جستجو در پایگاه روزنامه کیهان  

پنجشنبه 9 آبان 1387 - 30 شوال 1429 -30 اکتبر 2008 - سال شصت و چهارم - شماره 19218
 

تاكيد شورجه و الماسي بر سينماي اسلامي و ملي
فرهنگ رضوي دغدغه هنرمندان تئاتر شده است گفت وگو با محمد خزاعي (دبير ششمين جشنواره تئاتر رضوي) ( بخش اول )
	تاكيد شورجه و الماسي بر سينماي اسلامي و ملي رضا چاوش دو تن از سينماگران با سابقه كشورمان بر اسلامي و ملي شدن سينما به عنوان مهم ترين راهكار پيشرفت آن تاكيد كردند. جمال شورجه تصريح كرد: توجه به مباحث ديني و اعتقادي مي بايست در توليد و عرضه فيلم به عنوان يك ملاك در نظر گرفته شود تا يك اثر براي مخاطب دلنشين و آموزنده قرار گيرد. اين كارگردان سينما گفت: حركت به سمت سينماي اسلامي كه در برگيرنده عدالت محوري، ظلم ستيزي و كمال انساني با محوريت مسايل اعتقادي و ارزشي باشد، بايد به عنوان هدف اصلي در سينما دنبال شود. اين فيلمساز در گفت وگويي افزود: آرزوي سينماي ما بايد مبتني بر عدالت محوري و به تعبيري رسيدن به كمال باشد . جهانگير الماسي نيز با اشاره به ضرورت هاي سينماي ملي گفت: براي دستيابي به سينماي ملي مي بايست، سينماگرانش نيز داراي هويت باشند. وي اظهار داشت: به عقيده من در سينماي ملي به هويت فرهنگي ايرانيان بيش از ديگر مفاهيم توجه مي شود بدين معنا كه يك فيلم ملي بايد تمامي وجوه يك جامعه پويا را دربرگيرد.
	فرهنگ رضوي دغدغه هنرمندان تئاتر شده است گفت وگو با محمد خزاعي (دبير ششمين جشنواره تئاتر رضوي) ( بخش اول ) گفت و گو: آرش فهيم از امروز و با افتتاح ششمين جشنواره تئاتر رضوي در تالار وحدت، كاروان نمايش ايران به استقبال جشن هاي ولادت باسعادت هشتمين پيشواي شيعيان جهان مي رود. اما اهميت اين جشنواره علاوه بر رويكرد آن به فرهنگ رضوي در اين است كه مهم ترين گردهمايي تئاتر مذهبي و ديني كشورمان محسوب مي شود. محمد خزاعي كه از فعالين جوان عرصه فرهنگ و هنر است، تاكنون مديريت رويدادهاي متعددي را برعهده داشته است از جمله اين كه وي براي دومين دوره پياپي مسئوليت دبيري جشنواره تئاتر رضوي را بر دوش دارد. بنا به گفته خزاعي جشنواره تئاتر رضوي با تثبيت جايگاه خود در ميان هنرمندان تئاتر كشور درحال ارتقا است، گرچه اين پيش رفت با نقطه مطلوب فاصله دارد. فراز و نشيب جشنواره تئاتر رضوي و دلايل ضعف و آسيب شناسي آن، موضوع بخش اول گفت وگو با خزاعي است. بخش دوم اين گفت وگو به نقش تئاتر ديني در چالش ها و راهبردهاي مقابله با ناتوي فرهنگي اختصاص خواهد داشت. - آقاي خزاعي جنابعالي يكي از بانيان جشنواره تئاتر رضوي هستيد كه ضمناً براي سه دوره به دبيري آن منصوب شديد. دوره پنجم را پشت سر گذاشتيد، دوره ششم را درحال برگزاري هستيد و دوره هفتم را درپيش داريد، بنابراين بهتر است كه براي شروع درباره فراز و نشيب هاي اين رويداد مهم نمايشي توضيحاتي بفرمائيد. ¤ تئاتر رضوي، از مجموعه برنامه هاي جشنواره فرهنگي هنري امام رضا(ع) است كه در شاخه هاي گوناگون ادبي و هنري برگزار مي شود. در زمينه نمايش، جشنواره تئاتر رضوي از همان اولين دوره جشنواره فرهنگي هنري امام رضا(ع) طراحي و به اجرا درآمد. همگام با گسترده تر شدن جشنواره امام رضا(ع)، تئاتر رضوي نيز گسترش يافت. به طوري كه دو دوره اول آن در استان هاي مختلف اجرا شد. اما اولين جرقه هاي گسترش جشنواره تئاتر رضوي از سومين دوره آن با واگذاري توليت آن به مركز هنرهاي نمايشي وزارت ارشاد زده شد كه در ادامه با تعامل خوب شهرداري تهران تبديل به يك جشنواره حرفه اي گرديد. - پس از آغاز به كار مديريت جديد، يعني از دوره پنجم به بعد چه تحول مهمي در جشنواره رخ داد؟ ¤ مهمترين تحول كه از دوره پنجم آغاز شد، حذف بخش سفارشي بود. چون معتقديم نمي توان مسائل ايدئولوژيك را با پشتيباني نقدينگي به هنر تزريق كرد. صريح تر عرض كنم كه با اين روش كه به هنرمندان پول داده شود تا اثر هنري ديني خلق كنند موافق نيستم. به نظرم هنرمنداني كه مايلند در اين عرصه فعاليت كنند بايد اعتقاد قلبي و باور عميق داشته باشند تا بتوانند اثري قابل توجه و تأثيرگذار توليد كنند. به همين دليل سفارش كار حذف شد و با انتشار فراخوان به سراسر كشور، از همه گروه ها و هنرمندان دعوت به عمل آمد تا همكاري كنند. - ريسك بزرگي بود، آيا اين عدم سفارش به هنرمندان موجب كاهش استقبال نشد؟ ¤ حق با شماست! دوستان زيادي اين نكته را گوشزد و اصرار داشتند كه حذف سفارش موجب پايين آمدن استقبال از جشنواره خواهد شد. اما برعكس اين نكته، ما شاهد نتايج مطلوبي بوديم. چون كه دراينجا مقوله دين و بزرگواري مانند امام رضا(ع) در بين است، پس ما فقط بايد بستر را فراهم مي كرديم و استارت را مي زديم،حضرت همه كارها را درست مي كرد كه كرد و اكنون جشنواره تئاتر رضوي جايگاه شايسته خود را در بين هنرمندان يافته است. -معتقديد دوره ششم جشنواره تئاتر رضوي با دوره هاي گذشته تفاوت دارد؟ اگر اين طوري است درباره اين تفاوت ها بگوئيد. ¤ بحث اعتقاد من نيست، آمار و مستندات بازگوكننده همه چيز است. اولين تمايز اين دوره با قبل رشد كمي آثار است. يعني تعداد كارهاي شركت كننده در اين دوره افزايش قابل توجهي يافته است. به طوري كه از ارديبهشت امسال كه فراخوان جشنواره را منتشر كرديم، بيش از 400 اثر از هنرمندان 20 استان به دبيرخانه ارسال شد يعني رشد 40درصدي نسبت به پارسال. به اين ترتيب در ميان رويدادهاي نمايشي هم اكنون جشنواره تئاتر رضوي پس از جشنواره فجر، با بيشترين استقبال از سوي اهالي تئاتر روبروست. اما تفاوت مهمتر، ارتقاي سطح كيفي آثار است. به گفته هيئت بازبيني آثار، كيفيت نمايش هاي اين دوره ازجشنواره تئاتر رضوي برتر از دوره هاي گذشته است. با تمام اين احوال، ما به اين سطح قانع نيستيم چراكه اين جشنواره هنوز با آرمان هاي درنظر گرفته شده براي آن فاصله دارد. -مختصري درباره اين آرمان ها صحبت كنيد. ¤ برگزاري جشنواره هاي موضوعي يا هر نوع رويداد فرهنگي ديگر، اهدافي در راستاي فرهنگ سازي همان موضوع دارد ازجمله ارتقاي منظر اهالي فرهنگ و هنر راجع به يك جريان خاص و آن موضوع است كه درمورد اين جشنواره، جريان سازي به نفع فرهنگ رضوي است. بنابراين افق حركتي ما رسيدن آثار به سطح كيفي بالايي است. همان طور كه اشاره كردم آثار جشنواره امسال نسبت به دوره هاي گذشته ازنظر كيفي بهتر شده اند، اما آنچه ما جستجو مي كنيم و مردم متدين انتظار دارند خيلي بالاتر از اين چيزي است كه تاكنون اتفاق افتاده است. مسئله ديگري كه براي مديريت فرهنگي كشور و ازجمله ما، در جشنواره تئاتر رضوي اولويت دارد، اين است كه حضور در جشنواره رضوي براي تمام هنرمندان يك دغدغه بشود و به طيفي خاص محدود نشود. .. -ببخشيد آقاي خزاعي، اينكه هنرمندان دغدغه مند باشند، يك طرف قضيه است، اما، اينكه تا چه حدي هنرمندان حمايت شوند و به عبارتي پس از جشنواره رها شوند، طرف ديگر است. چه برنامه اي در اين رابطه داريد؟ ¤ درست است، داشتم مي گفتم، جنبه مهم آرمان خواهي جشنواره رضوي همين است كه گروه هاي شركت كننده در جشنواره، پس از پايان هردوره رها مي شوند، اما بنا داريم و برنامه ريزي كرده ايم كه از اين پس حمايت و تقويت آن ها را در طول سال ادامه دهيم. به اين معنا كه مثلا امسال حدود 70 گروه نمايشي از سراسر كشور براي حضور در بخش اصلي تمرين كردند. اما از آن ميان فقط 13 اثر، به دليل ظرفيت پايين سالن نمايشي در محل برگزاري بخش اصلي جشنواره (بجنورد) در جشنواره اجرا مي شوند. بايد هم از گروه هاي راه يافته به جشنواره و هم آثار پذيرفته شده حمايت كنيم تا در طول سال امكان اجراي عمومي بيابند. هرحركت فرهنگي براي رسيدن به نقطه مطلوب بايد برنامه ريزي مداوم داشته باشد. منقطع عمل كردن در چنين عرصه هايي باعث ايجاد حلقه مفقوده بين توليد وجشنواره مي شود. اما اگر بتوانيم يك حلقه اتصال ايجاد كنيم و با راه اندازي دبيرخانه دائمي، برنامه ريزي لازم براي استمرار اجراي نمايش ها در طول سال را انجام دهيم، به نقطه آرماني نزديك تر خواهيم شد. -از نقطه نظر شما به عنوان دبير جشنواره چه آسيب ها و ضعف هايي در نمايش ها به چشم مي خورد، كه مي گوئيد با آنچه مطلوب است فاصله دارد؟ ¤ متأسفانه برخي از آثار نمايشي ديني به جاي انتقال اصل دين، به خرافه ها مي پردازند. باتوجه به اين كه تئاتر نيز مانند سينما و تلويزيون يك زبان تأثيرگذار و جريان ساز است و براي مخاطبانش فرهنگسازي مي كند، بالطبع وقتي با فقه و فرهنگ اصيل اهل بيت(ع) فاصله داشته باشد و متقابلاً عناصر غيراصولي را ازطريق نمايش وارد جامعه كند، آن وقت پس از مدتي تبديل به يك فرهنگ عمومي مي شود و در درازمدت بدل به باور ديني مي گردد. اين يك زنگ خطر براي متوليان فرهنگ كشور است.اكثر آثار نمايشي ديني در دايره اي بسته حركت مي كنند و تعداد معدودي هستند كه اين دايره را شكسته و موضوعات جديدي را ارائه نموده اند. به عنوان مثال بيشتر آنها در پرداختن به فرهنگ رضوي به موضوعاتي چون كرامت و شفا و بعضا جزئيات سطحي ديگر محدود هستند، لذا تغيير اين روند اگرچه كار آساني نيست، اما جزو آرمان هاي مديريت جشنواره است. - اين انتظار مترقي و ارزشمند است، اما از فرهنگ رضوي و موضوع و مضاميني كه مي بايستي لحاظ شود نگفتيد. ¤ هنرمندان تئاتر ديني مي توانند و به نظر ما بايد به موضوعات و مضامين بسيار بكرتر و تاثيرگذارتري بپردازند. يكي از اين موضوعات كه از اهميت بيشتري برخوردار است، تاثير سيره امام رضا(ع) و فرهنگ رضوي بر زندگي امروز و معاصر ماست. اين كه حضرت با حيات و امامت پرثمر خود چه تاثيري برتكامل و تعالي انساني داشته اند. جاي انديشه و نگاه ايدئولوژيك نسبت به امام رضا(ع) در تئاتر ديني و رضوي ما خالي است. عدالت پروري و الگوهاي شخصيتي و اجتماعي امام نيز يك موضوع بسيار مهم است. اصلا همين مسئله كه چرا امام رضا(ع) به ايران تشريف فرما شدند و به چه دليل ازسوي دشمنان به شهادت رسيدند نيز موضوعات مهمي هستند كه هنرمندان تئاتر ما مي توانند به آنها بپردازند. - يكي از مشكلات هنرمندان كشور كمبود منبع است مثلا يادم هست، آقاي فخيم زاده هنگام ساخت روايت عشق به اين موضوع اشاره داشتند. حالا منابع تاريخي و قديمي يك طرف، مسائل به روز كه بايد با آثار پيوند بخورند، مشكل ديگري است، چه تمهيداتي براي اين معضل انديشيده ايد؟ ¤ در اين باره حق با هنرمندان است، اما بايد بگويم كه خوشبختانه، توجه وافري به اين معضل منابع شده است. درباره منابع تاريخي كه علاوه بر موجوديت حاضر، پيشنهاد مي كنم هنرمندان تعامل بهتر و بيشتري با علما و كارشناسان داشته باشند و اما درباره منابع ديگري بايد عرض كنم كه يك منبع خوب، براي كار هنري درباره فرهنگ رضوي، نامه هاي مردم به حضرت علي بن موسي الرضا(ع) است كه نوشته و در ضريح انداخته اند. اين نامه ها توسط آستان قدس رضوي جمع آوري و در قالب يك كتاب تدوين شده اند. هر يك از اين نامه ها كه در اثر ارتباط عقيدتي و عاطفي مردم، در سنين و قشرهاي مختلف با امام خويش خلق شده اند، مملو از مضامين دراماتيك هستند كه قابليت تبديل شدن به يك اثر هنري و نمايشي را دارند. - كمي بحث را گسترده تر كنيم، به نظر شما دليل اصلي ضعف در ارائه انديشه ديني از طريق تئاتر چيست؟ ¤ عوامل مختلفي تاثيرگذارند، اما اجازه بدهيد در اينجا به يك مسئله مهم آن اشاره كنم، آن هم فقدان پژوهش و تحقيق بين نمايشنامه نويسان، كارگردان ها و گروه هاي نمايشي است كه كاملاً مشهود است و عامل اصلي ضعف نمايش هاي ديني است. ما براي هدايت و مهندسي يك جريان هنري ديني نوين، بايد پژوهش را نيز تقويت كنيم. هر جريان فرهنگي و هنري بدون پشتوانه علمي و تحقيقي به سرانجامي نمي رسد و دچار انقطاع مي گردد. به طور كلي جامعه اي كه در آن پژوهش كمرنگ باشد، سطحي نگر مي شود. در واقع هنرمند اثري فاقد پشتوانه تحقيقي ارايه مي دهد، جامعه تاثير مي گيرد و متقابلا اين تاثير را بر هنرمند مي گذارد و اين سيكل وقتي نهادينه شد، تغيير آن زحمت زيادي مي برد، اما شدني است. چيزي كه تئاتر رضوي به دنبال آن است. - بهتر است در همين جا بفرمائيد كه جشنواره تئاتر رضوي براي رفع اين مشكل چه تدبيري انديشيده و چه برنامه اي دارد؟ ¤ ما هر سال در حين برگزاري جشنواره پيشنهادي را به متوليان فرهنگي كشور براي پيشرفت و اثرگذاري بيشتر تئاتر ديني ارايه مي كنيم. - مثلا در دوره قبل چه پيشنهادي داديد ؟ ¤ راه اندازي اتحاديه تئاتر ديني جهان اسلام را مطرح كرديم. امسال هم طرح تاسيس پژوهشكده تئاتر ديني را براي تقويت پژوهش در اين عرصه داده ايم كه با استقبال خوب هنرمندان روبرو شده است. - آيا پي گير اجراي اين پيشنهادات هم شده و مي شويد؟ ¤ پي گيري آن به عهده وزارت ارشاد است. البته به جز وزارت ارشاد ساير نهادها نيز بايد همكاري كنند. اول بايد وزارت علوم بپذيرد و آن را تصويب كند و برايش هيئت علمي تشكيل دهد. همچنين بودجه آن بايد از سوي نهادهاي گوناگوني چون حوزه هنري، وزارت ارشاد، آستان قدس رضوي و ... تامين شود. البته اين پژوهشكده منظر نگاهش فقط به فرهنگ رضوي محدود نخواهد بود. بلكه به تمامي مسايل ديني خواهد پرداخت. اميدوارم مركز هنرهاي نمايشي وزارت ارشاد راه اندازي اين پژوهشكده را پي گيري كند. چون امروز در عرصه نمايش بيشتر مشغول اجرا هستيم و كار علمي و پژوهشي هيچ جايگاهي ندارد. - يعني جشنواره تئاتر رضوي، به جز ارائه اين پيشنهاد هيچ اقدام ديگري براي حل مشكل نمايش ديني در دست ندارد؟ ¤ چرا. به بخشي از آنها اشاره كردم و بخشي ديگر مثلا حمايت از كارهاي پژوهشي و پايان نامه ها را نيز درنظر گرفته ايم. همچنين امسال به مناسبت ششمين جشنواره تئاتر رضوي، دو كتاب را منتشر نموده ايم كه هر يك شامل دو نمايشنامه هستند. يكي ديگر از برنامه هاي اين جشنواره ايجاد ارتباط با محافل علمي است. انشاءالله از سال آينده ايجاد ارتباط تنگاتنگ با محيط هاي دانشگاهي و حوزه هاي علميه را برنامه ريزي خواهيم كرد.