|
سه شنبه 7 خرداد 1387 - 21 جمادي الاول 1429 -
27 مه 2008 - سال شصت و چهارم - شماره 189096
«آب» را به خاطر بسپار شرايط زيست محيطي با بروز پديده خشكسالي سخت مي شود
|
 |
 |
«آب» را به خاطر بسپار شرايط زيست محيطي با بروز پديده خشكسالي سخت مي شود
حسن آقايي
... حرص مصرف بي حد و حصر، آب را به «تشنگي» كشانده ايم و هنوز ادامه مي دهيم. خشكسالي و كم آبي به تازگي ما را غافلگير نكرده است چون اقليم ما هميشه روزگار با كمبود آب مواجه بوده و خواهد بود. به عبارت ديگر ما عنصر آب مايه حيات را با اسراف، بدون هيچ نوع كنترل، حس مسئوليت پذيري و فرهنگ سازي در مصرف بهينه غافلگير كرده و اينك با رفتار خود، در مضيقه آب قرار گرفته ايم. همچنان كه پيش بيني مي شود محصولات زراعي به ويژه از نوع ديم كاهش يابد.
اكنون ناگزيريم كمربندهاي صرفه جويي را با غلبه بر افراط و بي خيالي، محكم ببنديم اگر طالب آنيم كه با خشكسالي مقابله كنيم، آب همچون گذشته در سيستم لوله كشي خانه و مغازه و دشت و اداره و وزارتخانه و ... جريان مناسب داشته باشد.
مردم و متوليان امور از وضعيت و ميزان آب كشور اطلاع جامع و كامل دارند و راهكارهاي مقابله با خشكسالي را در صرفه جويي عمومي مي دانند اما اين سوال پيش مي آيد، دستگاه هاي مربوطه و مديريتي تا چقدر فرهنگ سازي كرده اند؟ راه هاي مشهود همگاني در سراسر كشور در زمينه مصرف بهينه چه طور و چگونه بوده است؟... گرچه گفته شده تعدادي كتابچه حاوي راهنمايي و توصيه براي مردم چاپ شده است، اما چند در ميليون از مردم شهرنشين و روستانشين توانسته اند از اين نوع كتابچه ها بهره مند شوند؟آيا اصلاً تبليغي حداقل به حد تبليغات خريد تنقلات، در رسانه ها انجام شده است؟
جاي خالي فرهنگ سازي
كنار پياده رو در حاشيه باغچه روبروي مغازه اش دقايقي است كه به بدنه يك وسيله جا به جا كردن كالاي سبك وزن، تكيه زده و با آشنايي گرم صحبت است.
پس از خداحافظي با او، به سراغ «عابد» مغازه دار و فروشنده وسايل تزئيني اتومبيل مي روم. از او درباره علت عدم رعايت مردم در مصرف درست آب، برق و ... مي پرسم. وي معتقد است كه فرهنگ سازي كامل و فراگير از طريق رسانه هاي جمعي و متوليان مربوطه صورت نگرفته ، در حالي كه اين يك ضرورت است.
فروشنده ديگري كه همسايه عابد است به عنوان راهكار ترغيب و گرايش عمومي به تحقق لزوم نهادينه شدن فرهنگ مصرف بهينه، بر اين باور است كه آموزش مردم در زمينه مصرف بهينه انرژي مي بايد از دبستان و حتي كودكستان شروع شود. به گفته او 80 درصد درآمد كشور مي بايست صرف آموزش و پرورش شود تا فرهنگ سازي در تمام جوانب به تدريج رايج شود به اين معنا كه هر آنچه مصرف مي كنيم بايد الگوي مصرف براي شان تعيين شود.
وي مي گويد:«آب شرب تصفيه شده مايه حيات و وسيله تامين بهداشت، نظافت و توسعه در ابعاد زندگي ما است. به اين لحاظ بايد براي مصرف آن برنامه ريزي جامع و دقيق صورت گيرد و براي فرهنگ سازي و شناخت اهميت هر نوع انرژي، كار بايد از سطح مدارس ابتدايي و از دوران كودكي صورت بگيرد.»
«محمد خوزستاني» شاغل در يك موسسه فرهنگي با اشاره به كم آبي و خشكسالي در كشور و شهرمان مي گويد:«فرضاً تنها در شهر تهران يك ميليون كولر آبي مورد استفاده باشد و هر يك در طول روز اگر 2 تا 6 ليتر آب- شرب- مصرف كنند، با محاسبه ميانگين مصرف 3.5 ليتر، روزانه حدود 3.5 ميليون ليتر آب در اين زمينه مصرف مي شود.
به نظر مي آيد با توجه به كم آبي سنواتي در شهر و كشور، دولت به دليل مصرف زياد كولر- به عنوان يك وسيله از مجموعه وسايل مصرف كننده آب و ...- بايد نسبت به هدر رفت آب چاره انديشي كرد.»
مرد فروشنده يك بادكنك خوش رنگ از ميان تعداد باقي مانده بادكنك ها به مرد داد او به طرف خانواده خود برمي گشت كه پسر نوجوانش به شادماني دويد و بادكنك را غفلتاً از دست پدر گرفت و دويد.
پسر نخ بادكنك را گرفته و به سرعت بين ديگر اعضاي خانواده اش مي دويد بادكنك را دور سرش مي چرخانيد كه پسر عمويش بادكنك را از دست گرفت و دور خانواده شان چرخيد و خنديد. پدر به نوجوانش اعتراض مي كند:«كه كجا فرار كردي! مال تو نيست. مال بچه هاست.» بعد با دست كودك 4-3 ساله اش را نشان داد.
كودك كنار مادر و سايرين آرام روي فرش نشسته بود و دست به دست شدن بادكنك را تماشا مي كرد. پدر او را بغل گرفت. به سوي برادرش رفت تا بادكنك را از او بگيرد و به كودك بسپارد. هنگامي كه بادكنك بين برادرها دست به دست مي شد غفلتاً نخ بادكنك از دست پدر رها شد به هوا رفت. باد تند بادكنك را لا به لاي درختان جنگلي به دور دست برد. همه هوا رفتن بادكنك را تماشا مي كردند حتي كودك مات شده. ناگهان صداي تركيدن بادكنك به گوش همگي رسيد. پدر رفت باز بادكنك براي فرزند خردسالش تهيه كند. فروشنده نبود. پكر شد.
ساعت ها جريان آزاد آب
«ستاره» به عنوان يك هموطن محقق در وبلاگ خود مطلبي با محوريت آب، نوشته و آن را از هر گنج روي كره زمين گرانبهاتر و تصفيه آب را بسيار هزينه بر و مشكل قلمداد كرده است.
وي مي نويسد:«واقعاً كساني كه شير آب آشاميدني به اين ارزشمندي را باز مي كنند و ساعت ها- به طور متناوب- با فشار زياد مشغول شستن حياط و ماشين و ... مي شوند، چگونه پاسخ از بين بردن حق ديگران براي استفاده از آب را به خود و خداوند خواهند داد؟ انسان بدون آب ، بيش از چند روز نمي تواند به حيات خود ادامه دهد و نيز مي دانيم باران، مهمترين منبع تامين آب است كه هم در امور شخصي و نظافت و هم در صنايع اهميت بسيار دارد.
از سوي ديگر مي دانيم دماي كره زمين رو به افزايش است. اين اتفاق، توازن ميان آب مصرفي و آب مورد نياز را برهم مي زند. اين نبود توازن علاوه به آن كه امور صنايع كشاورزي را نيز تحت الشعاع خود قرار مي دهد، انسان ها را از نعمت داشتن آب تصفيه شده و تغذيه مناسب، محروم مي كند.»
وي با ارائه آماري ازوضعيت آب در جهان مي نويسد:«در حال حاضر به دليل ناكافي بودن آب در 36 كشور، 600 ميليون انسان با كمبود شديد آب روبرو هستند. پيش بيني مي شود در 5 سال آينده، دست كم 36 ايالت در امريكا به علت مسايل مربوط به دماي هوا، رشد جمعيت و مشكل مواد زايد، باكمبود آب روبرو شوند.»
آماده براي شرايط سخت تر
«يكي از تحفه هايي كه به خيال برخي افراد ازنشانه هاي تمدن و فرهنگ به شمار مي رود، «مصرف كردن» است تا آنجا كه مردم ما خانواده هاي پرمصرف و پرخرج را خانواده هايي با سطح بالا و به اصطلاح كلاس بالا مي دانند. بنابراين، كسي كه بداند تنها ماده اي كه نمي توان از خارج وارد كرد، آب است مي داند كه بايد آن را درست مصرف كرد...
اين مطلب بخشي از ديدگاه هاي «دكتر پرويز كردواني» متخصص مسايل آب است. او همچنين معتقد است ايران هميشه با كمبود آب روبرو بوده و خواهد بود. وي مي گويد:«بايد خود را آماده كنيم كه با شرايط سخت تر از اين هم مدارا كنيم چرا كه ميزان بارندگي منطقه - جغرافيايي كشور- يك سوم ميزان بارندگي دنيا است و كشاورزي مهمترين فعاليت ما است. به همين دليل، به آب بيشتري نياز داريم چون كه 90 درصد آب كشور صرف كشاورزي مي شود.»
به گفته «كردواني» جامعه اي كه آب زياد مصرف مي كند، آب بيشتري هم آلوده مي كند.
ما بهترين و گواراترين آب دنيا را داريم اما با ندانم كاري و نداشتن برنامه درست، آن را به بدترين شكل مصرف مي كنيم. در حالي كه صرفه جويي خساست نيست بلكه استفاده بهينه و به اندازه نياز است.
وي در پروسه صرفه جويي، ديدگاهش را معطوف به ادارات مي كند كه مصرف بهينه آب را رعايت نمي كنند. «در بسياري از ادارات و سازمان ها به دليل داشتن فضاي سبز، مصرف آب بي رويه است و هيچ تعهدي در قبال صرفه جويي آب ندارند.»
فرهنگ، مهمتر از صرفه جويي
«كردواني» در خصوص اين كه به چه نحو مي توان مصرف آب را كاهش داد؟ معتقد است فرهنگ مهمتر از خود صرفه جويي است. ما فرهنگ صرفه جويي نداريم. صرفه جويي نكردن، تجدد و تمدن نيست. عين بي فرهنگي است.
اين متخصص مسايل آب، ادامه صحبت خود را متوجه وضعيت نامطلوب كنوني آب كشور مي كند و آن را بسيار نگران كننده مي خواند. بنابه گفته وي، هر روز با برداشت بي رويه از منابع زيرزميني، آب شيرين در حال اتمام و از سوي ديگر در حال شور شدن است. با اين شيوه برداشت بي رويه از منابع زيرزميني در مدت 10 تا 15 سال آينده سفره هاي آب زيرزميني به پايان مي رسند.
او اما پيشنهادهايي هم مي دهد از جمله آن كه تنها با احداث آبخيزداري و ايجاد سد مي توان بر مشكلات پيروز شد و نيز اين تاكيد كه از اسراف در مصرف و عدم درست و بهينه مصرف كردن پرهيز كرد كه هدر دادن آب است.
به راستي ما در هياهوي روزمرگي و گرماگرم مصارف آب و ساير عناصر انرژي در طول روز و هفته و سال، يك دو دقيقه شده به ارزش معنوي و مادي آب فكر كرده باشيم؟... آن قدر كه به فكر تزئينات ماشين و خانه و باغچه و اشياي ديگر هستيم، يك صد هزارم آن به آن زمان انديشيده ايم كه منابع آب در اثر شدت روزافزون مصرف بي رويه سريعتر كاهش مي يابند و طبعا ديگر نخواهيم توانست از بهداشت، نظافت، سلامت و توسعه اقتصادي فردي، اجتماعي و كشور به طور دلپذير و يا از آنچه كه بوده و هست، بهره گيريم... همه مسئوليم كمك كنيم ذخاير آبي كشور با جدي گرفتن عادت به رويه مناسب سازگار با كم آبي و خشكسالي، از آنچه باقي مانده است، كمتر نشود. نقش و رسالت دستگاه هاي مسئول و متوليان ساماندهي توليد و مصرف آب، كمتر از مردم كه نيست كه مسئوليت هدايت مناسب و موازنه سازي ها بين ذخاير آب با مصرف رايج را دارد.
وضعيت كشاورزي در خشكسالي
واقعيت كمبود دائمي آب و خشكسالي در ايران را به تعبير و تعريفي مي شود گفت كه نوعي رويكرد ضعف و زرد در آوندهاي همه نيازها، ابزارها و توليدات حياتي است. در اين ميان، كشاورزي نيز در رده اولويت هاي فراگيري تهديد خشكسالي قرار دارد در حالي كه سفره سلامت زندگاني هر فرد و ملت از بركات توليدات كشت و زرع مهيا و رنگين شده و خواهد شد. بقاي كشاورزي هم منوط به دستيافت آب است. در عين حال مي دانيم كمبود آب و خشكسالي را با هيچ ماده و وسيله و منبع ديگر جز نزولات آسماني نمي توان تامين و جايگزين كرد. بنابراين، خشكسالي در كشورمان را بايد جدي بگيريم چرا كه در تمام ابعاد سرنوشت مان موثر است.
كشاورزي كشور در سال گذشته (86) با سرماي آن چنان شديد و تاثيرگذار روبرو شد كه به گفته كارشناسان مسئول و ذيربط اين اتفاق در 42 سال گذشته در سرزمين مان سابقه نداشته است. مضاف به اين اتفاق خسارت بار، اينك با مسئله خشكسالي هم روبرو هستيم كه همچنان زيان هاي زياد به بخش كشاورزي وارد كرده است. در اين اوضاع البته دستگاه هاي مسئول از جمله ستاد حوادث غيرمترقبه نيز تمهيدات و پيش بيني هايي براي كاهش زيان هاي خشكسالي و سرما در برنامه هاي حمايتي خود گنجانيده و دولت با تخصيص ميلياردها تومان جهت جبران ضررهاي برآمده از خشكسالي به كشاورزان كمك كرده است. در همين راستا، تامين آب مورد نياز جامعه عشايري كشور نيز مورد توجه قرار گرفته است. در اين باره تانكرهاي آبرساني در مناطق عشايري نصب و علوفه براي دام آنان- به دليل خشكسالي مراتع، به مقدار حدود 100 هزار تن كنسانتره خوراك دام در نقاط عشايري توزيع شده است.
|
|
|
