جستجو در پایگاه روزنامه کیهان  

شنبه 5 مرداد 1387 - 23 رجب 1429 - 26جولاي 2008 - سال شصت و چهارم - شماره 189142
 

سيگار، دركمين نوجوانان
راهكارهاي استفاده كمتر از خودروي شخصي
مقاومت در برابر استرس
	سيگار، دركمين نوجوانان مصرف دخانيات و در راس آنها سيگار، از واقعيات تلخ زندگي انسان به اصطلاح مدرن امروزي است و اين واقعيت گزنده، از يك عادت رفتاري نابهنجار شخصي فراتر رفته و واجد ابعاد گوناگون فرهنگي، سياسي، اجتماعي، اقتصادي و... است. درهم تنيدگي و ارتباط نزديكي كه حداقل از نظر آماري بين مصرف سيگار و معضلات ديگري مانند اعتياد، بزهكاري، فقر، بيماري هاي مختلف و... ديده مي شود و نيز خسارت هاي هنگفت و سرسام آوري كه مصرف سيگار بر اقتصاد دنيا تحميل مي نمايد برپيچيدگي موضوع افزوده است. ورود و دخالت مافياي گسترده و شبكه بين المللي كه درقالب شركت ها و كارخانجات عظيم و ثروتمند، نبض توليد و عرضه سيگار را در دست گرفته و از اين راه سودهاي بي حدو حصري را ولو به قيمت تباهي سلامت انسانها و تهديد بهداشت و رفاه عمومي و نيز عواقب و عوارض نگران كننده اي كه عارض جامعه بشري مي شود، به جيب مي زنند، را نيز نبايد از قلم انداخت. جالب اينجاست كه وضع قوانين سخت گيرانه و اعمال محدوديتهاي قانوني و نيز نظارت و كنترل دقيق سيستم هاي بهداشتي و همچنين تبليغات و اقدامات ارزشمندي كه درمخالفت با توليد و مصرف سيگار صورت مي گيرد نيز حريف اين شركت هاي سودجو نگرديده است. اگر چه آهنگ رشد مصرف سيگار دربرخي جوامع كند شده ليكن روند فزاينده مصرف سيگار غيرقابل انكار است. علاوه بر اين تغييرات ديگري نيز درآمارهاي مصرف جهاني سيگار ديده مي شود كه كاهش سن مصرف كنندگان، افزايش تعداد زنان سيگاري، همراهي و همپوشاني مصرف سيگار با ناهنجاري هاي ديگر از جمله اعتياد (بويژه اعتياد به مواد مخدر نوپديد)، بزهكاري و قانون شكني و محكوميتهاي قضايي و سوابق كيفري و... از اهم آنهاست. ضمن اينكه برخلاف گذشته اكنون مصرف سيگار در تمام اقشار جامعه (بدون توجه به وضعيت اقتصادي، سطح فرهنگي و تحصيلات، نوع شغل و حتي سن افراد) ديده مي شد و امروزه گرفتاري دردام سيگار در تمام سطوح و لايه هاي مختلف اجتماع ديده مي شود. از نظر پزشكي و سلامت نيز تحقيقات گسترده و دامنه دار مؤيد اين ادعاست كه كمتر بيماري و معضل بهداشتي وجود دارد كه از لحاظ شيوع و بروز، ارتباط معناداري با مصرف سيگارنداشته باشد ولذا سيگار را از عوامل خطر اصلي (Risk factors) بسياري از بيماريها بالاخص بيماريهاي صعب العلاج مي دانند. با اين اوصاف چه بايد كرد؟ كارشناسان معتقدند با توجه به اثرپذيري بالاي افراد درسنين نوجواني و نيز دشواري و پيچيدگي ترك سيگار در سنين بالاتر و پس ازسالهاي متمادي مصرف سيگار، مهم ترين اقدام عاجل، برنامه ريزي جهت كاهش تمايل و ابتلاء افراد به سيگار در سنين جواني و نوجواني است. آمارها نيز نشان مي دهند كه عدم مصرف سيگار در سنين نوجواني با كاهش احتمال سيگاري شدن فرد در سنين بزرگسالي همراه است و در مقابل تجربه مصرف حتي گاهگاهي سيگار در نوجواني ارتباط معناداري با سيگاري شدن فرد درسنين بالاتر دارد. متاسفانه نگاه صرفاً سياه و سفيد به مصرف سيگار در اين سنين و تقسيم بندي نوجوانان به سيگاري و غيرسيگاري، بسياري از بررسي هاي آماري را از دستيابي و ارائه تحليل آماري صحيح و واقع بينانه اي در اين حوزه عقيم نموده است. دريكي از مدل هاي تحقيقاتي، نوجوانان مورد مطالعه از حيث مصرف سيگار به صورت زير گروه بندي شده اند: 1- غيرسيگاري: هرگز سيگار نكشيده اند حتي يك پك سيگار! 2-سيگاري آزموده: تجربه مصرف سيگار مداوم يا گاهگاهي كمتر از 100 نخ داشته اند! 3-سيگاري معمولي: بدون درنظر گرفتن مصرف كنوني فرد، بيش از 100 نخ سيگار سابقه مصرف داشته اند! نكته مهم اين است كه در چنين مدل هايي اولاً، صرفاً به استناد وضعيت مصرف سيگار فرد نوجوان در زمان مطالعه قضاوت نمي شود و ثانياً، مصرف گاهگاهي و تفنني و حتي اندك سيگار نيز مورد توجه و مداقه قرار مي گيرد. محققان علوم رفتاري و اجتماعي معتقدند برخي از ريسك فاكتورهاي مصرف سيگار در نوجواني عبارتند از: الف- وجود فرد سيگاري در خانواده (بويژه پدر). ب- مصرف سيگار توسط دوستان و رفاقت با افراد سيگاري. پ- سطح اقتصادي و فرهنگي خانواده. ت- شرايط مدرسه و نوع كيفيت تعليمات و آموزش هاي دوران مدرسه با تأكيد بر نقش معلم. ث- شرايط عمومي اجتماعي و فرهنگي جامعه (از جمله مصرف سيگار توسط افراد شاخص، سرشناس، تأثيرگذار و الگو درجامعه). ج- شركت در گروه ها و محافل مصرف سيگار. چ- تنش هاي خانوادگي و نابساماني هاي رفتاري و رواني نوجوان. ح- زندگي در خانواده هاي پرخطر و نابسامان (جدايي پدر و مادر، اعتياد يكي از افراد خانواده، سوءپيشينه رفتاري و قضايي افراد و...). موارد ديگري را نيز مي توان به آنچه در بالا آمد اضافه كرد. عرضه فراوان و دسترسي آسان، سريع و ارزان به سيگار و ضعف، ناكارآمدي و كم نتيجه بودن برنامه هاي آگاهسازي و آموزش عمومي را نيز نبايد فراموش كرد. ضمن اينكه در بسياري از جوامع و حتي در برخي موارد در كشورمان، ايران، مسئولين و متصديان امر با انكار اصل موضوع و كم اهميت جلوه دادن مسئله مصرف سيگار در نوجوانان و دانش آموزان، سعي در پاك كردن صورت مسئله دارند. بسياري از نوجواناني كه در مطالعات آماري سابقه مصرف سيگار داشته اند، در توجيه علت اين اقدام خود، به مواردي اشاره مي نمايند كه لازم است در جهت گيري اقداماتي كه جهت كنترل مصرف سيگار در نوجواني طرح ريزي و اجرا مي شود، مدنظر باشد. مواردي مانند الگوبرداري، احساس نياز (كاذب و غيرواقعي)، كسب لذت، رهايي از فشار عصبي و... نهايتاً، داشتن جامعه اي حقيقتاً سالم و بهداشتي با روند كنوني مصرف سيگار قابل جمع نمي باشد و سيگار فراتر از يك اشكال و عادت رفتاري ناپسند و يك معضل بهداشتي، تمام ابعاد و بخش هاي مختلف زندگي بشر را تهديد مي نمايد. كنترل آهنگ رشد مصرف سيگار حداقل اقدامي است كه بايد مدنظر قرار گيرد و پيشگيري از سيگاري شدن نوجوانان و دانش آموزان از اهم اهدافي است كه در اين جهت بايد مورد توجه باشد. اصل واقعيت هرچند تلخ مصرف سيگار در نوجوانان را نبايد انكار نمود! آماري مستند، علمي و واقع بينانه از شيوع مصرف سيگار در دانش آموزان ضروري است، بايد عوامل خطر را شناخت و در جهت حذف آنها گام برداشت. تعامل نزديك و سازنده خانواده ها و مدارس و كادر آموزشي در يك سطح و در سطحي بالاتر، هماهنگي و همراهي سازمان هاي بهداشتي و سامانه هاي حوزه سلامت جامعه و مسئولين هدايت و مديريت تحصيلي نوجوانان و مديران فرهنگي مرتبط با امور نوجوانان با محققان و متخصصان علوم اجتماعي و انديشمندان دلسوز بهداشتي، الزامي است. محمد جعفر طالب پور
	راهكارهاي استفاده كمتر از خودروي شخصي بهروز اكرمي امروزه در جوامع شهري، ترافيك يكي از معضلات اساسي محسوب شده به گونه اي كه علاوه بر تبديل شدن به يك دغدغه هميشگي براي مديريت شهري، هر روزه بر پيچيدگي ابعاد آن نيز افزون مي شود. بنا به قول انديشمندي كه مي گفت: «مشكلات را نمي توان در همان سطح فكري كه ايجاد شده اند حل نمود» لذا كارشناسان حوزه حمل و نقل و ترافيك در سراسر گيتي با استفاده از دستاوردهاي علوم و فنون بشري مي كوشند با تلفيق علوم متفاوت، راهكاري را براي رفع معضل ترافيك در شهرها بدست آورند. اما به نظر مي رسد هنوز توفيقات كامل در اين راه ميسر نگشته است، اميد آن مي رود كه با تلاش همگاني و خرد جمعي و استمرار فعاليتها، اين معضل جامعه شهري نيز به ساماني برسد. يكي از راههاي روان سازي ترافيك شهري، كاهش استفاده از خودروهاي شخصي است كه در اين نوشتار بر آنيم تا گزينه هاي متفاوتي را در اين عرصه پيشنهاد و مورد بحث و بررسي قرار دهيم. 1- سيستم حمل و نقل عمومي: بديهي است آنزمان مي توان خوشبين بود كه شهروندان از خودروهاي شخصي كمتر استفاده نمايند كه از يك سيستم حمل ونقل عمومي كارا كه داراي ويژگي هايي از قبيل ارزان، شيك، ايمن و سريع باشد برخوردار باشيم به همين منظور بايد در پي آن بود تا چنين سيستمي را در شهرها ايجاد نمود. 2- واقعي نمودن قيمت بنزين: با عنايت به يارانه اي كه از سوي دولت براي سوخت خودروها وجود دارد، مزيت نسبي استفاده از خودرو شخصي هنوز پابرجاست لذا در صورتيكه قيمت تمام شده بنزين از صاحبان خودروهاي شخصي اخذ گردد. مسلما دارندگان اين نوع خودرو به ساير گزينه هاي حمل و نقل فكر خواهند نمود. اما در شرايط فعلي كسي حاضر نيست ساير شيوه هاي تردد را مورد ارزيابي يا احيانا انتخاب قرار دهد. 3- دولت الكترونيك و خدمات الكترونيك: نظر به اجراء شدن طرح ياد شده ضروري است با اطلاع رساني مناسب به شهروندان مبني بر اينكه براي انجام امور اداري و خدماتي خود لازم نيست منزل يا محل كار خود را ترك نموده و از طريق تلفن، پست الكترونيك و اينترنت و... مي توان بسياري از كارها را انجام داد. به همين منظور لازم است بستر و زيرساختهاي مناسب انجام كار الكترونيك را در ادارات و سازمانها نيز فراهم نمود كه در صورت اجرا شدن آن بخشي از ترافيك كاهش يافت و در پي آن به راه افتادن خودروهاي شخصي در خيابانها نيز كمتر شاهد خواهيم بود. از طرفي با شكل گيري شركتهاي خدماتي مي توان ضمن كاهش هزينه هاي اضافي تحميل شده بر فرد و جامعه شاهد خلوت تر شدن خيابانها از حجم بالاي خودرو باشيم. به عنوان مثال چنانچه يك خانواده قصد خريد مايحتاج منزل را داشته باشد و خود اقدام به اين كار نمايد مجبور است يا از خودرو شخصي يا جمعي استفاده نموده كه علاوه بر هزينه وقت صرف شده، هزينه كرايه و يا سوخت خودرو، هزينه افزايش آلودگي محيط زيست و دهها نوع هزينه پنهان ديگر بپردازد كه در اين صورت هزينه تمام شده واقعي خريد او بسيار زياد خواهد بود. اين در حالي است كه اگر همين خريد توسط شركتهاي خدماتي براي خانواده هاي يك محله يا منطقه صورت پذيرد به لحاظ هزينه هاي متحمل شده بر جامعه شهري بسيار كمتر خواهد بود. 4- پرداخت هزينه هاي واقعي استفاده از خودروهاي شخصي: بديهي است ارائه هرگونه خدمتي در سطح شهر بايد هزينه واقعي آن از استفاده كنندگان دريافت شود. لذا افرادي كه مايلند از خودرو شخصي استفاده نمايند بايد هزينه تمام شده آن را پرداخت نمايند. لذا پرداخت قيمت واقعي حق پاركينگ در سطح شهر و پرداخت عوارض واقعي مربوط به استفاده از امكانات شهر نظير خيابان ها و معابر، و سامانه هاي كاهش آلودگي زيست محيطي توسط افرادي كه از خودروهاي شخصي استفاده نماينده مورد انتظار است. 5- فرهنگ سازي در خصوص كاهش استفاده از خودرو شخصي: نوع نگاه شهروندان به مقوله ترافيك و استفاده از خودرو شخصي حائز اهميت است. آن زمان كه شهروندان بر اين باور باشند كه با تلاش جمعي و رعايت حقوق ديگران است كه مي توان شاهد شهري آرام و ايمن و توأم با رفاه بود و تا آنجايي كه براي هر فرد مقدور است بايد تلاش نمايد كه بر بهداشت رواني و اجتماعي شهر اثر مثبت بگذارد لذا تعميق و گسترش اين تفكر و ديدگاه، تلاش همگان را به سمتي هدايت خواهد نمود كه كمتر از خودرو شخصي استفاده نمايد چرا اينكه با استفاده از اين امكان فردي، جامعه از جهات مختلف رواني و زيست محيطي و پرداخت هزينه هاي بالاسري اجتماعي دچار كاستي خواهد شد. لذا بايد منافع جمع را بر فرد ترجيح داد تا اين تفكر نهادينه خواهد گردد و كمتر از خودرو شخصي استفاده كنند. 6- ضرورتا بايد يادآوري شود كه آن هنگام اميد موفقيت در كاهش استفاده از خودروهاي شخصي حاصل خواهد شد كه راه كارهاي بيان شده همراه، هماهنگ و همزمان با هم اجراء شود تا نتايج ملموسي از رهگذر به كار بستن آنها به دست آيد.
	مقاومت در برابر استرس ما بسياري از فشارهاي رواني (استرس) را در زندگي روزمره خود تجربه مي كنيم. استرس الزاما يك واكنش منفي نيست، مقدار كم استرس نه تنها مضر نيست بلكه مي تواند مفيد هم باشد و به زندگي ما جذابيت وتحرك بخشد و ما را در مقابل تغييرات ياري و حسن سازش پذيري را در ما تقويت كند. استرس اين فرصت را براي ما فراهم مي آورد تا با خطر مبارزه كنيم يا از آن بگريزيم، واحد استرس را براساس تغييرات مي سنجيم، هرچه تغييرات بيشتر باشد استرس بالاتر است، اگر چنانچه استرس از حد مجاز فراتر رود و بر روي هم انباشته شود، بحراني بوجود مي آورد كه بر زندگي، ما اثر منفي گذاشته و چون شلاقي به سلامت جسمي، روحي و رواني ما آسيب مي رساند. در اين دنياي ماشيني كه هر روزه دستخوش تغييرات جديدي است، مهارت توانايي مقابله با استرس و شناخت روش صحيح برخورد با تغييرات استرس زا اين امكان را به ما مي دهد تا با منابع استرس و نحوه تاثير آن را بر زندگي خود بشناسيم و با اعمال و موضع گيري هاي صحيح و بجاي خود بتوانيم فشار و استرس را در خود كاهش داده و آرامش خود و خانواده را تامين كنيم. نشانه هاي جسمي گرفتگي يا انقباض (گلو-سينه-شكم ...)، احساس درد (در ناحيه سر-گردن-كمر)، تپش قلب، پرش عضلاني (تيك)، خستگي و احساس كوفتگي، تعريق بدن خصوصا در كف دستها، اسهال، مشكلات خواب، ناراحتي معده و گوارش و خشكي دهان . نشانه هاي روحي رواني كساني كه دچار استرس مي شوند نيز شامل موارد زير است: بي حوصلگي، خلق ناپايدار، ترس هاي مرضي بي مورد، زود رنجي، داشتن دلشوره بي دليل و بيقراري، نشانه هاي رفتاري فردي كه دچار استرس شده است: پرخاشگري، نداشتن تمركز، جويدن ناخن، مكيدن انگشت، بازي با موي سر يا كندن پوست لب (لب گزيدن)، دندان قروچه (ساييدن دندانها به هم)، بي توجهي به وضع ظاهر، پرخوري يا كم خوري و پرخوابي يا كم خوابي نشانه هاي فكري: گيجي و شلوغي ذهن، اشتباهات مكرر، كم دقتي ،بهانه جويي، ناتواني در به خاطر آوردن حوادث و ضعف در تصميم گيري نمونه هايي از عوامل استرس زا: مرگ همسر يا اعضاي خانواده، طلاق، جدايي والدين، ابتلا، به بيماري هاي صعب العلاج يا از دست دادن عضو، زنداني شدن، از دست دادن شغل، بازنشستگي، وجود فرد معتاد در خانواده، بارداري، تغيير شغل، مرگ يكي از خويشاوندان و يا دوستان نزديك، تغيير مكان بويژه مدرسه براي دانش آموزان، بدهكاري، اختلاف با خويشاوندان و آشنايان، مشكل داشتن در محل كار با همكاران، مشاجره و ناسازگاري مدام با همسر، والدين يا فرزندان، ازدواج و هر يك از عوامل فوق مي تواند با استرس كم يا زياد همراه باشد كه بديهي است در استرس زياد مشكلاتي را براي فرد به همراه خواهد داشت. در افرادي كه استرس تاثير منفي بيشتري مي گذارد؟ معمولا در افرادي كه: با واقعه اي بسيار ناگوار مواجه مي شوند يا نسبت به وقايع و حوادث برداشت ذهني و طرز تلقي منفي دارند، وابستگي بيش از حد به خانواده و ديگران دارند. و يا اينكه اعتماد به نفس كافي ندارند. به جامعه و آينده خوش بين نيستند. ناراحتي خود را با ديگران در ميان نمي گذارند. احساس مي كنند در برابر حوادث آينده ناتوان هستند. سابقه ابتلا به بيماريهاي رواني يا جسمي را دارند. از حمايت هاي اقتصادي، اجتماعي و خانوادگي مناسب برخوردار نيستند. ذهن خود را درگير مسايل روزمره مي كنند. از ايمان و ابعاد معنوي برخوردار نيستند. در گذشته استرس بيشتري را تجربه كرده اند. چگونه با استرس مقابله كنيم ياد و توكل به خدا عوامل استرس زا را شناسايي كرده و از ميان برداريم. شب ها به موقع و به اندازه كافي بخوابيم. صبح ها زود از خواب بيدار شويم. مشكلات را آنچنان كه هستند بپذيريم، ورزش و نرمش را فراموش نكنيم. در محيط هاي سرسبز و هواي آزاد (كوه - دشت و ...) فرياد بكشيم. دوش آب ولرم و يا گرم بگيريم. غذا را با آرامش و لذت بخوريم. سعي كنيم در كمك كردن به ديگران پيشقدم شويم. مثبت انديش باشيم. و به خوبيها و زيباييها فكر كنيم. بخنديم، زيرا خنده يكي از سالمترين پادزهرهاي فشار رواني است. به موسيقي هاي ملايم و آرامش بخش گوش كنيم. در مقابل خواسته هاي نابجاي ديگران «نه» بگوييم. روي اخبار ناخوشايند تكيه نكنيم. زندگي را خيلي سخت نگيريم. غلامرضا ازهر