جستجو در پایگاه روزنامه کیهان  

دوشنبه 7 مرداد 1387 - 25 رجب 1429 - 28جولاي 2008 - سال شصت و چهارم - شماره 189144
 

سكه بهاي زندگي نيست عشق و محبت زندگي را به مهريه هاي سنگين نفروشيم (بخش پاياني)
	سكه بهاي زندگي نيست عشق و محبت زندگي را به مهريه هاي سنگين نفروشيم (بخش پاياني) ايرج نظافتي مهريه سپردن تعهد از سوي مرد به زن به منظور تامين زندگي اوست. ماده 1078 قانون مدني تصريح مي كند هر چيزي را كه مال قابل تملك باشد مي توان مهريه قرار داد و مرد پس از جاري شدن صيغه عقد دائم، در صورت درخواست زن بايد مهريه او را بپردازد. اما يكي از معضلاتي كه در عرف جامعه امروز ما به صورت لجام گسيخته و غيرقابل كنترل در حال گسترش است رواج مهريه هاي سنگين و نامتعارف است، به گونه اي كه اين مسئله پايه هاي بسياري از خانواده ها را سست كرده و آسايش و آرامش روحي و رواني زوج هاي جوان را تهديد مي كند. اگر به راهروهاي مجتمع قضايي خانواده مراجعه كنيد با صف هاي طولاني زنان و مردان جواني روبرو مي شويد كه با افسردگي تمام بر در شعب به نوبت ايستاده اند و در انتظار حكم قاضي هستند. با اين حال لازم و ضروري به نظر مي رسد تا مسئولان دولتي و نمايندگان مردم در خانه ملت به فكر چاره اي اساسي براي كنترل بي محاباي مهريه هاي سنگين در ميان خانواده هاي ايرانيان باشند، چرا كه طبق گفته كارشناسان و صاحب نظران امور خانواده هيچگاه مهريه هاي سبك يا سنگين نتوانسته ضامن خوشبختي زوج هاي جوان باشد. مهريه سنگين يك آسيب اجتماعي است مواد 1079 و 1080 قانون مدني تصريح مي كند، مهريه بايد ميان دو طرف معلوم باشد و تعيين مقدار مهريه منوط به رضايت دو طرف است و بر همين اساس زن نمي تواند بدون رضايت همسرش يك جانبه مهريه خود را تعيين كند و ميزان مهريه با توجه به ملاك هايي چون شرايط اجتماعي و خانوادگي زن و شرايط اقتصادي مرد تعيين مي شود. «احسان اورنگيان» كارشناس و صاحب نظر در امور اجتماعي و مدرس تربيت معلم در گفتگو با سرويس گزارش روز كيهان درباره عندالمطالبه بودن مهريه مي گويد:«مهر هديه اي است از طرف شوهر، يعني يك هديه اي معمولي و متعارف كه هم زن بتواند از آن بهره ببرد و هم مرد در هر زماني توان پرداخت آن را داشته باشد به همين خاطر آن را عندالمطالبه قرار داده اند، اما متاسفانه بايد اذعان داشت كه در ساليان اخير بيشتر ازدواج ها رنگ و بوي احساسي به خود گرفته و كمتر معيارهاي عقلي و منطقي براي زوجين ملاك قرار مي گيرد، به عنوان مثال تعيين مهريه هاي نامتعارف و غيرقابل باور هيچگاه نمي تواند توجيه منطقي داشته باشد از همين رو ازدواج ها به سمت احساسي محور پيش مي رود كه اين مسئله مي تواند زنگ خطري جدي براي زندگي زناشويي زوج هاي جوان باشد.» وي درباره تغيير رويه ها و شرايط ازدواج در دوران اخير مي گويد:« به عقيده من مهريه سنگين امروز يك آسيب اجتماعي تلقي مي شود و متاسفانه به عنوان اولويت اول شناخته شده، اين در حالي است كه حدود 20 سال پيش اولويت اصلي براي ازدواج تدين طرفين بود و اولين سوالي كه از طرف خانواده عروس و داماد پرسيده مي شد متدين بودن زوج ها بود، حتي يكي از دوستانم در همان دوران دفاع مقدس با لباس نظامي سپاه به خواستگاري رفت و آن تيپ و لباس را افتخار مي دانست، اما الان متاسفانه مسائل ديني و اسلامي بسيار كمرنگ شده و حتي به گزينه پنجم و ششم مبدل شده، يعني اول از درآمد و شغل داماد، ميزان مهريه، منزل مسكوني، ماشين و ... مي پرسند، كه بايد گفت اين مسائل هيچگاه ضامن بقاي يك زندگي شيرين و لذت بخش نبوده و نيست و اصلاح اين رويه ها نيز نياز به كار فرهنگي دارد.» «اورنگيان» مي گويد: «به نظر من براي كنترل مهريه هاي بالا خود عاقدين هم مي توانند نقش داشته باشند، به عنوان مثال شنيده شده كه رهبر معظم انقلاب خطبه عقد ميان زوجين را تا سقف 14 سكه بيشتر نمي خوانند كه اين مهم درس بزرگي به زوج هاي جوان ، خانواده هاي آنان و افرادي است كه در محضرهاي ازدواج خطبه عقد را جاري مي سازند از اينكه با الگوپذيري از حضرت آيت الله خامنه اي مي توانند در مهار اين معضل و آسيب اجتماعي نقش مهم و مؤثري را ايفا نمايند.» وي مي گويد: «اگر بتوانيم مهندسي فرهنگي كشور را تدوين و ترسيم نماييم قطعاً مسئله مهريه هاي سنگين نيز از اين شكل غير متعارف امروزي بيرون خواهد آمد.» رشد 11 درصدي ازدواج بنابر آمار منتشر شده از سوي سازمان ثبت اسناد و املاك كشور ازدواج هاي انجام شده در 2 ماهه اول سال جاري تعداد 167 هزار و 914 فقره است كه در مقايسه با مدت مشابه سال قبل 11 درصد افزايش يافته است. براساس گزارش سازمان ثبت اسناد و املاك كشور، طلاق هاي انجام شده در دو ماهه اول امسال نيز تعداد 14 هزار و 874 فقره است كه در مقايسه با مدت مشابه سال قبل كه 14 هزار و 117 فقره بوده، 5 درصد افزايش نشان مي دهد. «محمد حسين فرهنگي» نماينده مردم تبريز در مجلس شوراي اسلامي در پاسخ به سؤالم درباره دلايل افزايش مهريه در جامعه امروز مي گويد: «متأسفانه امروز مهريه به محوري براي چشم و هم چشمي مبدل گرديده و از عرف واقعي آن خارج شده است كه ادامه اين روند زمينه را براي انواع ناهنجاري ها و كدورت ها در ميان زوجين و خانواده هاي آنها فراهم مي كند.» از اين نماينده مردم تبريز مي پرسم كه با چه راهكارهايي مي توانيم روند صعودي مهريه هاي نامتعارف را در جامعه كنترل كنيم، مي گويد: «در احكام شرعي و ديني و قوانين جاري كشور معيار و سقفي براي مهريه مشخص نشده و تا حدودي هم مي توان گفت اين مهم ربطي به قانون و شرع ندارد بلكه يك موضوع عرفي است كه به فرهنگ خانواده ها برمي گردد، با اين حال قبل از اينكه با ابزارهاي قانوني يا شرعي به جنگ چنين مهريه هاي نامتعارفي برويم لازم است كه به فرهنگسازي در درون خانواده ها بپردازيم و در اين ميان رسانه هاي جمعي كشورمان نقش مهمي را بايد ايفا نمايند.» «فرهنگي» به ضرب المثل «مهريه را كي داده، كي گرفته» اشاره مي كند و مي گويد: «اين ضرب المثل در ميان بسياري از خانواده ها رايج است و زوج هاي جوان و خانواده هاي آنان شايد فكر كنند كه مهريه يك موضوع تشريفاتي و نشان شأن و شخصيت خانوادگي است، اين در حالي است كه از نظر قانوني مهريه يك مسئله كاملاً جدي است و پس از جاري شدن خطبه عقد زن مي تواند بلافاصله مهريه را از مرد طلب كند.» از اين نماينده مردم در مجلس شوراي اسلامي مي پرسم كه آيا مي توان با طرح قوانيني خاص براي مهريه سقف تعيين كرد و در مواردي عندالمطالبه بودن مهريه به عندلاستطاعه تغيير يابد، پاسخ فرهنگي چنين است: «شايد در اين باره با مشكل شرعي روبرو باشيم چون در شرع مقدس براي مهريه هيچگونه سقفي تعيين نشده است، اما اخيراً سازمان ثبت بخشنامه اي را از طريق دستگاه قضايي تنظيم كرده و به دفاتر ثبت ازدواج ارسال نموده كه براساس توافق طرفين مهريه عندالمطالبه، عندلاستطاعه باشد كه اين موضوع بسيار بجا است و لازم است دفترخانه هاي ثبت ازدواج به اطلاع رساني اين موضوع بپردازند چرا كه شايد بسياري از خانواده ها در اين باره كمترين اطلاعي نداشته باشند.» نماينده مردم تبريز در مجلس شوراي اسلامي به اقدام ديگر دستگاه قضايي اشاره مي كند و مي گويد: «يكي از موارد ديگري كه مطرح شده بحث اخذ ماليات از مهريه هاي سنگين است، يعني اگر مهريه اي بسيار سنگين باشد بايد به آن ماليات تعلق بگيرد و زوجين در هنگام جاري شدن خطبه عقد ماليات مهريه را نيز بپردازند، كه البته انتقادهايي به اين طرح وارد است از اينكه وقتي هنوز مهريه اي از سوي زوجه مطالبه نشده چگونه مي توان برايش ماليات تعيين كرد، كه بررسي اين موضوع نيز نياز به تحقيق و پژوهش و كاركارشناسي شده دارد.» مهريه هاي دست نيافتني آمارهاي موجود نشان مي دهند كه علت بسياري از مراجعات زنان به دادگاه هاي خانواده را ازدواج مجدد مردان تشكيل مي دهد. «شهلا رضواني نيا» كارشناس امور خانواده و وكيل دادگستري كه وكالت بسياري از پرونده هاي شكايت زوجين را بر عهده داشته درباره ازدواج مجدد مردان مي گويد: «ازدواج مجدد به وسيله قوانين مدني محدود شده و مردها نمي توانند هر زمان كه خواستند مبادرت به ازدواج كنند بلكه تنها در شرايط خاصي كه قانون آن را تعريف نموده مي توانند ازدواج دوم داشته باشند. كه البته اجازه همسر اول يا اجازه دادگاه از شروط اساسي آن مي باشد.» اين وكيل دادگستري در امور خانواده عمده دليل مراجعات زنان براي دريافت مهريه و نفقه را ازدواج مجدد همسرشان اعلام مي كند و مي گويد: «در كنار معضلات موجود، ازدواج مجدد آقايان نيز سبب شده كه بسياري از خانم ها يا درخواست طلاق نمايند و يا مهريه خود را به مرحله اجرا درآورند.» وي به قابل دسترس بودن مهريه براي خانم ها اشاره مي كند و مي گويد: «طبق مواد قانوني بايد مواردي به عنوان مهريه تعيين شود كه قابل دسترسي باشد مانند سكه طلا، پول نقد، زمين، آپارتمان و... اما متاسفانه ديده شده كه مهريه هايي مثل گل هاي ناياب و كمياب، هوا، اعضاي بدن انسان و حتي ديده شده كه عروس خانم، دست و پا و چشم و قلب داماد را به عنوان مهريه تعيين كرده كه اين مهريه ها دست نيافتني و ناممكن هستند، گرچه در اين زمينه ها قوانين با صراحت حد و مرزي را مشخص نكرده اما نبايد با تعيين چنين مهريه هاي غيرمعمولي زمينه رواج مهريه هاي نامتعارف را در جامعه گسترش دهيم.» خانم رضواني نيا رواج مهريه هاي سنگين را از موانع ازدواج، بالا رفتن سن ازدواج و روانه شدن جوان ها به سوي زندان مي داند و مي گويد: «شايد برايتان عجيب باشد چندي پيش پرونده شكايتي را در دست بررسي داشتم كه مهريه دختر خانمي سه شاخه گل محمدي هر يك به وزن 3 كيلوگرم طلاي 18 عيار بود، يا مهريه خانم ديگري 500 سكه طلا و 300 هزار دلار بود، كه در اين باره بايد گفت اين مسائل در زندگي زناشويي زوج هاي جوان بسيار مشكل ساز است.» وي به عوامل گرايش جامعه به تعيين مهريه هاي نامتعارف اشاره مي كند و مي گويد: «در آسيب شناسي اين معضل بايد به دو عامل مهم اشاره كنم؛ يكي رواج سنت هاي غلط اجتماعي و دوم ناآگاهي خانواده ها و خصوصا زوج هاي جوان از قوانين جاري، با كمال تاسف در بسياري از خانواده ها براي جلوگيري از كسر شأن و بالا بردن منزلت اجتماعي مهريه هاي سنگيني براي دختران خود تعيين مي كنند، از طرفي هم مردان جوان نيز بدون در نظر گرفتن عواقب اين مسئله و حتي بدون كمترين اطلاعي از نحوه اجراي قانون درباره مهريه، زير بار مهريه هاي سنگين مي روند، اين در حالي است كه به استناد ماده 2 قانون نحوه اجراي محكوميت هاي مالي در صورتي كه مرد محكوم به پرداخت مهريه شود، بايد تا زماني كه مهريه را پرداخت نكرده در زندان باقي بماند.» به گفته كارشناسان جامعه شناسي، مواردي كه به تعادل زندگي اجتماعي انسان ها آسيب وارد كند و يا در مسير تعادل قرار نگيرد، آسيب اجتماعي محسوب مي شود، چرا كه آسيب هاي اجتماعي سلامت جامعه را به خطر مي اندازد و اجتماع و خانواده ها را از داشتن زندگي آرام، متين و عادلانه محروم مي كند، با اين حال مهريه هاي نامتعارف نيز كه مرد از پرداخت آن عاجز است به نوعي آسيب اجتماعي محسوب مي شود. 91 درصد جوانان مخالف مهريه سنگين هستند براساس نتايج نظرسنجي سازمان ملي جوانان بيش از 91 درصد جوانان با اين كه مهريه سنگين تضمين كننده زندگي مشترك باشد مخالفت كرده اند. اين نظرسنجي كه ارديبهشت ماه امسال در ميان جوانان 15 تا 29 سال انجام شده و براساس يافته هاي آن، نيمي از جوانان معتقدند كه در جريان زندگي، ماديات اهميت زيادي دارد اما 72 درصد از آنان با اختصاص تشريفات به عنوان ضرورت مراسم ازدواج مخالف هستند. بهترين محيط هاي همسرگزيني از ديدگاه جوانان، دانشگاه و محيط آموزش، اقوام و دوستان اعلام شده است و بيش از 87 درصد از آنان به پذيرش نظر بزرگترها براي انتخاب همسر و 40 درصد به ازدواج هاي سنتي اعتقاد دارند. يافته هاي اين نظرسنجي در ارتباط با معيارها و ملاك هاي ازدواج جوانان نشان مي دهد كه مهمترين ملاك جوانان 15 تا 29 سال براي انتخاب همسر، اخلاق، صداقت، خانواده سالم، تناسب فرهنگي و متانت بوده است و در مقابل كمترين توجه اين جامعه آماري در جريان انتخاب همسر به فاميل بودن و آشنايي و دوستي دختر و پسر قبل از ازدواج اختصاص داشته است. جامعه آماري اين نظرسنجي بيشترين موانع ازدواج را اشتغال، مشكلات اقتصادي و مسكن اعلام و فرار از مسئوليت، تنوع طلبي و آزاديخواهي را از جمله دلايل عدم گرايش جوانان به ازدواج عنوان كرده اند.