جستجو در پایگاه روزنامه کیهان  

 پنجشنبه 17 مرداد 1387 - 5 شعبان 1429 - 7 آگوست 2008 - سال شصت و چهارم - شماره 189151
 

آهن؛ عنصر حياتي بدن
نور مستقيم خورشيد مناسب كودكان نيست
شير مادر ضامن سلامت نسل آينده-2
	آهن؛ عنصر حياتي بدن حتماً شما هم به خوبي مي دانيد كه براي پيشگيري از كمبودهاي غذايي، بايد متعادل و متنوع غذا خورد. اما در مورد آهن موضوع به اين سادگي نيست؛ زيرا خوردن زياد غذا كفايت نمي كند بلكه شيوه غذاخوردن بايد صحيح باشد. همچنين مي بايست دوستان و دشمنان آهن را كه جذب اين عنصر را مختل يا تسهيل مي كنند، شناخته شوند. آهن يكي از مواد معدني ضروري براي بدن است كه در ساخت هموگلوبين گلبولهاي قرمز، ميوگلوبين ماهيچه ها و بسياري از واكنش هاي آنزيمي تنفس سلولي نقش دارد. مقدار آهن بدن به طور طبيعي، بسيار پايين است؛ به طوري اين مقدار در بدن مردان 4 گرم و در بدن خانم ها 2.5 گرم است. آهن در بيشتر مواد غذايي وجود دارد، اما برخي افراد اطلاع درستي از ميزان نياز بدن خود نمي دانند و دچار كمبود آهن مي شوند. جذب آهن موجود در مواد غذايي با هم متفاوت است و به دو نوع تقسيم مي شود. آهن موجود در انواع گوشت ها و ماهي ها كه اين نوع آهن به نسبت بالا، بين 10 تا 30% در بدن جذب مي شود و نوع ديگر، در غلات، سبزيجات خشك، ميوه ها و سبزيجات تازه و فرآورده هاي لبني وجود دارد كه اين نوع نيز تنها بين 1 تا 5% جذب بدن مي شود. گوشت ها و خصوصاً گوشت قرمز را مي توان منبع غني آهن دانست. جذب آهن همچنين به ماهيت غذا و ديگر مواد غذايي كه همراه آن صرف مي شود بستگي دارد، زيرا برخي از مواد غذايي، جذب آهن را بهتر يا كندتر مي كند. ويتامين ها از جمله دوستان جذب آهن هستند و ويتامين ث را مي توان نمونه اي عالي دانست. به علاوه، گوشت قرمز، مرغ و ماهي جذب آهن موجود در ديگر مواد غذايي را تسهيل مي كند. مصرف سبزيجات و ميوه در هر وعده غذايي مي تواند به اين امر كمك كند. در كنار دوستان اين عنصر، دشمنان آن را نبايد فراموش كنيم! مصرف چاي و قهوه در زمان غذا، جذب آهن را كاهش مي دهند. همچنين به نظر مي رسد كه مشروب، فيبرهاي غذايي و كلسيم عبور آهن از جداره روده را كند مي كنند. اخيراً نيز كشف شده است كه بعضي آبميوه ها، خصوصاً آب انگور در اين امر دخيل هستند. مقدار پيشنهادي آهن به ميلي گرم در افراد مختلف: كودكان 1 تا 6 سال: 7 ميلي گرم كودكان 6 تا 9 سال: 8 ميلي گرم كودكان 10 تا 12 سال: 10 ميلي گرم نوجوانان پسر 13 تا 16 سال: 13 ميلي گرم نوجوانان دختر 13 تا 16 سال: 16 ميلي گرم نوجوانان پسر 16 تا 19 سال: 13 ميلي گرم نوجوانان دختر 16 تا 19 سال: 16 ميلي گرم مردان بزرگسال: 9 ميلي گرم زنان بزرگسال: 16 ميلي گرم زنان باردار در سه ماهه آخر: 30 ميلي گرم زنان شيرده: 10 ميلي گرم مردان سالمند بالاي 65 سال: 9 ميلي گرم زنان سالمند بالاي 55 سال: 9 ميلي گرم سالمندان بالاي 75 سال: 10 ميلي گرم خانم هاي باردار نياز آهن در زنان باردار به حدي بالاست كه اين گروه حتما بايد از مكمل هاي دارويي آهن استفاده كنند؛ چرا كه مادر به ميزان قابل توجهي گلبول قرمز تا زمان زايمان نيازمند است. به علاوه جنين نيز براي رشد خود، مقادير بالايي از اين عنصر را از بدن مادر جذب مي كند. همچنين تشكيل جفت نيز ميزان بالايي از اين عنصر را طلب مي كند. مادران باردار در سه ماهه اول روزانه به 1 ميلي گرم، در سه ماهه دوم به 4.4 ميلي گرم و در سه ماهه آخر به 6.3 ميلي گرم آهن نياز دارند. فقر آهن: مراقب كم خوني باشيد! وقتي مقدار نياز بدن به آهن تامين نشود، فقر آهن مي تواند تاثيرات سوئي روي سلامتي دارد. شناخته شده ترين عارضه كمبود آهن، كم خوني است كه بايد حتما معالجه شود. آن عنصر لازم بسياري از آنزيم ها و پروتئين هاست و خصوصا تركيب مهم هموگلوبين؛ پروتئين هايي كه گلبول هاي قرمز توسط آنها اكسيژن را انتقال مي دهند، است. به همين دليل، نخستين نشانه هاي فقر آهن با كمبود ذخاير هواي بدن، ظاهر مي شود. رنگ پريدگي شديد خصوصا در صورت، خستگي غيرعادي، افزايش ضربان قلب و... از علل اين حالت است. از ديگر تاثيرات كمبود آهن كه كمتر مورد توجه قرار مي گيرد مي توان به كاهش توان بدني و ضعف، پايين آمدن عملكرد هوشي، كاهش مقاومت بدن در برابر عفونت ها و اختلال در مديريت اشاره كرد. كمبود اين عنصر حياتي روي تمام اندام هاي بدن تاثير منفي مي گذارد، اما قلب و مغز كه نياز بالايي به اكسيژن دارند در درجه اول تهديد هستند. از بين مواد معدني، آهن ماده اي است كه اگر مقدار كافي از اين عنصر با مصرف مواد غذايي تامين شود، بسياري از مسائل كه سلامت بدن را تهديد مي كند، از بين مي رود. در كشورهاي در حال توسعه به خاطر اينكه مواد غذايي غني از آهن مصرف پاييني دارد، كمبود آهن در بين مردم اين كشورها بسيار رايج است. در صورتي كه در كشورهاي توسعه يافته فقط عده محدودي مانند زنان باردار و بچه ها فقر آهن دارند كه بايد از مكمل هاي دارويي استفاده كنند. پيشگيري از كم خوني ناشي از فقر آهن تعادل برقرار كردن بين نياز بدن و دريافت مواد غذايي، اولين نكته در اين باره است. غذاهاي سرشار از آهن حتما بايد در برنامه غذايي گنجانده شود، خصوصا اگر فرد جز افراد با نياز بالاتر آهن باشد. كودكان، نوجوانان، خانم هاي در سن باروري به علت قاعدگي، خانم هاي باردار و شيرده نياز بيشتري به آهن دارند. همچنين كه افراد ديگر مانند خانم هايي كه در دوران قاعدگي خونريزي شديد دارند، خانم هايي كه از دستگاه هاي ضدبارداري درون رحمي استفاده مي كنند، ورزشكاران، اهداكنندگان خون و مبتلايان به بيماري هاي با خونريزي مداوم (بواسير، خونريزي لثه، خونريزي دستگاه گوارش و...) نيز جز گروه آسيب پذير هستند كه همه چندان به اين مطلب واقف نيستند. منابع غني آهن (در 100 گرم ماده غذايي): كباب گوشت كبوتر: 20 ميلي گرم پودر كاكائو بدون شكر: 11.5 ميلي گرم جگر مرغ و ماكيان: 9.1 ميلي گرم آرد سويا: 10.5 ميلي گرم جوانه گندم: 9 ميلي گرم جگر گوساله: 8 ميلي گرم عدس: 7.6 ميلي گرم صدف پخته: 7.3 ميلي گرم دل گاو: 7 ميلي گرم پسته: 7 ميلي گرم زرده تخم مرغ: 5.7 ميلي گرم گوشت كباب شده: 4.5 ميلي گرم مريم سادات كاظمي
	نور مستقيم خورشيد مناسب كودكان نيست با نزديك شدن تابستان و گرم شدن هوا، بسياري از خانواده ها تصميم مي گيرند به مسافرت بروند. عده اي ساحل دريا را انتخاب مي كنند و بعضي ديگر به نواحي كوهستاني مي روند. اما بر هر منطقه آب و هوايي كه سفر مي كنيد، مراقب كوچولو باشيد كه دچار آفتاب سوختگي نشوند. براي پيشگيري از اين موضوع، بد نيست توصيه هاي زير را در مورد محافظت در برابر آفتاب با هم مرور كنيم: تمام متخصصان اطفال بر اين عقيده اند كه تا پيش از يك سالگي، كودك نبايد در معرض نور خورشيد حتي به طور غيرمستقيم قرارگيرد. در واقع، پوست كودكان تا سه سالگي توانايي محافظ از خود را در برابر نور خورشيد ندارد. سيستم ملانوسيتي پوست (حاوي سلول هاي رنگدانه اي) كه هنوز به تكامل كافي نرسيده است، باعث مي شود كودك در مقابل اشعه هاي خورشيد بسياري حساس باشد، در نتيجه اشعه هاي UVA و UVB به پوست نفوذ كرده و به لايه هاي اساسي پوست صدمه مي زند. حتي تابش جزئي اشعه آفتاب نيز مي تواند وضعيت حادي را به همراه داشته باشد. پس اگر مي خواهيد كودك را به محيط هاي آفتاب گير ببريد، حتما احتياط هاي لازم را به كار بريد. نوع پوشش كودك در اين شرايط نياز به توجه مضاعف دارد. به محض اينكه تابش خورشيد شديد شد، لباس هاس گشاد و آستين بلند از جنس پارچه هاي غير توري را به كودك بپوشانيد. همچنين كلاه لبه دار و عينك آفتابي را فراموش نكنيد؛ چرا كه 40%اسعه UVB از روي ماسه، برف و بتون منعكس مي شود. محافظت كافي در برابر خورشيد لباس، سايه يا ابرهاي مقابل خورشيد نمي توانند حفاظ قابل قبولي در برابر اشعه هاي خورشيد باشند؛ چرا كه اشعه ها خصوصا در ارتفاع بالا از اين موانع عبور مي كنند. بهترين راه محافظت از پوست، استفاده از كرم هاي ضدآفتاب است. امروزه در داروخانه ها كرم هاي مخصوص كودكان وجود دارد. اما بايد ديد كه چطور مي توان كرم مناسب را انتخاب كرد: -ساختار كرم: كرم ضدآفتابي كه براي كودك خريداري مي كنيد، بايد ضدآلرژي باشد، در تركيب آن الكل به كار نرفته باشد كه باعث تحريكات پوستي شود و معطر نيز نباشد زيرا در اين صورت حشرات را جذب مي كند. بيشتر اين محصولات در آب و ماسه، حالت خود را حفظ مي كنند و بازي كودك در آب و كنار ساحل يا تعريق بدن، نياز به استفاده مجدد از كرم ندارد. مواد موجود در كرم، به سرعت جذب پوست مي شوند. تمام قسمت هاي پوست را كه در معرض خورشيد است، خصوصا بيني، گوش ها، گونه ها، ران ها، پشت زانوها و شانه ها را كرم بماليد. -درجه محافظت: كرمي را انتخاب كنيد كه درجه محافظت بالا (SPF30) داشته باشد و متناسب با نوع پوست كودك باشد. 20دقيقه قبل از حضور در آفتاب، كرم را روي پوست بماليد و هر 2ساعت كرم را تجديد كنيد. و بالاخره براي اينكه آب بدن كودك كم نشود، مرتبا به او آب بنوشانيد و به كمك اسپري روي پوشش آب بپاشيد تا خنك شود. و بالاخره اينكه براي اينكه آب بدن كودك كم نشود، مرتبا به او آب بنوشانيد و به كمك اسپري روي پوستش، آب بپاشيد تا خنك شود. توصيه هايي راجع به مراقبت از نوزادان در برابر گرماي شديد نوزادان و كودكان در گرما به سرعت آب بدن را از دست مي دهند كه مشكلي جدي براي آنها محسوب مي شود. هرگز نوزادان و كودكان را حتي براي مدت كوتاه در اتومبيل يا مكاني كه تهويه مناسبي ندارد تنها نگذاريد. در ساعات گرم روز آنها را از منزل بيرون نبريد.حتما هنگام خروج از منزل نوشيدني كافي براي آنها به همراه داشته باشيد. موقع خواب، لباسهاي سبك و راحت به آنها بپوشانيد. براي پايين آوردن درجه حرارت بدن نوزاد يا كودك، هواي اتاق را خنك كنيد، صورت و بدن او را بشوئيد، لباسهايش را نمدار كنيد و مرتب به او مايعات بدهيد.
	شير مادر ضامن سلامت نسل آينده-2 در شماره قبل گفته شد كه الگوي تغذيه شيرخواران همانند رشد فيزيكي آنان دامنه وسيعي دارد. تفاوت نوزادان با يكديگر اغلب براي مادر نگران كننده است لذا پزشكان از مادر مي خواهند كه به واكنش ها و رفتار و رشد شيرخوارش توجه كرده و به آن پاسخ مناسب دهد و اما ادامه مطلب: نشت شير: نشت شير از يك پستان هنگام مكيدن پستان ديگر، طبيعي است. نزديك زمان شير خوردن شيرخوار نيز اين حالت اتفاق مي افتد. ديدن شيرخوار، شنيدن صداي او يا حتي فكر كردن به او نيز مي تواند محرك نشت شير باشد. عده اي از مادران هم با داشتن شير فراوان هيچ نشتي از پستان ندارند، نشت شير در هفته هاي اول بيشتر است ولي مي تواند تا ماه ها نيز وجود داشته باشد. براي متوقف كردن نشت شير مي توان به شرح زير عمل كرد: - با فشار ملايم مستقيم روي نوك پستان به وسيله قرار دادن بازوها روي قفسه سينه و گذاشتن كف دست ها مستقيماً روي نوك پستان جريان شير متوقف مي شود و يا مي توان دست ها را زير چانه قرار داد و با ساعد روي پستان فشار وارد نمود. - مي توان داخل كرست دستمالي قرار داد تا شير را جذب كند. اين دستمال نبايد پلاستيكي باشد زيرا موجب زخم پستان مي شود. - مي توان لباسي پوشيد كه رطوبت را زياد نشان ندهد مثل بلوزهايي كه تصاوير چاپ شده دارند و يا ژاكت اضافي يا از لباسي ديگر استفاده نمود. - مادر مي تواند بيشتر شير بدهد يا شيرش را بدوشد. نشت شير مي تواند علامت پر شدن بيش از حد پستان باشد. در اين موارد بهتر است شيرخوار با شير دوشيده شده تغذيه شود. چنانچه پستان هاي مادر خيلي پر يا محتقن باشد بايد شير تخليه شود تا پري پستان برطرف گردد. مي توان از پارچه اي براي جذب شير اضافي استفاده نمود. با استفراغ شيرخوار چه بايد كرد؟ بعضي از بچه ها با هر بار شير خوردن، مقداري شير بالا مي آورند. حتي اگر به نظر برسد كه شيرخوار مقدار زيادي شير بالا آورده است، اشكالي ندارد. چنانچه مادر نگران است از او بخواهيد تعداد كهنه هاي خيس و اجابت مزاج شيرخوار را در طي 24 ساعت يادداشت كند. اگر شيرخوار 8-6 كهنه پارچه اي خيس يا 6-5 پوشك خيس و حداقل 2 بار اجابت مزاج دارد، مي توان مطمئن شد كه شير كافي دريافت مي كند. اگر سن شيرخوار بيشتر از 6هفته باشد كمتر از آن هم مي تواند طبيعي محسوب شود. افزايش وزن شاخص معتبر ديگري است. چنانچه شيرخوار حداقل 113 گرم درهفته وزن مي گيرد، مادر مي تواند مطمئن باشد كه فرزندش شيركافي دريافت مي كند، اگر چه مقدار زيادي از شير را بالا مي آورد. علل استفراغ شيرخوار چيست؟ رفلكس جهش شير قوي است. رفلكس gag قوي است. كنترل عضلاني بلوغ نيافته است. آلرژي. بيماري. مصرف زياد شير. و گاهي علت آن معلوم نيست. به مادر اطمينان بدهيد كه شيرخوار سالم بالاخره در 6-4 ماهگي اين استفراغ را پشت سرخواهد داشت. تا زمان برطرف شدن، بايد به مادر پيشنهاد كرد كه شيرخوار را آرام در آغوش گيرد و بعد از تغذيه او را به حالت قائم در بغل خود نگه دارد. مي توان شيردهي را محدود به يك پستان كرد تا اگر بالا آوردن به دليل پرخوري باشد، علت حذف گردد. بعضي از شيرخواران به خاطر سريع خوردن، شير زيادي بالا مي آورند. چنانچه شيرخوار با برقراري رفلكس جهش شير قورت قورت مي بلعد يا دچار خفگي مي شود، بهتر است مادر او را يك يا دو دقيقه از پستان بردارد و شير را در ظرفي جمع آوري نمايد، پس از گذشت جريان اوليه او را دوباره به پستان بگذارد. اگر استفراغ شيرخوار همراه با اختلال رشد است، چه بايد كرد؟ رفلاكس معده به مري يا به عبارت ديگر برگشت محتويات معده به مري، يك مسئله جدي محسوب مي شود. زماني درمان تغذيه با رفلاكس پيشنهاد مي شودكه در شير مادر اختلال ايجاد شود. دادن غلات به شيرخواران زير 6 ماه كه موجب پر شدن معده شود، جاي شيرمادر را گرفته و شير را كم مي كند.از طرفي وقتي غذا برگردانده مي شود ممكن است وارد ريه شود، لذا در كودكان زير يك سال درمان رفلاكس توصيه نمي شود مگر اين كه علاوه بر بالان آوردن شير، شيرخوار خوب وزن نگيرد يا وزن از دست بدهد يا حملات خفگي شديد يا علائم بيماري ريه پيدا كند. تبديل شير مادر به شير مصنوعي وضعيت را بدتر مي كند، چون رفلاكس در آنها كه شير مادر مي خورند، كمتر ديده مي شود به اين دليل كه مدت زمان تخليه معده آنان نصف كودكان شير مصنوعي خوار است. دكتر خليل فريور ، متخصص كودكان