جستجو در پایگاه روزنامه کیهان  

چهارشنبه 12 تير 1387 - 28 جمادي الثاني 1429 - 2 جولاي 2008 - سال شصت و چهارم - شماره 189123
 

كوله بار نياز بر دوش بزرگ مردان كوچك وضعيت كودكان و نوجوانان را در بازار كار سامان دهيم (بخش دوم )
	كوله بار نياز بر دوش بزرگ مردان كوچك وضعيت كودكان و نوجوانان را در بازار كار سامان دهيم (بخش دوم ) شايد شما هم كودكان دختر و يا پسر 7-6 ساله ژوليده و ژنده پوش را اطراف اماكن زيارتي، حواشي ميادين شلوغ و پايانه هاي مسافربري و حتي در اتوبوس و مترو ديده ايد كه به زور و اصرار فراوان جزوه اي دعا، تسبيح و مهر به رهگذران و زائران مي فروشند. اگرچند لحظه وقت هم صرف كرده باشيد و سماجت اين كودكان كار را شاهد بوده ايد شگفت زده شده ايد كه اين كودكان خردسال ،چگونه قهارانه كالا و متاع شان را عرضه مي كنند. كودكان كار يك دو تا از جزوات متبركه را طوري به دست فرد موردنظر مي دهد كه طرف مي پندارد آن جزوات رايگان است و به راهش ادامه مي دهد. كودك كار پابه پاي او مي رود. گوشه پوشش رهگذر را مي گيرد. دستش را به سويش دراز مي كند: «پولشو ندادي!» رهگذر مات شيوه كار او مي شود.... حرفه «كودكان كار» تنها در متن كلان شهر تهران و چند شهر بزرگ نيست. كار و شگرد كار اين كودكان آن چنان روانشناسي، مكان شناسي و مردم شناسي شده است كه در هر شهر و مكان و منطقه، برابر شرايط حسي- فرهنگي و رويكرد مردمان دامنه كارشان را مي گسترانند! موضوع پيچيده و مسئله ساز كودكان كار به نظر خيلي ها برآمده از تهيدستي و نيازمندي هاي روزمره است كه اين موارد در مسير متعارف و تعريف فقر مادي، غيرقابل انكار است. اما اين كه در چنين وضعيتي كودكان 7-6 ساله و اندكي بيشتر از سوي شبكه هاي شبه مافيايي به كار واداشته مي شوند قابل تأمل است. البته برخي از آنان خود در تنگناهاي معيشتي و نيازهاي روزمره مانده اند، داوطلبانه از محيط زندگي خانوادگي به ميدان جامعه مي روند تا بتوانند با اشتغال اندك در آمدي براي گذران زندگي خود و خانواده به دست آورند و يا به طوركلي در اقتصاد خانوادگي شريك شوند. اين برون رفت و رويكرد به كسب و كار، گاه اين قبيل كودكان را در موقعيت بدتر و رنج آورتر از آنچه در خانه تجربه مي كنند، قرار مي دهند. كارآموزي پرمخاطره در سنين كودكي در تلاطم امواج جاري در كوچه هاي زندگي كم نبوده كه از همين كودكان كه بدواً با حجب و معصوميت- حال يا به اجبار خانواده و يا به ميل خود به جامعه روي آورده است- در پي كار و رزق بوده اند، به جاهايي مي رسند و يا از جاها و وضعيتي سردرمي آورند كه ديگر هيچ رنگ و نماي آن حيا و پاكي را ندارند و كودك كه مي بايد در مدرسه، تربيت و پرورش يابد و ذهن و روحش متعالي شود و شعور علمي و دانايي را تجربه كند، اينك نيز آلوده به انواع چالش ها و سياهكاري و خطرات گوناگون مي شود. براين واقعيت ها، اين سؤال مهم حياتي مطرح مي شود: به راستي چه توضيحي مي توان ارائه داد، فرزندان را پاك و ساده و بدون تجربه و فاقد قدرت درك لازم در سايه روشن هاي جامعه براي مشاركت و كمك هزينه خانوادگي روانه بازار كار مي كنيم درحالي كه اين اتفاق قطعاً به سلامت رواني- فكري و رشد آن ها آسيب مي رساند و مهم ديگر اين كه اين چرخه ناروا هيچ تحول اقتصادي ايمن ساز در بدنه نيازخانواده به وجود نمي آورد! البته متوليان امور اجتماعي و مديريت سياستگذاري هاي حمايت ازخانواده هاي محروم و نيازمند نيز درباره غفلت ها و هدررفت فرصت ها چه توجيهي دارند. نسبت به پديده كودكان كار آنقدر دست روي دست مي گذارند كه از ميان همين گروه از كودكان تا مرزهاي آسيب هاي جسمي و روانگردي پيش مي روند و آنگاه درپي علاج و درمان و واكسينه كردن آن برمي آيند. درحالي كه بيش از آن چه كه مي توان ريشه مشكلات را خشكاند و با پيشگيري هاي بهنگام، زمينه امنيت معيشتي چنان خانواده و كودكان شان را فراهم آورد بايد هزينه كنند تا مگر سايه نامبارك و اسفناك اين پديده، محو شود. كودكان كار، نماد معضلات معيشتي يك نماينده مجلس شوراي اسلامي، كودكان كار را نماد سختي معيشتي مي خواند درحالي كه كودك و نوجوان از همين سنين مي بايد براي قبول مسئوليت هاي كلان جامعه فردا آمادگي و پرورش يابند، در مدار تهيدستي و نبود مهر و آموزش و... مي چرخند كه گاه و بعضاً طعمه سوداگران خطاپيشه خواهند شد. پرويز سروري درخصوص موقعيت كودكان كار، چنين مي گويد: «يكي از مشكلاتي كه امروز به صورت پديده اي ناهنجار در جامعه وجود دارد و نمادي از معضلات معيشتي را نمايش مي دهد، كودكان- كار- هستند؛ بچه هايي كه طبيعتاً در كودكي و نوجواني مي بايد آمادگي هاي لازم را براي پذيرش مسئوليت هاي بزرگ در آينده قبول كنند اما متأسفانه برخي توسط سودجويان مورد سوءاستفاده قرار مي گيرند. از سوي ديگر عنصر فقر، فقدان عاطفه لازم و عدم تربيت علمي، آموزشي و پرورشي، نيز زمينه ساز آن شده كه جامعه فرداي ما براي كنترل چنين عناصري- عوامل- هزينه پرداخت و تلاش كند جلوي اين ناهنجاري را بگيرد كه ازجمله، مراكزي براي پرورش كودكاني كه از خانواده دورند و نيز از محيط هاي پرورشي و آموزشي فاصله گرفته اند، فراهم آورد.» اين نماينده مجلس درباره عوامل اوليه موقعيت و رويكرد- ناخواسته- كودكان كار به خروج ازخانه و ... مي گويد: «بعضاً والدين اولين عامل سوق دادن اين كودكان به محيط بيرون خانه هستند. آنها به علت اعتياد يا فقر مادي، بچه ها- را آلت دست سوداگران مي كنند و فرزندان خود را به ازاي مقداري پول دراختيار سودجويان و سوءاستفاده كنندگان قرار مي دهند كه به نظر من اين قبيل پدران و مادران صلاحيت نگهداري كودكان خود را ندارند. وي با اشاره به پروسه شكل گيري باندهاي بزهكاران اجتماعي مي گويد: «بعضي از اين كودكان كه پدر و مادر ندارند و يا آن ها را رها كرده اند، توسط سوداگران جذب مي شوند و در مقابل مقدار كمي پول و يا يك محل- سكونتي- و تغذيه ناكافي در جهت اهداف سوداگران قرار مي گيرند. در اين وضعيت، اگر برخورد مؤثر صورت نگيرد، جامعه فردا در برابر اين مشكل اجتماعي مي بايد هزينه هاي بيشتري پرداخت كند.» «سروري» بخش پاياني صحبت خود را معطوف به وظيفه حكومت، دولت و مسئولان مبتني بر انجام اقدامات اساسي براي كودكان كار مي كند. وي در اين باره مي گويد: «مجلس آمادگي دارد از شهرداري و ديگر دستگاه هاي مسئول امور اجتماعي در جهت اقدامات ساماندهي مفيد براي كودكان كار، حمايت كند.» فرصت دوگانه پيش روي ذهن كودكي در شماره پيش اشاره شد كه فقر مادي و فرهنگي در قالب پديده اي به نام كودكان كار در بسياري ازكشورها وجود دارد. اكنون بايد اشاره كرد كه برخي از كشورها، به طور ريشه اي به مقابله با پديده كودكان پرداخته اند از جمله در منطقه آسيا در اين خصوص مديريت هاي رسمي بعضي از آن جوامع، نوع مقابله را در ايجاد اشتغال پياده كرده اند و توانسته اند از طريق نظام غيررسمي (كارفرمايان) درصد بالايي از عده كودكان زير 10 سال را در كارخانه هاي توليدي به كار بگمارند. هدف و دليل بيشتر نيروهاي كودك از رويكرد به كار، همانا كمك به اقتصاد خانواده و تامين معيشت بوده است. تحقيقات انجام شده حاكي از آن است كه كشورهاي رو به توسعه با پذيرش كار براي كودكان در چارچوب الگوهاي تجربه شده در جوامع ديگر، خواهند توانست در زمينه مقابله با پديده كار كودكان- پيش از سن مجاز- به توسعه و پيشرفت هاي موثري دست يابند. در پروسه كودكان كار چنانچه وسعت نگري جايگزين تك نگري ها شود و نيز هماهنگي منسجم و پايدار بين دستگاه هاي ذيربط آسيب هاي اجتماعي- از جمله پديده كودكان كار- برقرار باشد، طبيعتا خلاقيت معتبر در ساماندهي و ايمني حاصل مي شود و در آن صورت كارهاي مقطعي و عجولانه جايگاهي نخواهد داشت. يك عامل مهم در كسب موفقيت امر سامان بخشي، توجه ويژه به آموزش و تربيت و پرورش است و اين امر مستلزم وجود يك نظام قوي و فرانگر آموزشي است كه چارچوب آن به شكل مناسب و استوار، سازمان يافته باشد. در اين حالت فرصتي ايجاد خواهد شد كه كودكان در فضاي سالم و مفيد پرورش يافته تصويرهايي روشن از آينده خود در روح و ذهنش قاب كنند و اين اتفاقات به اين شكل، اين پيشنهاد و تئوري را نيز بر مي تاباند كه چنانچه كار و درس توامان براي كودكان مهيا باشد، با برنامه ريزي دقيق، منسجم و قوي اين كودكان با هدايت مديريتي خواهند توانست ظرف روز ساعاتي سركلاس درس مدرسه و ساعاتي به اشتغال كار مناسب بپردازند. اين تجربه با فراگيري نظام آموزشي و استقبال مردمي بازار كار، در كشورهاي در حال توسعه خواهد توانست رويكرد كودكان به كارهاي نازل، خطر بار و حقيرانه در جامعه را به حداقل برساند به ويژه آن كه حضور كودكان كار در ساعات مدارس در ذات خود ضمن آموزش و سازندگي، سلامت رواني و جسمي و فكري شان را مصونيت مي بخشد. خلاصه آن كه به هيچ قيمت و بهانه و الزامي نبايد گذاشت كودكان، كار در بيرون از خانه و خانواده را ترجيح به درس و آموزش بدهند و اين تاكيد از آن جهت است كه نظام آموزشي در اولويت ساماندهي كودكان، قرار دارد. سيدحسن موسوي چلك مديركل دفتر امور آسيب ديدگان اجتماعي سازمان بهزيستي كشور مي گويد: به طور ميانگين در حدود 80-70 درصد كودكان كار با خانواده خود ارتباط دارند و 30-20 درصد بقيه با خانواده هاشان ارتباط ندارند. وي براي روشن شدن موضوع و اذهان عمومي، به تشريح اجمالي وضعيت و تقسيم بندي گروه هاي كودكان كار، قوانين و مصوبات قانوني و چگونگي نظارت دستگاه هاي ذيربط ناظر بر اجراي آئين نامه هاي ساماندهي، شرايط كار و ممنوعيت هر نوع بهره كشي از كودكان و نوجوانان كار مي پردازد. وي در بحث كودكان كار در ايران مي گويد: «با دو گروه سر و كار داريم: كودكان كار زير 15 سال سن و گروه ديگر 15 تا 18 سال. طبق ماده 79 قانون، كار كودكان زير 15 سال ممنوع است اما بچه هاي 51-81 سال سن طبق ضوابطي مي توانند كار كنند و از آن ها به عنوان كارگر نوجوان ياد مي شود.» به گفته وي، ساعت كار گروه كارگران جوان نيم ساعت بايد كمتر از ساعت كار افراد عادي باشد منتهي شرط قانون است كه مشاغل اين گروه، سخت و زيان آور نباشد... اين مقام سازمان بهزيستي در پاسخ به سؤالم درباره وضعيت كودكان كار در كشورمان مي گويد: «دو گروه كودكان كار داريم. اين دو گروه ايراني يا غيرايراني هستند. غيرايراني ها به چند گروه تقسيم مي شوند. يك گروه كساني هستند كه كارت اقامت از مراجع ذيصلاح دارند. يك گروه ديگر كساني اند كه كارت اقامت ندارند. بعضي از غيرايراني ها حتي شناسنامه ندارند چون پدر افغاني و مادر ايراني هستند كه حتي ازدواج والدينشان ثبت نشده است. در واقع هويت (مليتي) ندارند. لذا ساماندهي اين دو گروه با دفتر امور اتباع بيگانه وزارت كشور است. كشور است.گروهي از اين بچه ها كساني هستند كه به نوعي مورد استثمار قرار مي گيرند و از آنها بهره كشي مي شود. اما با اين حال ما قانون حمايت از كودكان و نوجوانان داريم كه براساس آن، هر نوع بهره كشي از آن ها ممنوع شده است و فرد خاطي، بر طبق مواد 712 و 713 قانون مجازات اسلامي، مجازات خواهد شد. اصولا هرگونه بهره كشي و استثمار به كارگيري افراد و تكدي گري ممنوع است و براي مرتكبان خلاف، مجازات قانوني اعمال خواهد شد.» «موسوي چلك» توضيح مي دهد: «درصد قابل توجه بچه ها يعني به طور ميانگين بين 70 تا 80 درصدشان در خيابان ها كار مي كنند اينان كساني هستند كه با خانواده خود ارتباط دارند و به نام «نان آوران كوچك» احساس تعلق به خانواده شان دارند. بقيه، يعني 20-30درصد ديگر كودكان كار در واقع، خيابان هم محل كار و هم خانه شان است كه «خيابان خواب» ناميده مي شوند و با خانواده خود ارتباط ندارند. هر دو گروه كساني هستند كه براي تامين معاششان مجبورند در خيابان كار كنند. در سازمان بهزيستي با هر دو گروه سر و كار داريم. در مورد آن 30-20 درصد كودكان كار بايد گفت كه از طريق مراكز ثابت و سيار بهزيستي به ويژه در بعضي از شهرها از جمله تهران، مشهد، اصفهان، قم و شيراز با همكاري شهرداري ها آن ها شناسايي مي شوند. درباره جمع آوري كودكان كار، ما اعتقاد داريم اين امر جمع آوري نبايد به اصطلاح فله اي و به زور باشد. مي پرسم اين شناسايي ها از چه زمان اجرا شده است؟ وي به اواخر سال 78 اشاره مي كند كه برنامه شناسايي و جذب كودكان كار به مرحله اجرا گذاشته شده است. پس از شناسايي، مرحله ارجاع كودكان مذكور به مراكز تشخيص و جايگزيني كودكان خياباني است. در آنجا توسط مدد كاران اجتماعي، روانشناسان و پزشكان، كار غربالگري اوليه شامل موقعيت رواني، اجتماعي و زيستي انجام مي شود.