جستجو در پایگاه روزنامه کیهان  

سه شنبه 16 مهر 1387 - 7 شوال 1429 -7 اکتبر 2008 - سال شصت و چهارم - شماره 19199
 

پايان تحمل تهران در برابر اشتباهات مسئولان شهري خطاي ديگري در راه است؟!
كيمياگري با زباله طلاي كثيف از بازيافت به دست مي آيد
	پايان تحمل تهران در برابر اشتباهات مسئولان شهري خطاي ديگري در راه است؟! در دوران شهرداران پس از دفاع مقدس، اشتباهات فراواني به وقوع پيوست كه زندگي را در پايتخت خيلي دشوار كرد. با آغاز موج آپارتمان سازي در تهران كه از اواخر دهه 60 و اوايل دهه 70 شروع شد، فروش آسمان به منبع درآمد شهرداري تبديل شد بي آنكه به عاقبت چنين كارهايي انديشيده شود. بناي ساختمان هاي تو در تو و مشرف به هم، آسايش و آرامش را از شهروندان مسلمان و باغيرت گرفت واكنون مجبورند در فضايي كه چهار ديواري اختياري نيست و با چند لايه از پرده هاي ضخيم استتار شده، زندگي كنند. مسئولان شهري و برج سازان زراندوز يك لحظه هم فكر نكردند كه اينجا يك كشور غير اسلامي نيست كه زنها و مردها، برهنه از خانه خارج شوند يا به حياط ساختمان هايي بيايند كه از پنجره آپارتمان هاي مشرف به وضوح ديده مي شود . بلكه اينجا عفاف و غيرت، از مولفه هاي اساسي زندگي است. آپارتمان هاي مشرف به هم با ديوارهاي نازك، جاي خانه هاي ديوار بلند و پهن را گرفت و زن هاي تهراني از ديدن آفتاب محروم شدند و مردها هم براي اينكه چشمشان به آپارتمان مقابل نيفتد، پنجره را فراموش كردند و در پس پرده هاي چند لايه ، روزگار گذراندند. حياط خانه ها، ساختمان شد و حالا در سوگ آن فضاي راحت، پارك بانوان ساخته اند تا زنها دمي آفتاب بگيرند، اگر بلوتوث هاي نامحرمان اجازه دهد. بهانه اين همه تو در توسازي هم كمبود مسكن و افزايش جمعيت بود، حال آن كه با گسترش امكانات در شهرستان ها و جلوگيري از موج مهاجرت مي شد جلوي رشد جمعيت تهران را گرفت اما آنها كه شهرداران انتصابي را منتصب كردند اين مسئله را مدنظر قرار ندادند. شهر را گسترش دادند و گران كردند و تحويل بعدي ها دادند. اكنون تهران با 200 هزار واحد مسكوني خالي روبرو است اما قيمت آپارتمان در آن بالا است. چون آپارتمان ها براي مردم ساخته نشد بلكه براي درآمدزايي شهرداري و سودجويي صاحبانشان احداث شد. فروش تراكم 100 درصدي به ضرب جريمه، كه در نهايت از جيب خريدار تامين مي شد بلاي ديگري ايجاد كرد به نام كمبود پاركينگ. اكنون در بسياري از ساختمان ها، فضاي كافي براي خودروها وجود ندارد و خودروها مهمان خيابان هايند. حالا شهرداري به فكر افتاده كه پاركينگ عمومي بسازد حال آن كه اگر آن روز، همه چيز فداي درآمد بيشتر شهرداري نمي شد، امروز نيازي به هزينه هاي ميلياردي براي احداث پاركينگ عمومي نبود. در محله هاي مسكوني تنها در زمان شهردار سابق بود كه جلوي بريز و بپاش ها و طرح هاي پرضرر گرفته و فروش شهر و آسمان متوقف شد. چند بشكه كار پل هاي عريض و طويل و هزينه بر را انجام داد و مديريت بهينه معنا پيدا كرد. حالا هم شهرداري فعلي سخن از خيابان دو طبقه به ميان مي آورد. خوب يا بد آن را كارشناسان بايد بگويند اما نگراني از بابت اينكه، خطايي ديگر در شرف تكوين باشد، وجود دارد. آخر ،شهردار محترم تهران گفته است كه كارها در دستگاه تحت امرش، نبايد براساس سعي و خطا باشد. آري زمان سعي و آزمون و خطا در بسياري از حوزه هاي شهري به پايان رسيده اما چه تضميني وجود دارد كه برخي طرح هاي در حال اجراي كنوني، خطا نباشد. كيان خشايار
	كيمياگري با زباله طلاي كثيف از بازيافت به دست مي آيد محمد صادق ملارضا محيط زيست هديه و موهبت الهي است كه حفاظت از آن نخستين وظيفه بشر و شايد مهمترين رسالت انسان باشد. محيط زيست سالم نه تنها به سلامت انسان كمك مي كند، بلكه امكان بهره برداري مناسب از مواهب الهي موجود در آن براي رفع نيازهاي بشري را فراهم مي سازد و از اين رو حفاظت از محيط زيست از اهميت ويژه اي برخوردار است اما بشر با فعاليت هاي اقتصادي، همواره نسبت به حفظ محيط زيست بي اعتنا بوده، تا جايي كه امروزه آلودگي زيست محيطي به يكي از بلاياي بشر تبديل شده است. هيچ موجودي در كره زمين به اندازه انسان به محيط زيست لطمه نمي زند. فعاليت هاي اقتصادي سرمنشأ آلودگي هاي زيست محيطي است كه امروزه با اعتراض و انتقاد گروه هاي حامي محيط زيست در گوشه و كنار جهان مواجه شده است. فعاليت هاي توليدي به شيوه هاي گوناگون (انتقال پساب هاي صنعتي به رودخانه ها و درياها، حركت خودروها، دفع ضايعات مصرفي و...)به محيط زيست صدمه مي زند، اما بخشي از اين صدمات با سرمايه گذاري هاي مناسب و ضروري، قابل پيشگيري است. بهينه سازي مصرف انرژي هاي فسيلي، ايجاد سيستم هاي جمع آوري و دفع بهداشتي فاضلاب و راه اندازي صنايع بازيافت، از شيوه هاي متعادل در جهان براي جلوگيري از آلودگي محيط زيست و استفاده اقتصادي از پسمانده ها مي باشد. با نگاهي گذرا به زندگي روزمره خود متوجه مي شويم كه روزانه چقدر زباله به محيط زيست خود تحويل مي دهيم. از شيشه ها و پلاستيك هاي شيرمصرفي صبحگاهي گرفته تا كاغذهايي كه به روش هاي گوناگون (براي خواندن و نوشتن يا بسته بندي كالاهايي كه خريداري مي كنيم) مورد استفاده قرار داده و سپس به سطل زباله مي ريزيم، همه از محصولات قابل بازيافت مي باشند. سالانه ميلياردها دلار در جهان صرف توليد كاغذ، پلاستيك، قوطي هاي فلزي و... مي شود كه با يك بار مصرف آن ها به زباله تبديل شده و دور ريخته مي شوند. ميلياردها دلار نيز صرف جمع آوري و از بين بردن اين زباله ها مي شود كه در هر صورت ضايعاتي را به محيط زيست وارد مي كند. اما اكثر اين مواد قابل بازيافت مي باشند و با سرمايه گذاري مناسب براي بازيافت آن ها، نه تنها مي توان از خسارت هاي بيشتر به محيط زيست و آلوده سازي آن جلوگيري كرد، بلكه ميزان نياز انسان به مواد اوليه (چوب و الوار جنگ ها، منابع فلزي، غيرفلزي زيرزميني و...) و برداشت از ذخاير و طبيعي ومعدني را كاهش داده و بقاياي آن براي نسل هاي بعدي را تضمين خواهد كرد. بازيافت؛ توجه بشر به محيط زيست اما بشر نسبت به آسيب هاي جدي كه به محيط زيست وارد مي سازد كه در نهايت گريبان سلامت خود، خانواده و نسل هاي بعدي اش را خواهد گرفت، كمابيش بي تفاوت است. ميزان آسيب پذيري محيط زيست در كشورهاي مختلف متفاوت است. آلودگي هاي ناشي از مصرف بالاي فرآورده هاي نفتي در كشورهاي صنعتي با وجود مطالعات، سرمايه گذاري ها و تلاش هاي انجام شده در اين زمينه بيش از كشورهاي در حال توسعه است. در همين حال آلودگي هاي زيست محيطي ناشي از دفن نامناسب ضايعات صنعتي و نيز برداشت غيرمجاز از جنگل ها و مراتع د ركشورهاي در حال توسعه بيش از كشورهاي صنعتي است. انسان به هوا و غذاي سالم و محيط پاك براي زندگي نياز دارد. بسياري از بيماري هاي همه گير ناشي از آلودگي هاي زيست محيطي است كه اغلب كمتر مورد توجه مردم قرار مي گيرد. زمين، هوا و آب آلوده، محصول آلوده و ناسالم عرضه مي كند و انسان با مصرف مواد غذايي آلوده، بيمار خواهد شد و لاجرم بايد هزينه هاي سنگين تر بهداشتي-درماني و... را بپردازد. با توجه به خسارت هاي بي شمار آلودگي هاي زيست محيطي، هرگونه سرمايه گذاري براي پاكسازي محيط زيست، به كاهش هزينه هاي بهداشتي-درماني و ... خواهد انجاميد و به عبارتي اين نوع سرمايه گذاري ها از نوع سرمايه گذاري هاي داراي بازده اقتصادي كوتاه و بلندمدت است. سالانه ميلياردها دلار در سراسر جهان بايد صرف سوزاندن ميلياردها تن زباله شود؛ زباله هايي كه بخشي ازآن ها مي تواند مورد بازيافت و مصرف دوباره قرار گيرد. اينگونه خسارات در كشورهاي در حال توسعه همانند ايران به مراتب بيش از كشورهاي توسعه يافته است. كشورهاي پيشرفته صنعتي با سرمايه گذاري مناسب براي بازيافت انواع زباله ها (فلزات، مواد پلاستيكي، چوب، كاغذ و...) و آموزش همگاني براي جداسازي زباله ها از مبدأ (منازل، مدارس، اداري، توليدي، صنعتي، خدماتي و...) قادر شده اند كه از زباله هاي جمع آوري شده براي توليدات جديد استفاده كنند و از بروز خسارات بيشتر به محيط زيست (برداشت از منابع طبيعي و دفن زباله ها) تا حدودي جلوگيري كنند. اما در كشورهاي در حال توسعه وضعيت چنين نيست. نه تنها سرمايه گذاري هاي قابل توجهي براي راه اندازي صنايع بازيافت صورت نگرفته، بلكه فرهنگ عمومي براي جداسازي زباله ها نيز شكل نگرفته است. ضرورتي ندارد كه سازمان بازيافت خود اقدام به سرمايه گذاري براي راه اندازي صنايع بازيافت نمايد، بلكه مي بايست سازوكار مناسب براي فعاليت بخش خصوصي در اين زمينه را فراهم سازد. اين اقدام با فرهنگسازي براي جداسازي زباله ها، تأمين امكانات مورد نياز براي نگهداري و حمل پسماندهاي خشك جمع آوري شده تا كارخانه هاي بازيافت و اخذ هزينه مناسب در اين زمينه از صاحبان اين كارخانه ها امكان پذير است. شهرداري براي جمع آوري زباله ها از سطح خانه ها و محله ها امكاناتي را فراهم ساخته و نيروي انساني مورد نياز را نيز جلب نموده است، لذا در حمل پسماندهاي خشك نياز به سرمايه گذاري جديد و كلاني نيست، بلكه از طريق تعبيه مخازن مختلف براي انواع پسماندها از جمله شيشه، كاغذ، مواد پلاستيكي و مواد فلزي در محله ها آموزش همگاني در خصوص جداسازي زباله ها مي توان زمينه كار را فراهم ساخت. تشويق و ترغيب مردم به اين اقدام و حتي خريداري زباله هاي جدا شده در ابتداي كار مي تواند فرهنگسازي را عمق بخشد و سپس به تدريج به عنوان يك وظيفه شهروندي به مردم تفهيم گردد. در برخي از كشورهاي اروپايي، خانوارهايي كه كاغذ باطله ها يا شيشه ها را مخلوط با زباله هاي ديگر تحويل دهند، جريمه مي شوند و اين امر سبب مي شود كه توجه مردم به زباله ها و دورريزها جلب گردد و دقت بيشتري در اين زمينه مبذول نمايند. انواع مواد بازيافتي به عقيده كارشناسان اقتصادي، استقرار يك فرهنگ در جامعه، نيازمند اطلاع رساني شفاف و اقدام هاي تشويق گونه در مراحل ابتداي كار است. لذا تحمل هزينه هاي بيشتر براي جمع آوري در ابتداي كار تا تبديل فرهنگ جداسازي و رواج كامل آن ضروري است. حتي مي توان با نصب سطل هايي در محله ها، اقدام به جمع آوري شيشه ها و ظروف يكبارمصرف مواد غذايي و حتي ظروف فلزي نمود و بازيافت اينگونه مواد را در دستور كار قرار داد. اين اقدام از هدررفتن سرمايه هاي عظيم ملي و منابع طبيعي و زيرزميني جلوگيري خواهد كرد و سالانه ميلياردها ريال صرفه جويي اقتصادي دربر خواهد داشت. به طوركلي بازيافت مواد را مي توان به سه دسته تقسيم كرد: دست اول-بازيافت موادي كه بدون هيچ گونه فرايندي و فقط با شستشو، ضدعفوني و رعايت مسائل بهداشتي قابل استفاده مجدد هستند، مانند بطري هاي شيشه اي سالم. دسته دوم- بازيافت موادي كه پس از طي فرايند به مواد جديد تبديل مي شوند. مانند شيشه خرده، فلزات، مواد پلاستيكي و كاغذ. دسته سوم- بازيافت مواد، مثل تبديل مواد زائد فسادپذير به كود كمپوست و يا بازيافت انرژي، مثل تجزيه بي هوازي مواد زايد فسادپذير و توليد گاز متان (بيوگاز). مزاياي بازيافت مواد زائد از آن جا كه تجمع و تل انبار زائدات خشك روي هم ضمن اشغال فضاها، منظره ناخوشايندي را ايجاد مي كند، موجبات تجمع حشرات، تخم ريزي سوسك ها و ساير ناقلين بيماري زا را نيز فراهم مي آورد مضاف بر اين كه بوي مشمئزكننده نيز مزيد بر علت شده و دفع مناسب را مي طلبد، دفعي كه از لحاظ بهداشت، سلامت، اقتصاد و اشتغال نيز قابل قبول باشد. لازم به ذكر است از آن جا كه برخي مواد مثل پلاستيك، لاستيك و... قابليت تجزيه و برگشت به چرخه طبيعت را ندارند پس به صرفه و عاقلانه است كه به گونه اي ديگر دفع شده كه گزينه مناسب براي اين كار بازيافت (استفاده مجدد و توليد مواد جديد) است. اما نگاه زيست محيطي به مسئله بازيافت اين نكته را خاطرنشان مي سازد كه با بازيافت در حفظ محيط زيست، حفظ ظاهر زيبا و طبيعي اطرافمان گام برمي داريم و فضاي مناسب و مفيد را صرف تلنبار، تجمع و دفن زائدات نمي كنيم. ما مي توانيم با بازيافت حس خلاقيت كودكان وافراد جامعه را در استفاده مجدد مواد (از نوع بازيافت دسته اول) نيز فعال و پويا كنيم. همچنين با كاهش قطع درختان (كه صرف توليد كاغذ) مي شوند به مساحت فضاي سبز و افزايش هواي پاك كمك كنيم و به عبارت ديگر به فرامين شرع مقدس اسلام عمل كنيم. (الاسراف مضمون في...) از آنجا كه بازيافت، بازگشت سرمايه هاي خدادادي و طبيعي مي باشد پس بديهي است كه تفكيك زائدات جمع آوري و بازگرداندن آنها به چرخه طبيعت نقش مؤثري در اقتصاد و خودكفائي جامعه را از وابستگي و تاحدودي واردات ازساير كشورها نجات مي دهد، حتي در پاره اي مواقع با بازيافت و تهيه مواد مي توان صادرات به ساير كشورها را نيز انجام داد و تأثير مثبتي بر روند اقتصادي آن كشورها گذاشت. آموزش بازيافت به مردم هدف از اين طرح اين است كه ضايعات خشك پيش از تبديل شدن به زباله و هزينه هاي ناشي از مديريت بسماند كه بخش مهمي از ثروت هاي دور ريخته شده هستند مجدداً به چرخه توليد و مصرف بازگردند و همچنين با طرح تفكيك مي توان از هدررفتن بخش عمده اي از منابع و ثروت هاي ملي جلوگيري كرد. حجم زباله هاي شهري با جداسازي زباله ها به مقدار زيادي كاهش مي يابد. آموزش، سطح اطلاعات و آگاهي افراد پيرامون بازيافت و مزاياي آن را افزايش مي دهد و ارتباط مستقيمي با همكاري مردم در طرح تفكيك از مبدأ دارد. آموزش چهره به چهره، آموزش همگاني، آموزش ازطريق رسانه هاي عمومي، پوستر، بنر و.. ديدگاه و نگرش مردم جامعه وشهروندان را تغيير مي دهد و به سمت هدف موردنظر كه ارتقاء بينش مناسب درجهت همكاري در زمينه بازيافت و تفكيك از مبدأ است سوق مي دهد، از اين رو اطلاع رساني و آموزش هاي عمومي از اولويت ويژه اي برخوردار است. اهداف عمده آموزش چهره به چهره، در گام نخست فرهنگسازي در زمينه هاي ذيل است: 1-ارزشمندي زايدات خشك. 2-اهميت بازيافت در چرخه اقتصادي كشور. 3-مضرات رهايي زباله هاي خشك در طبيعت. 4-تأثير بازيافت در كاهش آلودگي هاي زيست محيطي. 5-ايجاد اشتغال زايي. 6-كاهش ميزان پسماندهاي خشك بي ارزش. از سياست هاي مهم سازمان بازيافت، آموزش مستمر در تمامي محدوده هاي تحت پوشش مناطق شهرداري است. باتوجه به مهاجرت شهروندان از محدوده محلات و نيز كمرنگ شدن اهميت آموزش ها در اين ميان نياز به يادآوري محسوس است. جداسازي پسماندها و محصولات آن براي اين كه مشاركت مردم در زمينه همكاري پيرامون تفكيك پسماند خشك جلب شود بايد سطح اطلاعات و آگاهي مردم در زمينه ي بازيافت افزايش يابد يعني مفهوم صحيح و كامل بازيافت بايد به وضوح روشن شده تا نگرش ها تغيير يابد. براي دستيابي به اين مهم با آموزش چهره به چهره يا كلاس هاي آموزشي در سنين مختلف جامعه (مهدكودك ها، مدارس، دانشگاه ها، مساجد، مراكز تجاري و اداري)، رسانه ها، تهيه فيلم، عكس، پوستر، و بنرهاي پيام دار يا پمفلت آموزنده مي توان اطلاع رساني را تكميل كرد. وقتي ديدگاه تغيير كند و مردم آماده ي همكاري شوند با ايجاد امكانات مناسب و كافي با برنامه ريزي صحيح و هدفمند بايد خدمات مفيد جهت جمع آوري به موقع ارائه گردد. تا انگيزه ي همكاري تقويت شود، البته جهت ايجاد انگيزه راهكارهاي مختلف را مي توان آزمود. نظرات، پيشنهادات و انتقادات سازنده ي شهروندان نيز تا حدود زيادي به اجراي بهتر بازيافت و تفكيك مواد كمك مي كند. شهروندان شهرهاي مختلف در كشور ما اهميتي به جداسازي زباله هاي خشك و تر نمي دهند و همين امر باعث شده كه طرحي با عنوان طرح بازيافت در كشور اجرا شود. در اين طرح با آموزش هايي كه به شهروندان داده مي شود از آن ها درخواست مي شود تا زباله هاي خشك خود را از زباله هاي تر (تفكيك زباله هاي خشك به صورت مخلوط صورت مي گيرد و هيچ جداسازي در آن صورت نمي گيرد) كه باعث اتلاف وقت و هزينه در ايستگاه هاي جمع آوري و انتقال مي شود. اگر بتوان مخازني را كه هر كدام مخصوص به زباله خاصي است (شيشه، فلز، كاغذ و...) در مناطق مسكوني، ادارات، مغازه ها و... قرارداد مي توان زباله ها را به صورت مجزا جمع آوري كرد. جمع آوري مجزاي زباله هاي خشك از نظر اقتصادي و نيز از نظر نيروي انساني با صرفه تر، است. حتي در برخي از كشورهاي صنعتي و پيشرفته اروپايي، نهادهاي مربوطه شهروندان را موظف به جداسازي مي كنند. در حال حاضر اين مخازن در مدارس، برخي از منازل، ادارات و... قرار داده شده است كه نيازمند همكاري بيشتر مردم است. پس از تفكيك ضايعات خشك محصولات توليدي از كيفيت پايين تري برخوردار هستند، به طور مثال در تفكيك و پردازش پلاستيك پس از خرد كردن و ذوب پلاستيك و افزودن مواد ثانويه محصولات پلاستيكي جديدي نظير دمپائي، جعبه نوشابه، زير گلداني و... توليد مي شود. كاغذ و كارتن پس از خرد شدن به صورت خمير در مي آيند و محصول كاغذ يا كارتن به رنگ كدر و با كيفيت پايين تر اما قابل استفاده به دست مي آيد. زباله در روزگار ما به «طلاي كثيف» مشهور است از آن روي كه با روش هاي نوين بازيافت، مي توان علاوه بر نجات محيط زيست از نابودي تدريجي به اقتصاد شهرها يا كشورها كمك كرد اما اين واقعيت هنوز در كشور ما به درستي درك نشده است.