تعامل دو جانبه ايجاد شده و لااقل بتوانيم از دانش اين طيف بهره ببريم.» نخبه پروري و هزاران دلار سودآوري ارزي مثل هميشه رهنمودهاي روشنگرانه مقام معظم رهبري و تاكيد ايشان بر لزوم هدفمند كردن و سرعت بخشيدن به حركت علمي كشور در بخش هاي مختلف، اين مسئله به يك ضرورت جدي تبديل و مجددا روند رو به رشد بخش علمي كشور، شتاب خوبي به خود گرفت. به اين ترتيب كمر رو به خميدگي نمودار پيشرفت هاي علمي قد راست كرده و به سمت قله مسير خود را پيمود. احمد رضا هدايتي كارشناس ارشد مديريت و پژوهشگر با استناد به آمار سنوات قبل توضيح مي دهد: «در سال 78 به طور متوسط هر روز 15 كارشناس ارشد و 2 نفر داراي مدرك دكترا از كشور خارج شده اند. بيش از 12 درصد از مجموع 4200 نفر دانشجوي بورسيه اي كه بين سال هاي 64 تا 72 براي ادامه تحصيل به خارج كشور اعزام شده اند، هنوز بازنگشته اند. در مورد اعضاي هيات علمي دانشگاه ها نيز وضعيت به گونه اي بوده كه از سال 1369 تا 1377 از مجموع 28 دانشگاه و موسسه آموزش عالي، 151 عضو هيئت علمي به عناوين مختلف شامل: ماموريت تحصيلي 63 درصد، بهره گيري از فرصت هاي مطالعاتي 8 درصد و مرخصي بدون حقوق 29 درصد از كشور خارج شده اند. به اين ترتيب تا سال 83 از مجموع 240 مدال آور المپيادهاي علمي كشور 120 تن آنها از كشور خارج شده اند.» اين پژوهشگر با اشاره به اين كه متقابلاً اين روند براي كشورهاي صنعتي ده ميليارد و پانصد ميليون دلار صرفه جويي فقط در هزينه هاي آموزشي داشته است، مي گويد: «براي گذر از اين وضعيت و دستيابي به موقعيت مطلوب و مورد نظر، تنها ايده پردازي و ارائه طرح ها و خلق ابتكارات جديد كفايت نمي كند و براي فراگير كردن و منتفع ساختن كشور از مزاياي دستاوردهاي ناشي از تلاش دانشمندان و نخبگان كشورمان، بايد به الزامات كار بيش از پيش بينديشيم و تمام شرايط لازم را براي تحقق كامل و بدون نقص اهداف مورد نظر فراهم آوريم، شرايطي كه كسب جايگاه برتر علمي در منطقه و جهان مستلزم تامين و عملي شدن آنها است.» استفاده بهينه از هوش نخبگان يكي از مهمترين راه هاي استفاده از نخبگان بهره گيري از حضور آنها در تصميم گيري هاي مهم دولت، استفاده از نخبگان در ارگان هاي مختلف و نيز حضور آنها در قالب هر سازماني با توجه به نيازهاي علمي و حوزه فعاليت هاي خاص هر سازمان است. اين مسئله تا به آن جا اهميت دارد كه رئيس جمهور كشورمان دكتر محمود احمدي نژاد صراحتاً مي گويد: «ما بايد براي تسهيل امور نخبگان، ساز و كارهاي مناسبي بينديشيم، زيرا ساز و كارهاي فعلي، پيچ در پيچ و روي هم انباشته و بايد آن را رسوب زدايي كنيم كه براي اين امر نيازمند اميدهاي قوي هستيم و بايد ساز و كارهاي موازي را براي تسهيل امور نخبگان طراحي كنيم؛ چرا كه با ساز و كار 60 سال قبل نمي توانيم به هدف برسيم، اما با همكاري يكديگر مي توانيم زودتر از 1404 به آن جايگاهي كه در چشم انداز تدوين شده برسيم و براي ديگر كشورها الگو باشيم.» احمدي نژاد با بيان اين كه دولت كميسيون هاي مختلفي دارد و اين كميسيون ها در موضوعات تخصصي به شدت نيازمند ياري فكري نخبگان هستند، بر لزوم استفاده از نخبگان در تصميم گيري هاي مهم دولت تاكيد مي كند. موريس شيخي استاد دانشگاه در رشته علوم تربيتي با اشاره به اين كه سرمايه مادي و معنوي نخبگان فكرشان است و براي شكوفايي توانمندي هاي بالقوه آنها راهي جز ساماندهي و جذب آنها نيست، مي گويد:«چه بسيار دانشجويان مخترع ايراني داريم كه نه تنها كمكي دريافت نكرده اند، بلكه حتي كسي از آنها دلجويي نكرده و لااقل خسته نباشيد نگفته است. اين قشر چون جوان و تلاشگر است نبايد مورد بي اعتنايي اجتماعي قرار بگيرد.» وي در ادامه گله مندانه مي گويد: «ده ها مركز و سازمان براي حمايت از نخبگان داخل كشور و به نام آنها تاسيس شده كه متاسفانه هنوز هيچ يك از آنها به طور دقيق نتوانسته اند لااقل نخبگان رشته هاي مختلف را شناسايي كرده و جذب كنند. در بنيادهاي علمي خارج كشور آماري از تمام نخبگان كشورشان دارند و اكثر آنها را در قالب سازمان ها و گروه هاي مختلف جذب مي كنند. وقتي از آنها پرسيده مي شود: مگر همه اين ها كارشان و اختراعاتشان به مرحله توليد مي رسد؟ آنها پاسخ مي دهند: حتي اگر يكي از آنها كارش به نتيجه برسد، ما در رسالت خود موفق بوده ايم. متاسفانه اكثر بنيادهاي علمي در ايران فقط به تعريف كلي درباره كار ارائه شده اكتفا مي كنند. بايد ارگان ها و سازمان هاي مختلف براي جذب نخبگان به ميدان بيايند.» احمد رضا هدايتي از پژوهشگران كشور معتقد است اگر نخبگان را در سازمان هاي مختلف شناسايي و حمايت كنيم اين توان را دارند كه افراد هوشمند را نيز كشف و جذب كرده، از توانايي هاي آنها بالاترين بهره مندي را عايد سازمان خود نموده و جامعه را در مسير خودكفايي و استقلال به جوشش و حركت درآورند. اين در حالي است كه اكثر سازمان ها از اين فرصت استثنايي به درستي استفاده نمي كنند و با عملكرد نامناسب باعث به هدر رفتن فرصت ها و مانع شكوفايي استعدادهاي درون سازماني مي شوند. واژه نخبه را كوچك نكنيم! بسياري از نخبگان نيز به نحوه شناسايي افراد نخبه معترض بوده و بر اين باورند كه بايد در شناسايي اين قشر قانونمند عمل كرد. نحوه شناسايي بايد به گونه اي باشد كه واژه نخبه مثل برخي واژه هاي ديگر لوث نشده و البته آنقدر هم دايره را كوچك نبنديم كه استعدادهاي واقعي فرصت شكوفايي پيدا نكنند. يك استاد دانشگاه پزشكي مي گويد:«چه بسيار افراد هستند كه متاسفانه بدون داشتن فاكتورهاي نخبه بودن صرفاً با استفاده از ارتباطات خود را در اين قشر قرار مي دهند تا احياناً بتوانند از تسهيلات ويژه آن بهره مند شوند. چنانچه قانون مكتوبي براي مشخص شدن فاكتورهاي گزينش وجود داشته باشد، جلوي بسياري از تخلفات اينچنيني گرفته خواهد شد.»