|
شنبه 23 شهريور 1387 - 12
رمضان 1429 - 13 سپتامبر 2008 - سال شصت و چهارم - شماره 1891790
نخبه پروري سياسي در غبار فراموشي آسيب شناسي غفلت از
«نخبه پروري سياسي» در جامعه امروز ( بخش نخست )
|
 |
 |
نخبه پروري سياسي در غبار فراموشي آسيب شناسي غفلت از
«نخبه پروري سياسي» در جامعه امروز ( بخش نخست )
ايرج نظافتي
جنبش دانشجويي به عنوان مجموعه اي كه خارج از صحنه مناسبات سياسي ناظري هوشمند و بازويي توانمند در تحليل و ارايه راهكارهاي كارشناسانه براي رخدادها و جريان هاي فعال سياسي كشور محسوب مي شود، نقش مهم و جايگاه ويژه اي در عرصه سياسي ايران اسلامي برعهده دارد.
بر همين اساس لازم و ضروري به نظر مي رسد تا در روزگار كنوني ما جنبش هاي دانشجويي پخته تر و منسجم تر از گذشته ايفاگر نقش هاي محوري و كليدي مباحث سياسي در ابعاد داخلي و خارجي باشند.
مقام معظم رهبري در ديدار سال گذشته خود با جمعي از دانشجويان نخبه و برتران كنكور وفعالان تشكل هاي سياسي و فرهنگي دانشگاه برنخبه پروري سياسي در دانشگاه هاي كشور تأكيد فرمودند.
بخشي از بيانات رهبر معظم انقلاب در اين باره را بخوانيد: «من حالا نخبه پروري سياسي را توصيه مي كنم و تأكيد مي كنم كه در بخش هاي تبليغات و صدا و سيما نخبه هاي سياسي و نخبه هاي اجتماعي بايد مطرح بشوند، بخشي از نخبه پروري هم مربوط به شماست، يعني در محيط تشكلهاي دانشجويي، نخبه هاي سياسي پرورش پيدا كنند؛ فضا را آماده كنيد. اين ديگر دست دولت و دست محيط خارج از دانشگاه نيست، دست خود شماست، از فكر و از ذهن استفاده كنيد، ببينيد چگونه مي توانيد محيط بحث و استدلال و ارزيابي فكري و تقويت روحيه و تقويت اميد و محكم كردن پايه هاي فكر سياسي را در اين طبقه جديدي كه بعد از شما مي آيند برنامه ريزي كنيد، خاطر جمع باشيم مجموعه دانشجويي در دوره بعد و دوره هاي بعد همچنان در جهت همين هدف هاي بلند و آرمان هاي خوب پيش خواهد رفت...»
در اين سلسله گزارش به موضوع نخبه پروري سياسي و راهكارهاي تحقق آن با استفاده از ايده و نظر صاحب نظران و كارشناسان خواهيم پرداخت.
نخبه گرايي
واژه elite به معناي نخبه در قرن هفدهم براي توصيف كالاهايي با مرغوبيت خاص به كار مي رفت و بعدها كاربرد آن براي اشاره به گروه هاي اجتماعي برتر مانند واحدهاي ضربت نظامي يا مراتب عالي تر اشرافيت هم تعميم يافت.
براساس گزارش هاي موجود براي اولين بار در قرن نوزدهم بود كه نخبه گرايي به عنوان يك مكتب فكري در علم سياست و جامعه شناسي سياسي يا انديشه هاي اشخاصي همچون «پاره تو» و «موسكا» مطرح شد و به تدريج رواج پيدا كرد و امروزه نخبه گرايي يكي از الگوهاي رايج در جامعه شناسي سياسي و از شاخصه هاي تأثيرگذار بر فرآيند تصميم سازي و راهبردي در حكومت ها به شمار مي آيد.
رهبر معظم انقلاب نيز با شناخت ضرورت و اهميت پخته بودن حركت هاي سياسي در كشور مبحث نخبه پروري سياسي در سطح دانشگاه ها را مطرح كردند.
«محمدعلي اسدي پور» دانشجوي سال آخر رشته علوم اجتماعي در تهران در اين باره مي گويد: «در تاريخ سياسي ايران هميشه جنبش هاي دانشجويي نقش مهمي را ايفا كرده، از همين رو براي تقويت اين نقش و تأثيرگذاري مثبت آن بر شكل گيري جريان هاي سالم فكري در حوزأ سياسي لازم است تا به نخبه پروري سياسي بپردازيم.»
وي مي گويد: «انقلاب اسلامي زادأ جنبش دانشجويي است، به گونه اي كه مي بينيم تشكل هاي دانشجويي در شكل دهي بسياري از جريان هاي سياسي دوران پيروزي انقلاب نقش مهمي داشتند، حال باتوجه به اهميت اين موضوع مطرح شدن نخبه پروري سياسي از سوي رهبر معظم انقلاب بسيار بجا و به موقع است و نهادهاي دانشگاهي بايد در اين زمينه فعاليت كنند.»
اما دوست دانشجوي وي به موضوعات ديگري اشاره مي كند و مي گويد: «به عقيدأ من فعاليت هاي سياسي دانشگاه ها در بعد از انقلاب به خوبي هدايت نشده و حتي در زمان اصلاح طلبان به بيراهه هم رفته است تا جايي كه برخي ها از نهاد مقدسي مثل دانشگاه به عنوان نردبان ترقي خود استفاده كردند و مي خواستند دانشگاه و دانشجوي مسلمان ايراني را در برابر ارزش هاي شناخته شدأ انقلاب قرار دهند.»
«زهرا كاشمري نيا» دانشجوي مديريت فرهنگي در دانشگاه آزاد تهران در تحليل روند فعاليت هاي سياسي دانشگاه ها در بعد از پيروزي انقلاب مي گويد: «متأسفانه آن شور و شوق سياسي در دانشگاه ها پس از پايان جنگ در مسير درستي قرار نگرفت و تا آنجا راه را به انحراف رفت كه در زمان حاكميت اصلاحات بسياري از جنبش هاي دانشجويي حتي در نقش ستون پنجم دشمن و به نفع مخالفان انقلاب اسلامي ظاهر شدند و با برگزاري جلساتي تحت عنوان كنفرانس پژوهشي يا همايش علمي عليه بسياري از باورهاي اصيل كشور موضع گيري كرده و دستاوردهاي موجود را به چالش كشيدند، گرچه آن سيل خروشان رفته رفته فروكش كرد اما اينك مي توانم به جرأت ادعا كنم كه امروزه فضاي عقل محوري بر بسياري از تشكل هاي دانشجويي حاكم است و ديگر از حركت هاي احساسي و مواضع عجولانه و نسنجيده خبري نيست.»
وي كه از فعالان يكي از انجمن هاي علمي فرهنگي دانشگاه آزاد محسوب مي شود در ادامه همين بحث مي گويد: «باتوجه به حاكم شدن فضاي عقل مداري به جاي احساس محوري بايد به دنبال پياده كردن راهكارهايي باشيم تا بتوانيم به موضوع نخبه پروري سياسي بپردازيم و در كنار توجهي كه به نخبگان علمي داريم به همان اندازه نيز زمينه هاي رشد نخبگان سياسي در دانشگاه ها را فراهم كنيم.»
افزايش مشاركت جوانان
افزايش زمينه مشاركت اجتماعي جوانان در نهادهاي مختلف و تشكل هاي گروهي و علمي، تقويت انگيزه هاي دانش آموزي براي ورود به دانشگاه و تشويق دانشجويان براي كسب مدارج عاليه علمي، برابري فرصت ها، مبارزه با فساد اداري و برچيدن رويه هاي غلطي چون تبارسالاري و فاميل بازي و... در زمره مهمترين بسترها و زمينه هايي هستند كه مي توانند نخبه گرايي حقيقي و بروز توانايي هاي نخبگي را رقم بزنند.
علي خضريان، قائم مقام سياسي اتحاديه انجمن هاي اسلامي دانشجويان مستقل سراسر كشور مي گويد: «اهميت پرورش نخبگان براي هيچكس پوشيده نيست ولي آن چيزي كه باعث گرديده درخصوص پرورش نخبگان سياسي صحبت كنيم اين مهم است كه متأسفانه تا به امروز در نگاه غالب، اصلا نخبه سياسي معنا و مفهوم روشني نداشته تا چه رسد به اينكه در جهت پرورش آن يك حركت مناسب و قابل ذكري داشته باشيم.»
قائم مقام سياسي اتحاديه انجمن هاي اسلامي دانشجويان مستقل سراسر كشور با تأكيد بر اينكه تاكنون در زمينه نخبه پروري سياسي اقدام كارسازي صورت نگرفته است مي گويد: «اگر امروز مي توان به كسي نخبه سياسي اطلاق كرد، لزوما نه به اين معناست كه تمامي اين نخبگان پرورش داده شده اند، بلكه بايد اذعان داشت كه آنها خود به خود پرورش يافته اند و اگر قرار بود جرياني به نام نخبه پروري آنگونه كه بايد كار خويش را انجام دهد بي اغراق بايد گفت كه هم اكنون شمار نخبگان جوان كشور- چه در سطح حوزه و چه سطح دانشگاه بي شمار بود.»
فرهنگ سازي
متفكران تاريخ بشري، علم سياست را از مهمترين و پيچيده ترين علوم انساني برشمرده اند. علم سياست در ايران نيز هميشه به عنوان يكي از آموزه هاي مطرح اما نه به صورت مستقل وجود داشته است.
در انديشه ابن خلدون، فارابي، ابن سينا و بقيه انديشمندان ايراني از جمله ملاصدرا بحث سياست مورد بررسي قرار مي گيرد اما از قدمت علم سياست به عنوان دانش نو و رشته اي آكادميك و روشمند در ايران بيش از صد سال نمي گذرد. قائم مقام سياسي اتحاديه انجمن هاي اسلامي دانشجويان مستقل سراسر كشور به اولين گام در راستاي تحقق نخبه پروري سياسي در كشورمان اشاره مي كند و مي گويد: «اولين و مهمترين گام در جهت نخبه پروري سياسي اين است كه مي بايست به فرهنگسازي در اين زمينه بپردازيم، چون واقعيت غير از اين نيست كه تحقق مشاركت واقعي نخبگان در فرآيندهاي تصميم سازي سياسي بدون نخبه پروري سياسي ميسر نمي شود.»
دكتر رضا قاسمي زاده، كارشناس علوم حقوقي و قضايي و استاد دانشگاه نيز از منظر ديگري به موضوع نخبه پروري سياسي مي نگرد و مي گويد: «براي تحقق مسئله نخبه پروري سياسي بايد در وهله اول دو موضوع مهم را مدنظر قرار داد، يكي اينكه به فرهنگ سازي و بسترسازي اين مسئله در سطح دانشگاه ها بپردازيم و اصولا دانشجو را با واژه سياست و كاركردهاي آن به خوبي آشنا نماييم، موضوع دوم نيز اين است كه در ابتدا به آسيب شناسي علوم سياسي در ايران بپردازيم و چالش هاي احتمالي آن را مورد تجزيه و تحليل كارشناسانه قرار دهيم.»
اين استاد دانشگاه معتقد است كه هنوز بسترهاي نخبه پروري سياسي همانند نخبه پروري علمي در دانشگاه ها فراهم نيست، اين درحالي است كه اگر به پرورش استعدادها و توانمندي هاي سياسي در دانشگاه بپردازيم قطعا در آينده اي نزديك مي توانيم از ميان نخبگاني كه تربيت كرده و پرورش داده ايم كادر مديريت كشور در ابعاد اجرايي، قضايي يا قانونگذاري را به راحتي انتخاب كنيم.
اصلاح نظام آموزشي
مرحوم دكتر حسين عظيمي، پژوهشگر و محقق برجسته اقتصاد سياسي كشورمان همواره تأكيد مي كرد كه تا كيفيت محوري در نظام آموزشي و دانشگاهي لحاظ نگردد چيزي به نام تربيت نيروي انساني متخصص اساساً محقق نمي شود، برهمين اساس رشد و توسعه اقتصادي، سياسي و فرهنگي هر كشور در گرو شكوفايي نظام آموزشي آن كشور است.
بسياري از كارشناسان و صاحب نظران بر اين باورند كه گسترش آموزش و سرمايه گذاري در تعليم نسل جوان وتربيت نيروي انساني ماهر و متخصص و نخبه سبب پيشرفت آگاهي ها شده و اين مسئله نيز تأثير مثبت و بسزايي در فراهم شدن مقدمات نخبه پروري در جامعه ايجاد مي كند.
كارشناسان نيازهاي كنوني به نيروي متخصص را به هرمي تشبيه مي كنند كه سيستم آموزش عالي ما در مقابل آن همانند يك هرم وارونه است و هنگامي كه بخواهيم اين دو هرم را برهم منطبق كنيم، با وضعيتي مواجه مي گرديم كه در جايي كه نياز بسيار محدود است بازده و خروجي نظام آموزشي فوق العاده زياد است و بالعكس در زمينه هايي كه نياز وسيعي وجود دارد، عملكرد نظام آموزش عالي ضعيف مي باشد، از همين رو اصلاح نظام آموزشي يك نياز استراتژيك براي مقوله نخبه پروري به شمار مي آيد.
مفهوم نخبه پروري سياسي
ويلفردوپارتو، از صاحب نظران علوم سياسي غرب طبقه نخبه را به دو دسته تقسيم مي كند: اول نخبگان سياسي يا حكومتي مركب از افرادي كه مستقيم يا غيرمستقيم سهم قابل ملاحظه اي در امور حكومت دارند. دوم نخبگان غيرحكومتي كه بقيه افراد را دربرمي گيرد.
نخبه پروري سياسي يعني تلاش براي آموزش و پرورش نخبگاني كه بتوانند با قرار گرفتن در سلسله مراتب قدرت، مسئوليت هاي سياسي و اجرايي را در هرم قدرت كسب كنند و مبتني بر انديشه هاي ديني، نظام سياسي در حاكميت را به درجات عاليه اي از كارآمدي و توانمندي برسانند.
حجت الاسلام محسن رضاوندي از مدرسين علوم قرآني مي گويد: «در انديشه ها و نظام سياسي اسلام ناب محمدي(ص) اصولا رقابت و تلاش براي كسب قدرت متضاد تعريف رايج آن در غرب است، چرا كه در اين نظام سياسي كه برگرفته از آموزه هاي ديني و قرآني است افراد متدين و متعهد به ارزش هاي اسلامي با رعايت موازين اخلاقي، آگاهي و تقوا در هرم قدرت و تصميم گيري هاي سياسي قرار مي گيرند و تمام هم و غم آنها استقرار عدالت، امنيت و تأمين معاش جامعه اسلامي است.»
وي مي گويد: «در چنين نظام سياسي الهي هيچگاه كسب قدرت سياسي به منزله رسيدن به تاج و تخت فرمانروايي تعبير نمي شود بلكه از آن به عنوان توفيقي براي خدمت به بندگان خدا ياد مي شود.»
رضاوندي مي گويد: «با توجه به اينكه 03 سال از انقلاب اسلامي مي گذرد و نسل سوم انقلاب بايد با مباني فكري و عقيدتي نظام جمهوري اسلامي آشنا شوند لازم و ضروري است تا توصيه حكيمانه رهبر معظم انقلاب مبني بر نخبه پروري سياسي مدنظر قرار بگيرد و در اين راستا فعاليت هاي قابل ملاحظه اي در سطح دانشگاه هاي سراسر كشور صورت بگيرد.»
تحقق نخبه پروري سياسي در ايران اسلامي نياز به ابزارهايي دارد كه مهمترين آن در دو موضوع فرهنگسازي و آسيب شناسي قابل بحث و بررسي است چرا كه تا اين دو مسئله در سطح دانشگاه ها محقق نشود قطعاً نخبه پروري سياسي نيز تحقق پيدا نخواهد كرد.
|
|
|
