|
شنبه 9 شهريور 1387 - 29 شعبان
1429 - 30 آگوست 2008 - سال شصت و چهارم - شماره 189169
يك دسته گياه جان پرور نقش گياهان دارويي را در چرخه درمان احيا كنيم ( بخش اول)
|
 |
 |
يك دسته گياه جان پرور نقش گياهان دارويي را در چرخه درمان احيا كنيم ( بخش اول)
حسن آقايي
گياهان دارويي را مي توان هديه طبيعت به سفره سلامت و ايمني انسان ها دانست؛ تحفه اي كه روي توليدات داروهاي شيميايي لابراتوارها و آزمايشگاههاي مدرن سايه اي مطمئن مي زند چرا كه خاصيت و تاثيرگذاري داروهاي گياهي بر امراض و بيماري ها از انحصار تاريخي نيز تاكنون در همه كشورها و باور مردمان نهادينه شده است.
امروزه در دنياي ماشيني، بسياري از مردم هنگامي كه به دامان طبيعت مي روند، كوهسارها، دشت ها و صحراهاي پرسبز و گياه را به تماشا مي ايستند، بدون هيچ ترديد، احساس خوش و لذت يافته هاشان را تسخير مي كند. گويي با تماشاي طبيعت از يك سو دردمندي هاي مقتضي زمانه و زندگي ماشيني را فراموش مي كنند و هم آرامش خيال شوق پيوسته برخورداري از چنين گياهان سودمند را در خويشتن مي پرورانند.
... پاشنه افكارش را روي نقطه تامل نگه مي دارد. در ثقل تمركز احساس، نگاهي نو و جديد به گستره صحراي سبزينه ها مي گرداند، گياهان با تركيب و گل و رنگ هاي متفاوت، پنداري هر نوع شان پيامي دارند...
طبيعت به قدرت پروردگار هزاران نوع گياه در متن و حواشي زندگاني انسان ها قرار داده است، برخي از گونه هاي گياهي خاصيت دارويي و غذايي دارند. به تعبيري مي توان گفت اشرف مخلوقات از بركت خواص گياهان در برابر امراض گوناگون مصونيت يافته اند. امنيت سلامت، و بهبودي ناخوشي هاي جسم و حتي روان با مصرف داروهاي گياهي تحقق مي يابد. اين را فلاسفه و دانشمندان در قرن ها پيش تجربه كرده و به يقين رسيده اند و اينك دانش عصر جديد هم، موفقيت هاي طب طبيعي (سنتي) را بسيار بيش از طب نوين مي داند. رويكرد برخي از كشورهاي پيشرفته در ترويج فرهنگ مصرف گياهان دارويي به جاي داروهاي شيميايي كاملاً محسوس است.
استقبال عمومي از داروهاي گياهي
شيوه تشخيص و تجويز داروي گياهي براي درمان مراجعه كنندگان چگونه است؟... چه گروه هايي از مردم و البته چرا علي رغم آن كه تحت درمان پزشك دانش آموخته علم مدرن پزشكي هستند به سراغ مصرف داروهاي گياهي مي روند؟... آيا اصولاً تفاوت بين درمان بخشي موثري بين علم نوين پزشكي و طب سنتي وجود دارد؟ اين موارد را از برخي مغازه هاي عرضه كننده گياهان دارويي (عطاري) و هم از مصرف كننده سوال مي كنم، اما آنچه كه همگي به يك نقطه نظر مشترك مي رسند اين است كه به هر حال مصرف داروهاي گياهي ضرري براي شخص مصرف كننده ندارد اگر چه ممكن است در مواردي چندان هم اثربخش نباشند. از طرف ديگر، تاثير سازگار مصرف چنين داروهايي نياز به زمان دارد ليكن داروهاي پزشكي- علمي كلاً تاثيرشان اگرچه ممكن است در اغلب موارد مفيد واقع مي شود ولي عارضه كاربري مواد شيميايي در ساختار اين قبيل داروها، در شخص مصرف كننده غير انكار است. همچنان كه پزشكان نيز مي كوشند در مداواي بيماران داروهاي كمتري تجويز كنند.
روي بلنداي ديوار بيروني عطاري با خط درشت نوشته شده است: «200 سال سابقه كار» . پيش از آن كه «احمد كربلايي» صاحب عطاري به سوالم پاسخ بدهد، مي گويد پدر، پدربزرگ و جد ايشان از 200 سال پيش شغل عطاري را در تهران «در اتحاديه عطاران» پيشه كرده بودند:
جواز عطاري گياهي ما
سابقه 70 ساله دارد
در تمام دنيا گروه هايي از مردم با توجه به خواص داروهاي گياهي رويكرد و علاقه ويژه اي از خودنشان مي دهند. اعتقادشان بر اين است كه مصرف داروهاي شيميايي اگرچه بر درمان انسان موثر است اما مطلوب جسم و روان او نيست.
بعضي از افراد به علت آن كه بيماري شان علاج نشده است ناچار مصرف داروهاي گياهي را نيز آغاز مي كند.
كربلايي عطار مي گويد:«دانش نوين پزشكي و درمان سنتي، دو طب ناميده مي شوند. اما تاثيربخشي شان در امر درمان، متفاوتند. برخي درمان ها از داروي گياهي برمي آيد و در بعضي زمينه ها بهتر از داروهاي شيميايي عمل مي كنند. مورد ديگر، رويكرد گروهي از مردم به گياه درماني به آن دليل است كه به رغم تشخيص و درمانگري پزشك معالج، نتيجه موثر نگرفته اند. »
چراغ هاي تبليغ خاموش است
اعتقاد «علي بخشي» فروشنده كاغذ و مقوا، درباره موقعيت شناسايي و عرضه و مصرف گياهان و داروهاي طب سنتي بر اين است كه اين چرخه نياز به كار پژوهشي و فرهنگ سازي دارد.
او در اين باره معتقد است داروهاي گياهي به خوبي معرفي و تبليغ نشده اند در حالي كه مي بايد شناخت و شناسايي كافي روي آن ها صورت بگيرد. مثلاً مصرف گل گاوزبان براي تسكين و آرامش اعصاب مفيد است اما متاسفانه در اين باره كمتر تبليغي صورت مي گيرد.
وي با تاكيد بر اين كه رويكرد افكار عمومي به مصرف داروهاي گياهي در مقايسه با سال هاي گذشته بسيار بيشتر شده است بر ضرورت ترويج فرهنگ مصرف اين گياهان تاكيد مي كند.
تشخيص و درمان با شيوه هاي موثر سنتي
تشخيص نوع بيماري خريدار داروهاي گياهي حول چند مولفه است. گروهي از مراجعه كنندگان پيش از آن كه نزد عطار- طب سنتي- بيايند، نوع و وضعيت بيماري شان توسط پزشك- از طريق دانش نوين كلاسيك- تشخيص داده است. در اين حالت، فروشنده اين گروه از داروها با روش طب قديم و تجارب گذشته، به تشخيص و تجويز گياه درماني مي پردازد.
شناخت روش درمان به وسيله گياهان دارويي هم ناشي از تداوم مطالعات و تجربه فرد عطار از طب قديم و جديد است.
به گفته اين عطار در كشورمان انواع گياهان بومي به صورت ديمي و كشتكاري به دست مي آيد كه حتي بخشي ازاين دستاورد مفيد طبيعي براي تامين نياز كشورهاي ديگر صادر مي شود. كشت گياهان دارويي- غذايي در ايران و بيشتر كشورهاي جهان به طور مداوم صورت مي گيرد. «كربلايي» مي گويد تحقيقات دانشمندان در حوزه جانورشناسي و
گياه شناسي نيز حاكي از آن است كه برخي از حيوانات وقتي دچار عارضه بيماري مي شوند، ديده شده است به لحاظ ژنتيك براي درمان خود، از بعضي گياهان اطراف زيست محيطي شان مي خورند و بدين طريق درمان مي شوند.
مصرف خودسرانه دارو
«صالحي» مدير بازنشسته حسابداري يك سازمان دولتي است. مردي سالخورده كه همچنان فعاليت شغلي خود را براي يك شركت خصوصي ادامه مي دهد... او مي گويد: «از دوران كودكي به ياد دارم كه پدر و مادرم بنا به فصول سال و به عنوان پيشگيري از هر نوع عارضه فصلي پنج فرزند خانواده را با طبخ گياهان دارويي و شربت و عرقيات گياهي به قول خودشان واكسينه مي كردند و عادت مي دادند. انواع داروهاي گياهي در يك طبقه كمد بزرگ خانه موجود بود. حتي همسايه ها هم گاه مي آمدند مثلاً ترنجبين، گل ختمي، سنبله برخي گياهان، شيرخشت و... براي درمان اهل و عيال مي گرفتند. يادم نمي آيد كه داروي شيميايي در خانه مصرف كرده يا ديده باشم. اين روش در گذشته ها بين بسياري از خانواده مرسوم بود. كسي به سرعت سراغ داروهاي شيميايي نمي رفت. اصولاً فرهنگ سنتي ايراني ها، بيشتر همان درمان هاي گياهي بود. عطاري در هر محله بود. هم بيمار و هم عطارباشي از شيوه درمان حال و ذائقه همديگر خبر داشتند.»
وي ادامه مي دهد: «الان هم به همان شيوه، چنانچه عضوي از خانواده دچار مثلاً سرماخوردگي، قلنج درد، ناراحتي گوارشي و... مي شود اول به سراغ داروهاي گياهي مي رويم.» وي تأكيد مي كند: «با اين حال و اوصاف، و به رغم آن كه طب سنتي طي سال هاي اخير با فعاليت دوباره عطاري هاي گياهي رونق گرفته و فراوان شده است، از جنبه علمي ارتقا داده شود و آموزش هاي تقريباً كلاسيك ببينند.» واقعيت اين است كه بسياري از مردم و خانواده ها هر كدام انبوهي دارو و قرص و شربت و پماد و... شيميايي مشابه، مصرف نكرده در منزل دارند و اين نشان مي دهد كه طول درمان آنها كامل نمي شود. بنابراين بايد از طريق فرهنگ سازي، مصرف داروهاي گياهي را ترويج كرد. شايد روند بهبودي به كندي طي شود لااقل زياني از داروي شيميايي به خاطر مصرف، متوجه آنها نمي شود. صالحي در اين باره مي گويد: «فكر مي كنم برخي از بيماري ها، ناشي از مصرف بي رويه و يا خودسرانه داروهاي شيميايي است. فلان شخص تا دچار درد سر مي شود فوري قرص مي خورد درحالي كه ممكن است با يك ليوان آب ليمو مخلوط با آب و كمي شكر كاملاً رفع مشكل كند.»
سهند، سبز، نشانه اي از سلامت و سرمايه
همه ساله همزمان با آغاز فصل رويش گياهان مرتعي، برداشت گياهان وحشي دارويي و غذايي نيز از دامنه هاي سرسبز سهند در حومه مراغه توسط افراد بومي انجام مي شود. برداشت گياهان دارويي دست كم سه ماه به طول مي انجامد كه سبب درآمد اقتصادي فصلي براي افراد و برخي از خانواده ها مي شود. بخشي از اين گياهان به صورت عرقيات گياهي مورد مصرف انساني قرار مي گيرد و برخي از گياهان دارويي در اين منطقه شامل سورولو، گل آفجاباش، كنكر، بولاغ اوني، مرزن جوش، مرزن كوهي و خارشتر هستند. سالانه حدود 14 تن گياه دارويي و غذايي از دامنه سهند برداشت مي شود و روانه بازار مصرف مي شود. رويش طبيعي- ديمي انواع گياهان دارويي و غذايي در جاي جاي مناطق سرسبز و مراتع كشورمان به عنوان بركت خودجوش طبيعي و مولد اقتصادي، از ساليان بسيار دور صورت مي گيرد. از سوي ديگر، كشت اقلامي تازه از اين خانواده هاي گياهي مديريت مي شود. يك نمونه از اين كار اواخر بهار اعلام شد: كه حاكي از آن بود براي نخستين بار در ايران گياه دارويي «به ليمو» در طارم سفلي قزوين كشت شده است. اين اقدام از سوي جهاد كشاورزي قزوين با هدف جايگزيني چنين گونه گياهان به ازاي درختان زيتون با عمر 10ساله كه بازدهي اقتصادي ندارند، محقق شده است كه خود موجب كمك مالي به باغداران منطقه شده است. «عليرضا اطلس بافت» رئيس اداره باغباني مديريت جهاد كشاورزي در اين باره مي گويد كه گياه به ليمو مصرف دارويي دارد و به عنوان يك نوشيدني و آرام بخش مورد استفاده قرار مي گيرد. به گفته وي همچنين براي اولين بار در استان قزوين كشت گياه «هوهوبا» در يك باغ الگوي همين منطقه به مرحله اجرا گذاشته خواهدشد.
صبور باشيد نتيجه مي گيريد
«در يك كلام، صبر و حوصله، ثمربخشي مصرف كنندگان گياهان دارويي را اثبات مي كند.»
يكي از فروشندگان گياهان دارويي در كسوت عطارباشي در پاسخ به سؤالم كه چگونه از افاقه مصرف داروي گياهي مراجعه كنندگان خود، اطلاع مي يابد، مي گويد بيماران (مراجعه كنندگان) از مصرف گياه دارويي متناسب نياز مورد درماني شان با سايرين: آشنايان، اقوام و... صحبت مي كنند و مثلاً به افرادي كه مشكل قلبي، عصبي، گوارشي و... دارند طريقه درماني خود را اطلاع رساني مي كنند. اين شيوه ها به نوعي نيز توصيه و ترغيب و رويكرد ديگران به مصرف گياهان دارويي و همچنين برآورد تأثير كارمان مي شود.
«... انسان ها با طبيعت سازگاري مناسبي دارند. سازگاري بر اين مبناي سرشتي، در حوزه درماني نيز به درمان گياهي راغبتر هستند.»
خانم باباخاني-كه رشته هنر- گزينه عكاسي مي خواند و مشغول خريد يك نوع داروي گياهي است با بيان اين مطلب، معتقد است مصرف داروهاي گياهي در مقايسه با داروهاي شيميايي، تجويز پزشكي، براي انسان ضررهاي كمتري دارد و آن تخريب داروهاي شيميايي را ندارد.
وي مي گويد: «پژوهش هاي دانشمندان ثابت كرده است كه برخي حيوانات هنگام بيماري از برخي توليدات گياهي محيط زيست خود استفاده مي كنند و ابتلا به بيماري شان خنثي سازي مي شود. همچنين پژوهشگران، ثابت كرده اند كه مصرف مناسب كاكائو براي گردش متعادل خون بسيار مفيد است. نتيجه گيري مي شود مصرف گياهان دارويي در رفع برخي از مشكلات بيماري هاي انسان نيز مؤثرند ضمن آن كه استفاده اين گياهان ضرر چنداني ندارند.»
|
|
|
