جستجو در پایگاه روزنامه کیهان  

سه شنبه 1 مرداد 1387 - 19 رجب 1429 - 22جولاي 2008 - سال شصت و چهارم - شماره 189139
 

غبار كاستي ها را از چهره كشاورزي بزداييم تأمين نيازهاي كشاورزان به اقتصاد ايران كمك مي كند( بخش اول)
	غبار كاستي ها را از چهره كشاورزي بزداييم تأمين نيازهاي كشاورزان به اقتصاد ايران كمك مي كند( بخش اول) حسن آقايي جايگاه و اهميت حياتي كشاورزي با تحمل همه كمبودها، كاستي ها، هزينه ها و زحمات، همواره نقطه اي متعادل در استمرار سلامت و شادابي زندگي است. در حالي كه اين بخش توليدي- اقتصادي بنا به موقعيت كاري در حاشيه زندگي- به نوعي دور از متن زيستي متعارف- قرار گرفته است. شايد همين كه كشاورزي و دامداري دور از چشم و نظر روزانه عمومي قرار دارد و توليد مي كنند. خود سبب شده هميشه غبار نيازها بر چهره كشت و دام باقي بماند. البته گاه اهمال ها و كم توجهي هاي برنامه ريزان و مجريان به ويژه متوليان ذيربط نيز در توزيع امكانات مشكلاتي را فراهم كرده است. اما كشاورزان و دامداران كم و بيش از نگراني ها، ريسك ها و كمبودها در سايه هياهوي ماشين و تكنولوژي و كار عشق آميز و بدون هيچ چشمداشت زياده خواهي ادامه داده و مي دهند. بدون ترديد كشاورزي به عنوان يك تشكيلات عظيم و گسترده استراتژيك و بس حياتي در همه دوران ها و كشورها در متن زندگي حضوري پررنگ دارد. به همين خاطر هم كشورهاي پيشرفته و مدرنيزه شده، توسعه يافتگي را در متن و غني كردن بخش هاي كشاورزي و دامداري دانسته اند. كشورمان هم كه خيز گسترش و پويندگي هرچه مناسبتر و فزونتر شاخص هاي اقتصادي، مهارت هاي نوين و آباداني را به جد پيش رو دارد تنها و به ناگزير مي بايد كليد توسعه را از متن اين قطب بزند. اما مي دانيم سير تحقق اين ضرورت مستلزم تجهيز به ابزارهاي روز، ايجاد تعادل شرايط كاملا مناسب دستيافت به تسهيلات آرامش بخش فراگير در اين بخش- باتوجه به طبيعت اقليمي و پديده هاي غيرمنتظره طبيعي- براي برون رفت جامع از كاستي ها و نياز شغلي اين طيف است. يك روز پدر از محل كارش مرخصي مي گيرد. پسر 9-8 ساله اش را ترك دوچرخه مي نشاند. از حاشيه شهر حدود سه ربع ساعت ركاب مي زند. در يك محله قديمي وارد كوچه اي چرك با يك رديف دكان اسقاط فروشي قطعات صوتي- تصويري و وسايل كهنه خانگي مي شود. دم يك كارگاه- ريخته گري (ذوب فلزات) به شيوه سنتي، از دوچرخه پياده مي شوند. پدر: «بفرما! اين هم ريخته گري!» پسرك جلوتر از پدر مي رود. كارگاه نيم متري پايين تر از سطح گذرگاه كوچه است. او در آستانه كارگاه مي ايستد. هرم گرماي شديد كوره پسر را عقب مي زند. چشمانش را لحظه اي مي بندد. پدر بازوي فرزندش را مي گيرد با هم به جلو مي روند. كارگري با يك انبر فلزي بلند كه سر آن پياله اي شكل و درونش مقداري فلز گذاشته شده را درون كوره پرحرارت نگه داشته است. دقايقي بعد انبر را از كوره بيرون مي آورد. دايره وار برمي گردد مايع ارغواني رنگ فلز ذوب شده درون پياله را داخل يك قالب فلزي روي سكوي وسط كارگاه، خالي مي كند. سپس فلز ديگري در قاشك ميله فلزي مي گذارد و توي كوره نگهميدارد. پسرك كه مات و مبهوت كار او شده است، كارگرهاي ديگر را مي بيند زيرپيراهني شان خيس است و هر يك مشغول كارهاي ديگرند. پوست صورت شان از استمرار گداختگي كار كبود شده و سوختگي كهنه را مي نمايد. پدر با استاد كارگاه سر صحبت را باز مي كند: -«پسرم مدت ها مي خواست از نزديك ريخته گري را ببيند. علاقه زيادي به اين كار دارد. استاد كارگاه كه بيرون آمده است با گوشه پيراهنش عرق صورتش را پاك مي كند با تبسم به چشمان پرشوق پسر زل مي زند. دستي به شانه اش مي زند. مي گويد: «اين همه شغل و هنر است چطور به ريخته گري...» پدر: «ظاهراً در فيلمي از تلويزيون...» استاد از پسر مي پرسد: «حالا چي؟... حاضري يك صبح تا عصر فقط بنشيني و تماشا كني؟» پسرك سر پايين مي آورد با كف دست عرق صورتش را مي گيرد. استاد: -«من اگر به سن تو بودم تصميم مي گرفتم مهندس شوم؛ چون از بچگي پا به پاي بابام اينجا كار كرده ام. وابسته به كارم شدم. آدم بايد دلبسته به پيشه و مسئوليتي كه به عهده گرفته، باشد. از دور نبايد نگاه كرد. صاحب كار بايد كننده كار باشد و علاقمند. اگر يك نقاش و بزاز سر كار مثلا معماري و لوله كشي گذاشته شود، اصول كار از هم مي پاشد...» تأمين 90درصد موادغذايي يك بعد حياتي كشاورزي- دامي سرزمين مان حاكي از اين واقعيت عيني است كه حدود 90-85 درصد موادغذايي روزمره مان از بركت و از رهگذر توليدات اين بخش تأمين مي شود. به عبارت ديگر، سرمايه، رنج و پشتكار سنتي نسل در نسل حدود 3.5 ميليون نفر كشاورز است كه در مقطع كنوني بخش گسترده اي از قوت زندگاني حدود 70ميليون نفر جمعيت كشور را سر سفره هاشان فراهم كرده و خواهند كرد علاوه بر اين كه سهم مؤثر در صادرات- غيرنفتي كشور دارند. توانمندي هاي غيرقابل انكار وزير جهادكشاورزي و همراهان چندي قبل در ديداري كه از تحريريه كيهان داشت با حضور در سرويس گزارش روز طي سخنان كوتاهي جايگاه و موقعيت بخش كشاورزي ايران را موفقيت آميز خواند. «مهندس محمدرضا اسكندري» در همين ارتباط گفت در ديداري كه پيشترها با مقامات كشور سودان صورت گرفت برخي از مقامات سوداني خواستار آشنايي بيشتر با توانمندي هاي ايران در زمينه كشاورزي شدند. در زماني كه هيئتي از سودان به ايران آمد و از نزديك موقعيت و موفقيت هاي كشورمان را ديدند، آن چنان تحت تأثير توانمندي هاي ما قرار گرفتند كه درخواست اعزام كارشناسان و نيروي مجرب به كشور خود را مطرح كردند. در فراسوي نماهاي طرفين گذرگاه اصلي شهر با كمي فاصله كيپ تاكيپ مغرس باغ ها پيدا است كه پايداري ديرينه باروري طبيعت پرثمر و تحرك زندگاني متعارف و ماشيني را متمايز مي نمايد. شهريار همچنان از وجود انبوه باغات سبز و پربار، راحت و سالم نفس مي كشد. باغات و بادهاي معروف شهريار از ديرباز نيز زبانزد فيلترينگ هواي سالم تهران بوده و است. هنگامي كه به كوچه باغ ها مي رويم دم و بازدم و بويايي دلپذير ناشي از فضاي باغ هاي دو طرف كوچه ها كه برخي آسفالت و بعضي ناهموار است، طعم و عطر سبزينگي و محصولات ذائقه را تحريك مي كند و اشتياق تنفس هواي پاك و لطيف را برمي انگيزانند. كوچه هاي طويل در سكوت باغستان ها همچنين خاطره هاي كوچه باغ هاي قديمي عمدتاً شمالي تهران را در ذهن و روان آدمي جاري مي كند. در اين گذرگاه ها مي بينيم درهاي بزرگ برخي از باغ ها بسته و بعضي هر دو لته درشان بازاست. وارد باغ و باغ ها مي شويم. در سكوت مطلق روي زمين شن ريزي شده يا خاكي و ناهموار اندكي پيش مي رويم باغدار يا باغبان را در پس درخت ها مي بينيم با همان مهر و مرام زبانزد سال هاي دور. توليد در متن نيازهاي مشترك پاي صحبت- كه اغلب درد دلشان- مي نشينم... انبوهي حرف دارند كه ظاهراً با خود زمزمه مي كرده اند و حالا... صحبت هاشان اين حس را برمي تاباند كه پنداري در يك بيابان، يك صحرا و ... دور از كس و افرادي زندگي مي كنند كه امكان ياوري شان دور از دست است؛ كمك و رهنمون مشكل گشا ندارند كه آنچه دليل سال ها كار پرمشقت، ريسك و سرمايه گذاري شان است، دلبستگي به خاك و آب و توليد بوده و است؛ عمري صرف پروراندن نهال و حفظ درخت و توليد محصول كرده اند... آنان خواست و مشكلات شان اغلب مشترك و همانند است: عدم برخورداري از يارانه تامين وسايل و نيازهاي كار، نبود خريد تضميني توليدات، بيمه، تسهيلات مالي، بالا بودن هزينه هاي جنبي، سنتي بودن كار، مصرف بالاي آب به دليل عدم برخورداري از شيوه آبياري قطره اي، و ... و مهم ديگر نرخگذاري محصولات شان در ميدان عمده فروشي، توسط دلالان كه در اين خصوص مي شود گفت: سرمايه و رنج و ريسك سهم كشاورز، سود سهل و خوشكامي نصيب دلال است. جداي ازاين مسايل مزمن جاري، از طرف ديگر صداي پاي بساز و بفروش ها از پشت ديوار كوچه باغ هاي شهريار هم به درون باغ ها طنين انداز شده است كه در برخي موارد به عينيت داد و ستد مبدل شده، باغ هايي با هزاران درخت مثمر فروخته شده و جاي درختان كهنسال مولد، بتن آرمه، تيرآهن و سنگ و آجر بالا رفته است...» آبياري قطره اي صرفه جويي آب كشاورزي منطقه شهريار بافت قديمي سنتي است. به همين خاطر كشاورزان امكان بهره بردن از سيستم تكنولوژي و فناوري روز را ندارند. اين را «اكبر بهنود» يكي از باغداران شهريار مي گويد و مي افزايد:«اگر كشاورزي به صورت صنعتي مدرن و آبياري قطره اي باشد، مصرف آب نسبت به ميزان كنوني كم و در نتيجه كشاورز از بهره وري بهتر برخوردار خواهد شد.» وي در همين ارتباط با اشاره به خشكسالي، كمبود آب و پايين رفتن سطح آب هاي زيرزميني تاكيد دارد:«تنها راه صرفه جويي آب در بخش كشاورزي همانا اعمال شيوه آبياري قطره اي است كه الزاماً با صرف هزينه تامين نيازهاي مربوطه صورت گيرد.» رويكرد به تكنولوژي برون رفت از مشكلات در گفت و گو با «ماشاالله ارداني» دبير اجرايي خانه كشاورز شهريار، او نيز در همين زمينه مي گويد:«با توجه به تجارب گذشته، روش هاي سنتي و آبياري غرقابي نه تنها مشكلات كشاورزان را مرتفع نكرده بلكه كمبود آب در كشور به ويژه در استمرار توليد در بخش زراعي، كشاورزان را با مشكلات متعددي روبرو كرده است. بنابراين، تنها شيوه برون رفت كشاورزان از دشواري هاي امور و دستيافت به موقعيت بازار جهاني، اجرايي شدن و آشنا كردن كشاورزان با كاربردهاي تكنولوژي روز است.» «نظري» زارع سالخورده هم معتقد است توليدات در كشاورزي سنتي كم است اما كشاورزي مدرن نيز موجب كاهش زحمت و هزينه مي شود. بروز پديده سرما و يخبندان سال گذشته و وجود خشكسالي جاري خسارات سنگين به كشاورزي كشورمان وارد كرده است. «بهنود» باغدار در اين باره مي گويد: «با توجه به خشكسالي، توليدات باغي در شرايط فعلي كم نشده است اما خشكسالي بر روي توليد گندمكاران اثر شديد گذاشته است به عنوان نمونه در زنجان، همدان و ... گندمكاران زمين هاشان را رها كرده اند.» يك باغدار ديگر در شهريار مي گويد:«سرماي شديد سال گذشته درختان مو را خشك كرد.» وزير جهاد كشاورزي اواسط تير ماه در جمع خبرنگاران گفت:«محصولات كشاورزي امسال به دليل وجود خشكسالي حدود 20 ميليون تن كاهش خواهد يافت.» «مهندس اسكندري» كه نيز پيشتر از تصويب 4500 ميليارد تومان جهت جبران خشكسالي وواردات كالاهاي اساسي خبر داده بود، در اين جمع ضمن ابراز خشنودي از تصويب لايحه مبلغ مذكور گفت:«با تصويب اين لايحه بخشي از خسارت وارده به بخش كشاورزي در سال جاري جبران مي شود.» با توجه به واقعيت اقليمي كشور و خشكسالي هاي بديهي آن و گاه يخبندان و سيل، نبود بيمه بعضي از محصولات برخي از كشاورزان و همچنين عدم بيمه تكميلي تامين اجتماعي نيز از مهمترين عوامل دغدغه خاطر و ريسك سرمايه اي و امنيت حياتي شان بوده و است. پرداخت خسارت به كشاورزان بيمه شده و فاقد بيمه وزير جهاد كشاورزي در خصوص بيمه توليدات كشاورزان خسارت ديده چه آنان كه تحت پوشش بيمه هستند و چه آناني كه از بيمه محروم بوده اند همچنين گفته است: «خوشبختانه در اين لايحه- مصوبه متمم بودجه سال 87- علاوه بر اختصاص 2 هزار ميليارد تومان جهت جبران خسارت كشاورزان تحت پوشش صندوق بيمه محصولات كشاورزي، 2هزار ميليارد تومان نيز به كشاورزاني كه فاقد پوشش بيمه بوده اند اختصاص يافته است و با توجه به اين كه ميزان خسارت وارده به هر استان و حتي هر مزرعه در اين جمع بندي وجود دارد، بر اين اساس 2 هزار ميليارد تومان درنظر گرفته شده به راحتي توزيع استاني خواهد شد.» به «بهنود» باغدار مي گويم: حتماً خبر داريد كه 4500 ميليارد تومان اعتبار براي جبران خشكسالي و واردات كالاهاي اساسي در بودجه امسال تصويب شده است و ...، پاسخ او اين است:«اگر كمك دولت از تخصيص اين مبلغ براي مقابله با خشكسالي و... به روال گذشته عمل شود و از عده اي خاص حمايت شود، چيزي به دست ما نخواهد رسيد. به عنوان نمونه 8-7 سال پيش بيش از 300 نفر از كشاورزان توليدكننده شهريار با معرفي فرماندار و جهاد كشاورزي براي دريافت وام به بانك كشاورزي معرفي شده بودند اما حدود 100 نفر از آنان توانستند وام گرفتند. بقيه موفق به دريافت وام نشده بودند.» هزينه هاي بدون يارانه اين باغدار همچنين مي گويد: «متاسفانه دولت از حدود يك سال قبل هيچ گونه يارانه به كشاورز نداده است. لذا كشاورز براي خريد يك ليتر سم دفع آفات نباتي 10 تا 20 هزار تومان هزينه مي كند در حالي كه تا سال 85 كود، سم و بذر يارانه اي به كشاورز داده مي شد. من باغدار درخت را عمل مي آورم. مجبورم با صرف هزينه هاي گوناگون درخت را نگهداري كنم. كشاورزان هزينه هاي زيادي براي داشتن و حفظ باغ سالم و توليد محصول خوب صرف مي كنند اما همانطور كه اشاره شد هيچگونه يارانه و يا وجه تمايز براي كشاورزان سنتي كار درنظر گرفته نمي شود.»