جستجو در پایگاه روزنامه کیهان  

شنبه 11 خرداد 1387 - 25 جمادي الاول 1429 - اول ژوئن 2008 - سال شصت و چهارم - شماره 189099
 

دوازدهمين جشنواره بين المللي قصه گويي برگزار مي شود
رضا اميرخاني در نشست نقد «بيوتن»: وظيفه رمان امروز طرح سؤال است نه جواب
	دوازدهمين جشنواره بين المللي قصه گويي برگزار مي شود قصه گويان ايراني خود را براي شركت در دوازدهمين جشنواره بين المللي قصه گويي آماده مي كنند. به گزارش روابط عمومي كانون پرورش فكري كودكان و نوجوانان، اين جشنواره امسال براي نخستين بار در فراخواني عمومي تمامي قصه گويان ايراني را به شركت در جشنواره با موضوع قصه هاي قرآني دعوت كرده است. پيش از اين جشنواره با حضور مربيان قصه گوي كانون از سراسر كشور و تعداد محدودي از قصه گويان آزاد برگزار مي شد ولي امسال تمامي قصه گويان ايراني مي توانند با ارسال لوح فشرده اي از فيلم قصه گويي خود در اين رقابت ملي شركت كنند. بر اين اساس با هدف بهره گيري از قصه گويان توانا و ترويج فرهنگ قصه گويي، دبيرخانه اين جشنواره از تمامي معلمان، مربيان مدارس و مهدهاي كودك و مراكز مختلف آموزشي، مادران، پدران، پدربزرگ ها و مادربزرگ ها براي شركت در جشنواره دعوت كرده است. قصه گويان مي توانند قصه هاي خود را به شيوه ساده و بدون ابزار يا با ابزار (مانند پرده خواني، استفاده از لباس هاي محلي، تصوير و...) را ارايه دهند. توانايي و قابليت هاي فردي قصه گو و انتخاب و شناخت قصه هاي مناسب براي بازگو كردن، مهم ترين معيارهاي داوري عنوان شده است. قصه گويان ايراني بايد لوح فشرده حاوي فيلم قصه گويي خود را تا تاريخ 10 مهر امسال به نشاني تهران، خيابان نوفل لوشاتو، خيابان مسعود سعد سلمان، شماره 30، دبيرخانه جشنواره هاي سراسري معاونت فرهنگي كانون پرورش فكري كودكان و نوجوانان ارسال كنند. همچنين ارسال فرم اطلاعات شخصي قصه گويان شامل نام، نام خانوادگي، سن، شغل، تحصيلات، جنسيت، شماره تماس، نشاني براي مكاتبه، موفقيت ها با قيد زمان و مكان، نام و خلاصه قصه همراه با لوح فشرده قصه گويي الزامي است. از برگزيدگان براي شركت در جشنواره كه اواخر آذر در يكي از شهرهاي ايران برگزار مي شود، دعوت خواهد شد. در جشنواره بين المللي قصه گويي، قصه گوياني از كشورهاي مختلف جهان نيز به بازگويي داستان وقصه هاي سرزمين خود خواهند پرداخت.
	رضا اميرخاني در نشست نقد «بيوتن»: وظيفه رمان امروز طرح سؤال است نه جواب نشست نقد و بررسي «بيوتن»- تازه ترين رمان منتشر شده رضا اميرخاني- برگزار شد. به گزارش ايسنا، اين نشست كه دوشنبه 6خرداد در دانشكده علوم پايه دانشگاه تهران برگزار شد، عليرضا جوادي يگانه- مدرس دانشگاه- در سخناني درباره كتاب «بيوتن» گفت: خواندن «بيوتن» برايم جذاب بود؛ اما نقد آن را فقط به معناي منفي تلقي نمي كنم. كم تر كتابي بوده است كه در اين سال ها خوانده باشم و در آن، نويسنده نام امام خميني(ره) را ذكر كرده و قصدش از ذكر نام، تزييني نبوده باشد. حضور امام در جاهايي از اين اثر خوب نشسته است؛ مثل دغدغه اي كه شخصيت ارميا دارد. چيزي كه در اين اثر خيلي جذاب است و كم تر در آثار ديگر ديده ام، براساس امام بودنش است. از سوي ديگر، ارمياي داستان بسيار مسلمان است و از آن ابايي ندارد؛ از اين كه نماز شب بخواند و حديث و آيه اش هم سر جايش باشد. او به نكته هاي ديگري درباره داستان اميرخاني اشاره كرد و گفت: نقد حكومت در ايران در اثر وجود دارد و آن، استفاده از شخصيت آقاي گاورمنت است كه البته تخيلي است؛ اما به دل مي نشيند. بحث مميزي را هم خوب نشان داده است. در جايي از داستان هم جامعه بي طبقه غرب نيويورك را نشان مي دهد. نشان دادن تفاوت انسان شرقي و غربي نيز نكته ديگري است. اين بخش هايي كه اشاره كردم، در «بيوتن» جذاب اند؛ اما تكليف ارمياي «بيوتن» با ارمياي «ارميا» روشن نيست. در بسياري جاها، ارمياي «بيوتن» تحقير مي شود و ارميا يك ارمياي بيش از اندازه منفعل است. جوادي يگانه افزود: معتقدم به حافظه مخاطب با اين بلاتكليفي ها، نبايد اين قدر بي اهميت و بي توجه بود. اگر ارميا در داستان، ارمياي قبلي است، كه او در پايان آن داستان مرده بود و منطقي ندارد در اين داستان وجود داشته باشد. اين نوع نگاه، اعتماد ما را به تسلسل نويسنده از بين مي برد. وي با اشاره به وجود ابهام در برخي قسمت هاي داستان «بيوتن» گفت: مسئله بعدي در اثر، زبان است و آن اين كه، زبان انگليسي و فارسي جايگاه شان در كشوري مثل آمريكا مشخص نيست و شايد نوعي تفنن باشد و يا تذكري براي اين كه به اصل زبان بازگرديم. اين مدرس دانشگاه عنوان كرد: يك موضوع ديگر، نوع دينداري ارمياست. وقتي اين اثر را با كتاب «من او» مقايسه مي كنم، مي بينم شخصيت علي فتاح در آن كتاب خيلي خوددار است؛ اما ارمياي اين جا خيلي بي پروا شده است. انگار جاي خشي و ارميا عوض شده و اين هيچ منطقي ندارد. حضور ارميا در ديسكو، يعني رقص ارميا با نماز صبحش تجانسي ندارد. در سفر ارميا به آمريكا، اميرخاني به شهر لس آنجلس كه پر از ايراني است، توجهي نكرده و اصلا شخصيت داستان به آن شهر پا نگذاشته است و يك مشت آدم دربه در بيچاره را در نيويورك مطرح مي كند. ما تقريباً نقطه مثبتي از آمريكا، باتوجه به اين كه عنوان مي شود آمريكا سرزمين فرصت هاست، نمي بينيم و اين غيرمنصفانه است. بايد آمريكا را ببينيم و نقدش كنيم. جوادي يگانه همچنين يادآور شد: تصورم اين است كه در جايي، داستان از طرف نويسنده جدي گرفته نشده است؛ در حالي كه به نظرم، داستان و موضوعي كه اميرخاني روي آن كار مي كرده، خيلي جدي است. احساس مي كنم واقعاً موضوع ادبيات در ايران، اصلا بازي و تفنن نيست و كاملا جدي است، كاملا دعوا و درگيري است و ماجراي مرگ و زندگي. به نظرم، او در جايي از داستان به تفنن دست زده و آن، جدي نگرفتن مخاطب است. فكر مي كنم ما حق نداريم به اين اندازه، داستان را به لودگي بگيريم. از مهم ترين ايرادهايم به داستان «بيوتن»، اين است كه داستان بيش تر جامعه شناسي است. بسياري از كساني كه اين كتاب را مي خوانند، به دنبال تفنن نيستند. تفنن را در جاي ديگر مي توانند داشته باشند و چاپ دوم كتاب هم در فاصله كوتاهي نشان داد كتاب را جدي گرفته اند؛ پس نبايد به مخاطب بي توجه بود. اين منتقد در ادامه خطاب به اميرخاني گفت: بهتر بود به جاي ارمياي منفعل كه هر بلايي سرش مي آيد، حاج مهدي را شخصيت اصلي داستان قرار مي داديد. هرچند از نويسنده انتظار نوشتن مانيفست و بيانيه نمي رود؛ اما انتظار مي رود نويسنده اكنون ما را بيان كند. به نظرم، اين در داستان بيان نشده است. اين جديت در داستان نيست و به گمانم، موضوعش به مسئله مخاطب و بلاتكليفي نويسنده درباره اين كه مخاطبانش در اين اثر چه كساني هستند، برمي گردد. ما هم انواع راوي را داريم و هم انواع مخاطب. مخاطبان نويسنده ها از نوع توضيحات و جمله هايي كه در داستان شان مي نويسند، شناخته مي شوند. اميرخاني تكليفش را درباره اين كه چه كسي مخاطب اوست، روشن نكرده و اين به نظرم، مسئله مهمي است؛ شايد به نظر، سرگردان است و يا نتوانسته انتخاب كند. اما با توجه به اعتقاد او كه معتقد است مخاطب سخت خوان است، بايد انتخاب كند كه مي خواهد اين مخاطب خاص را ببيند يا مخاطبان معمولي رمان هاي جدي را. در ادامه، رضا اميرخاني- نويسنده رمان «بيوتن»- در توضيحاتي گفت: ما نويسندگان معمولا از اين حرف هاي قلمبه سلمبه زياد مي زنيم. اين كه مي گوييم در زمان نوشتن اثرمان، حالا چه شعر و يا داستان، الهاماتي داريم و يك روح القدسي بر ما وارد مي شود. اما من با آن طرف ماجرا كار دارم. مثل داستان حضرت مريم(س) در قرآن است. اصل اين داستان، ديني و قرآني است و به شيواترين شكل در قرآن بيان شده است. در داستان باروري حضرت مريم، وقتي عيسي(ع) متولد مي شود، تا سه روز به او مي گويند سخن نگو؛ چون طفلت به جاي تو سخن مي گويد. اين جا طفل ما اثر ادبي است و به نظرم، تشبيه درستي است. من چيزي نوشتم و به هر صورت، امروز آن چيز خودش زبان دارد و اگر نمي تواند حرف بزند، دفاع من از آن غلط است. اين نويسنده همچنين گفت: بدترين اتفاق اين است كه بخواهم درباره كتاب به شما توضيح دهم. من هم خودم يك مخاطب ام و درست نيست روده درازي كنم. تصورم اين است كه درباره يك اثر ادبي نبايد زياد حرف زد، بخصوص خود من كه موافق اين امر نيستم. كاري را كه بايد مردم بشنوند، عاقبت مي شنوند و خواهند خواند. صحبت زياد درباره اين كتاب از طرف من درست نيست؛ اما با جوادي يگانه هم درباره برخي از نكات همدلي دارم. اميرخاني ادامه داد: بسياري از مسائلي كه درباره كتاب گفته شد و يا نقدهايي كه مي شود و از اين طرف و آن طرف مي شنوم، درونيات و حريم خصوصي من است. من اين ها را بايد گوش كنم و در كارهاي بعدي ام روي آن ها فكر و دقت كنم. كتاب «ارميا» نزديك به 15 يا 20 سال پيش، دقيق نمي دانم، چاپ شد و ارتباطم با آن كتاب قطع بوده است. براي نوشتن اين اثر به آن كتاب سر نزده ام و مقايسه اين ارميا با آن ارميا درست نيست. طبيعتا در اين 20 سال، آن ارميا اين ارميا نيست؛ اما كاركردشان يكي است و كامبيز همان ارمياست و به نظرم رسيد اين شخصيت را دوباره مي توانم بياورم. اين را به حساب تخيل خود گذاشتم. او همچنين تصريح كرد: رمان امروز وظيفه اش طرح سؤال است؛ اصلا نبايد جواب دهد. دنياي امروز دنياي پاسخ گويي نيست؛ دنياي مبهم و پيچيده اي است. همين كه ما سؤال هاي مان را درست بفهميم، كار بزرگي كرده ايم. به من انتقاد شد كه چرا داستانم در آمريكا مي گذرد و چرا مثلا در بوسني اين اتفاق نيفتاده است؛ خب اين ها سليقه اي است. در ادامه، جلسه پرسش و پاسخ برگزار شد و رضا اميرخاني در پاسخ به پرسش يكي از حاضران درباره اين كه چرا شخصيت حاج مهدي به جاي ارميا، نقش اول كتاب نشده است، گفت: براي خودم هم اين سؤال است كه چرا از زبان حاج مهدي كه درباره آمريكا موضع دارد، داستان بيان نمي شود. چيزي را هم در اين كتاب درباره دليل رفتن ارميا به آمريكا ننوشته ام و آن را به تخيل مخاطب واگذار كرده ام. قصه خودش مي گويد كه براي چه رفته و اين را نمي شود خيلي توضيح داد. اين ارميا آن قدر منفعل بود كه مي توانستم به ديسكو ببرمش و اگر من ننويسم، مثل اين است كه كسي به ايران بيايد و از حسينيه هاي ايران ننويسد؛ حسينيه هايي كه ما ده شب محرم در آن جا هستيم. بار و ديسكو جزو فرهنگ آن جاست. دنبال شخصيتي بودم كه با من راه بيايد. مي دانم اگر حاج مهدي را به جاي ارميا مي گذاشتم، نمي توانستم اين كار را با او انجام دهم و از سويي، مخاطب عمومي جدي اين را نمي پذيرفت. اميرخاني همچنين درباره مخاطبش در اين اثر و اين كه آيا الگويي براي خلق شخصيت هايش دارد، گفت: ما مخاطب خودمان را نمي شناسيم. من دوستي دارم كه وقتي مي نويسم، هميشه او مقابل چشمم است؛ نمي شود اين يك نفر بشود دو نفر. اجازه دهيد براي او بنويسم. نمي شود مخاطب دو تا باشد و نمي شود دقيقا گفت كه آن دوست چه ويژگي هايي دارد. واقعا بخش كمي از داستان را مي شود به دست مخاطب سپرد. ما خواننده حرفه اي بسيار كم داريم. مقايسه دو كتاب يك نويسنده با هم اصلا معنا ندارد. علي فتاح «من او» با ارمياي «بيوتن» ربطي ندارد؛ آن يك تجربه است و اين ديگري نيز يك تجربه. راه درست فهميدن كتاب، خود كتاب است و آن را بايد با خودش مقايسه كرد. اما من مديون مخاطبم هستم. او در عين حال يادآور شد: اين بي اعتمادي به مخاطب در تمام كارهاي انديشه اي اين مملكت وجود دارد. علي معلم دامغاني كه از معدود كساني است كه مي توان درباره حكمت با او حرف زد و در فضاي دانشگاهي امثالش كم است، زماني به من گفت، شعري را 22 سال پيش سروده؛ اما يك نفر در اين سال ها درباره يك واژه در اين شعر و معناي آن از او نپرسيده است. اين داستان نويس همچنين متذكر شد: هنوز خيلي زود است براي نقد اين كتاب؛ اين اثر بايد ته نشين شود. ما درباره مخاطب ديد درستي نداريم، و شايد دليلش اين باشد كه نقد يكديگر را نمي شنويم. من هنوز نقد جوادي يگانه را درباره «من او» نشنيده ام. به هر صورت، روي نكته اي تأكيد دارم و آن اين كه وقتي كارم تمام مي شود، هيچ وقت به كتاب بعدي ام فكر نمي كنم؛ هميشه به شغل بعدي ام مي انديشم. پروردگار هيچ ضمانتي به ما نداده كه هميشه نويسنده بمانيم. شايد اين كه به دنبال يك كار درست و حسابي نمي رويم، همين است كه اين جلسات برگزار مي شود و خوانندگان اثر مي آيند و اين باارزش ترين بخش كار است؛ شنيدن نقدهايي كه خارج از فضاي رسمي ادبي كشور مطرح مي شوند. جوادي يگانه هم در فضاي رسمي ادبي كشور نيست. من چند سال روي اين كار زحمت كشيدم و اين كه موفق بوده يا نه، از اول هم از دست من خارج بوده است. اميرخاني همچنين گفت: اجازه دهيد زياد درباره كتاب توضيح ندهم. من در سال 74، تجربياتي داشتم و امروز تجربيات ديگري دارم. در پاسخ به اين كه مي پرسند چرا به آمريكا رفته اي و مرتب هم تكرار مي كنند، مي گويم من نسخه كلي نداده ام. دليل جدي آورده ام كه شخصيت چرا به آمريكا رفته است. آن چه از آمريكاي «بيوتن» در نظرم آمد، اين بود كه آمريكايي كه من فهميدمش، آمريكاي سكس و خشونت و استكبار به معناي سياسي اش نبود؛ آمريكاي خداي پول بود و سعي كردم مطرح بودن پول را در آن جا نشان دهم. او سپس در پاسخ به پرسشي درباره شخصيت حقيقي علي فتاح در «من او» گفت: اين را بارها از من پرسيده اند و حتي عده اي براي جست وجوي اين شخصيت به محله اي كه من داستانم را در آن روايت كرده ام، رفته اند؛ اما علي فتاح كاملا شخصيتي خيالي است و در ذهن من، ما به ازاي واقعي ندارد. در ادبيات، اصولا رفتن به سمت شخصيتي براي مدل ساختن، دست تخيل را مي بندد. اميرخاني همچنين در پاسخ به پرسشي درباره اين كه به نظر مي رسد عشق ارميا به آرميتا، پوچ است و آيا عشق ارميا به امام(ره) هم همين طور است، گفت: بعد از گذشت 20 سال، الان مي فهمم ارمياي كتاب اول خيلي دوست داشتني شده است. ارميا هيچ وقت نماينده جريان اسلامي و بسيجي ها نبوده است؛ كسي بوده اين وسط ها معلق و اين تعليقش برايم جالب است. نخواستم بگويم او يك الگوست. نخواستم بگويم ارميا مسلمان است، كه اگر پرسيديد چرا نيست، ناراحت شوم. او درباره اين كه چرا شخصيت مصطفي را به جاي شخصيت سهراب در داستان نگذاشته است، گفت؛ در مصطفي قاطعيت وجود نداشت. «بيوتن» رماني نيست كه بر مبناي محبت و عشق شكل گرفته باشد؛ رماني است بر مبناي نفرت. مثلث هاي شكل گرفته در آن، مثلث نفرت هستند. «ارميا» و «من او» كتاب هايي بر مبناي عشق و محبت هستند. در «من او» كاشي هاي ديوار هم عاشق يكديگرند؛ اما در «بيوتن» هيچ دوگانه اي با هم خوب نيستند و همه با هم لج اند. اين رمان بر مبناي نفرت است. در كاري كه فضايش فضاي نفرت است، همه چيز بايد با هم بد باشند؛ پس مصطفي را نمي توانستم در اين كار بياورم.