جستجو در پایگاه روزنامه کیهان  

سه شنبه 7 خرداد 1387 - 21 جمادي الاول 1429 - 27 مه 2008 - سال شصت و چهارم - شماره 189096
 

فرازهايي از حيات و عرفان حاج ميرزا جواد ملكي تبريزي سالك مستقيم
آثار اجتماعي حجاب در جامعه
	فرازهايي از حيات و عرفان حاج ميرزا جواد ملكي تبريزي سالك مستقيم غلامرضا گلي زواره آنچه در نوشتار حاضراز نظر خوانندگان عزيز مي گذرد بيان گوشه هايي از سيره و سيرت و شرح حال فكري و عرفاني عارف نامي و استاد مبرز اخلاق و عرفان آيت الله ميرزا جواد ملكي تبريزي است كه به بهانه برگزاري همايش بزرگداشت اين شخصيت عظيم معنوي در تبريز تقديم خوانندگان گرامي مي شود . با هم نخستين بخش آن را از نظر مي گذرانيم. خاندان خاندان ملكي از طوايف مشهور تبريزند، نياكان آنان از نواحي شمالي كشور افغانستان به آذربايجان مهاجرت كرده و در اين ديار اقامت گزيده اند، از اين طايفه شخصيت هايي فرزانه و اهل علم و ادب برخاسته اند، از جمله آيت الله ميرزا علي اصغر ملكي تبريزي كه در زمره استادان حوزه علميه نجف اشرف بوده و علامه طباطبايي از محضرش بهره برده است. آيت الله ميرزا محمدحسين غروي اصفهاني نيز با وي مأنوس بوده است. آيت الله حاج حبيب الله ملكي، برادر ميرزا علي اصغر، از شاگردان آخوند خراساني بود كه پس از به پايان بردن تحصيلات در مشهد مقدس رحل اقامت افكند. حاج ميرزا لطفعلي ملك التجار تبريزي فرزند حاج ميرزا محمد حسين ملك التجار فرزند حاج كاظم است - كه در سال 1288 هـ ق متولد گرديد، اين مرد شجاع، در ابتداي مشروطه به اين نهضت پيوست و به عضويت انجمن ايالتي درآمد اما چون مشاهده كرد مشروطه خواهان از مسير حق خواهي و عدالت طلبي جدا شده اند، از آنان كناره گرفت و در مقابل روشنفكران، ملي گرايان و اهل تجدد به دفاع از مذهب و ارزش هاي مذهبي پرداخت و سرانجام در سال 1336 هـ ق به دليل حمايت از ديانت و تقاضاي مشروطه مشروعه كشته شد. (1) به نظر مي رسد مرحوم محمد كاظم ملك التجار كه با حكيم ميرزا ابوالحسن جلوه زواره اي انس داشت و چون آن حكيم در بستر بيماري افتاده وي را به خانه برده و پرستاري جلوه را عهده دار شد پدر همين ميرزا محمد حسين ملك التجار مقتول و نيز ابوي حاج آقا حسين ملك باشد. (2) حاج آقا حسين ملك كتابخانه و موزه ملك را كه با صرف عمر و بذل اموال فراوان در تهران دائر كرده بود در سال 1316 ش وقف آستان قدس رضوي نمود. وي در سال 1351 ش و در سن 101 سالگي فوت كرد، جنازه اش به مشهد حمل گرديد و در غرفه شرقي دارالحفاظ حرم مطهر رضوي دفن گرديد. (3) به نظر مي رسد خاندان ملكي به چند تيره تقسيم مي شوند، گروهي در تبريز، عده اي در تهران و نيز شاخه اي از آنان در سلطان آباد اراك ساكن شدند كه هر كدام از اين خانواده ها در عرصه هاي علمي، فرهنگي، ادبي و اجتماعي، منشأ خدمات ارزشمندي شدند اما مشهورترين و تاثيرگذارترين آنان حاج ميرزا جواد ملكي تبريزي مي باشد. خانواده و ولادت حاج ميرزا شفيع از خانواده هاي ثروتمند و بازرگان تبريز بود و در اين شهر به عنوان عامل يا كارگزار ناصرالدين شاه، به ضرب سكه مي پرداخت، گويا تحولي دروني در زندگي ميرزا شفيع پديد آمد و او را به مسائل معنوي علاقه مند ساخت و سرانجام اين توفيق را بدست آورد كه به محضر مرحوم حاج ميرزا علي نقي همداني برود و از پرتوهاي پرمايه اين زاهد عارف فروغ بگيرد و درجاتي از تزكيه و تهذيب نفس را طي كند و به مقامات والا نائل گردد و آن شخص كه در ناز و نعمت و امكانات مادي غرق بود به عالم معنا روي آورد و آن مرد زميني آسماني شد.(4) اين دگرگوني فكري و روحي علاوه بر آن كه براي ميرزا شفيع، سعادت واقعي را به ارمغان آورد تحفه ملكوتي ديگري را نيز نصيبش كرد و در اواخر قرن سيزدهم هجري خداوند به وي فرزندي عطا نمود كه او را جواد ناميدند. ميرزا شفيع به يمن اين لطف الهي، به درگاه خداوند سجده شكر و سپـاس به جاي آورد و چند روزي مردم محل را از سفره نعمت خويش بهره مند ساخت. جواد در دامان مادري مومن و پدري وارسته به شكوفايي رسيد. خداوند مي خواست اين كودك كه فرزند يكي از افراد ثروتمند بود، به مراتب و كمالاتي ارزشمند از علم و معرفت دست يابد، ميرزا جواد به دليل انتساب به خاندان ملك التجار تبريزي به ملكي معروف شد. (5) كسب معرفت سال ها يكي پس از ديگري سپري مي شد و رفته رفته ميرزا جواد رغبت زايد الصفي به كسب علم و معرفت در خود مشاهده كرد و به همين دليل پاي همت و پشتكار به مكتب خانه نهاد و با نهايت فروتني زانوي ادب در مقابل استاد بر زمين سائيده صرف و نحو، منطق، معاني و بيان و چند درس مقدماتي ديگر را در مدارس تبريز با موفقيت فوق العاده فرا گرفت و به دنبال آن موفق شد در حوزه اين شهر طي مدتي كوتاه، دروس سطح را به پايان برساند. شرايط به گونه اي شد كه مربيان تبريز ديگر نمي توانستند از جويبارهاي خود اين تشنه معارف ناب را سيراب سازند، پس او كه ديگر در ميانه سنين جواني بود راهي عتبات عراق شد تا در سه قلمرو فقه، اصول فقه و حديث دانش اندوزي را پي گيرد. ميرزا جواد در حوزه پربار نجف، به تحصيل فقه و اصول مشغول شد، اولين استادي كه محضرش را درك كرد حاج آقا رضا همداني (1322-1250هـ.ق) بود، همان فقيه ژرف انديش و محقق كاوشگري كه به گواه بسياري از معاصرين و متاخرين در دانش فقه و اصول اطلاعات گسترده اي داشت و از مجتهدان پارساي عصر خويش به شمار مي رفت، دانشوري كه تربيت يافته مكتب ميرزاي شيرازي بود و شب و روز خود را به تحقيق، تاليف و تدريس گذرانيد. ميرزا جواد علاوه بر بهره هاي علمي، از اخلاق و رفتار اين مرد عارف درس هاي آموزنده و ارزنده اي آموخت و در حوزه پربار اين مرد الهي با تني چند از شخصيت هاي برجسته همچون سيدمحسن امين عاملي، سيدجمال الدين گلپايگاني، شيخ علي قمي (زاهد معروف)، سيدحسن صدر، سيداحمد طالقاني نجفي و... مأنوس گشت.(6) آيت الله علامه حسن زاده آملي نوشته است: حاج ميرزا جواد آقا بعد از تحصيل مقدمات، در تبريز، به عراق مهاجرت كرد و در نجف اشرف رحل اقامت افكند و در محضر اعلام دين به كسب معارف حقه الهيه پرداخت تا در طبقه علياي دراست فقه و اصول در محضر شريف فقيه بزرگ شيخ آقا رضاي همداني و ديگر فقهاي عظام، به مرتبه عاليه اجتهاد نائل آمد و صاحب نظر شد و گاهي فتاوي فقهي به نظر شريف خود را در كتابهاي خود عنوان مي كند.(7) در آن زمان شاگرد ديگر ميرزاي شيرازي، آخوند خراساني، مشغول فيض رساني به صدها شاگرد بود، البته فقهاي ديگري چون ميرزا حبيب الله رشتي، شيخ هادي تهراني و سيدكاظم يزدي مجلس درس و بحث داشتند اما ميرزا جواد تصميم گرفت در محفل آخوند خراساني حضور يابد، زيرا اين استاد مسلم علم اصول آراي فقهي و اصولي را مختصر و در عين حال متقن و روشن مطرح مي كرد و شاگردان را ياري مي نمود تا تمركز فكري خود را حفظ كرده و با پرهيز از هرگونه سرگرداني در درياي پرتلاطم نظرات علماي سلف، مغز و جان كلام را دريابند.(8) ميرزا جواد موفق گرديد از درياي دانش محدث نوري، جرعه ها بنوشد و در مكتب اين محدث در شناخت حديث، رجال، مباحث تاريخي و سيره ائمه هدي، مهارت هايي بدست آورد، دل بستگي او به اين استاد يك جانبه نبود بلكه وقتي ميرزا حسين نوري مشاهده مي كند اخلاص و فراست از وجود اين انسان پرتلاش در حال ريزش و رويش است، با آغوش باز وي را به حضور خويش پذيرفت، ميرزا جواد به بركت آشنايي با چنين عالمي با علم و فضل سرشارش به مقامات چشمگيري از علم و عمل رسيد.(9) سلوك عرفاني در محضر مردي الهي ميرزا جواد آقا ملكي تبريزي پس از طي اين مقامات مصمم گشت استادي را بيابد تا سلوك عرفاني و معنوي را نزد وي تجربه كند. سرانجام لطف خداوند قرين او گرديد و به محضر عارف زاهد ملاحسينقلي همداني راه يافت، علامه حسن زاده مي نويسد: «از تاييدات آن سويي كه شامل حال ميرزا جواد آقا شده بود اين كه در آن عصر تشرفش به آستانه ولايت در نجف اشرف، توفيق ادراك ساحت اعلاي بزرگ ترين معلم اخلاق در عصر اخير، جمال السالكين جناب آخوند ملاحسينقلي همداني را بدست آورد كه بر اثر تماميت قابل و اتميت فاعل، به سير و سلوك منازل و مراحل عاليه عوالم نفس نائل آمد. رساله لقاءالله وي بارقه اي از بارقه هاي آتشين و دل نشين آن محفل عرشي است و اسرار الصلوتش مشتي از خروارها شروق اسرار آن محضر اعلي است و مراقباتش نمودي از درس حضور و شهود آن مجلس اسنادي استاد بزرگ رباني است...»(10) در حقيقت ميرزا جواد آقا همگام با تحصيل علوم اسلامي در نجف اشرف از تربيت و اصلاح درون غافل نبود و اين روش را سرلوحه خويش قرار داد و براي اين كه در طي چنين طريق پرخطري بيراهه نرود و ظرافت هاي آن را بشناسد تصميم گرفت به محضر استادي برود كه قدم در سير و سلوك نهاده و در اين وادي پخته و كارشناس است كه توفيق شرفيابي به پيشواي اهل دل و عارف كامل ملاحسينقلي همداني درجزيني را بدست آورد و مدت چهارده سال در خدمتش به كسب معارف ناب و تزكيه و تهذيب نفس نائل شد و خود از استادان برجسته اين عرصه شد. اين آشنايي براي ملكي چنان تحول آفرين بود كه چون آذرخشي سراسر زندگي وي را درخشان و تابناك ساخت. نكاتي از سلوك عرفاني از برخي پويندگان راه عرفان نقل شده است آقا ميرزا جواد بعد از دو سال خوشه چيني از خرمن حسينقلي همداني به استادش عرض مي كند: من در اين مسير به جايي نرسيدم، آن عارف زاهد از اسم و رسم او مي پرسد، ميرزا جواد شگفت زده مي گويد مگر مرا نمي شناسيد؟ من جواد تبريزي ملكي هستم ايشان مي گويد: شما با فلان ملكي ها نسبت داريد؟ آقا ميرزا جواد كه آنان را از نظر شايستگي و معيارهاي ارزشي مورد تاييد نمي دانسته، درباره ملكي هاي مورد نظر زبان به انتقاد مي گشايد. آخوند ملاحسينقلي همداني مي فرمايد: هر وقت توانستي كفش آنها را كه مذموم مي داني پيش پايشان جفت كني، من خودم به سراغت مي آيم، آقا ميرزا جواد از فردا وقتي به درس آخوند مي رفت در محلي پايين تر از ديگر شاگردان مي نشست و رفته رفته طلبه هايي از آن فاميل را كه در نجف بسر مي بردند و ايشان آنها را خوب نمي دانسته، مورد محبت قرار مي دهد تا جايي كه كفششان را پيش آنها جفت مي كند. چون اين خبر به طوايف ساكن در تبريز مي رسد، كدورت فاميلي برطرف مي شود، بعد آخوند او را ملاقات مي كند و مي فرمايد: دستور تازه اي نيست تو بايد حالت اصلاح شود تا از همين دستورات شرعي بهره مند شوي، ضمناً يادآوري مي كند كتاب مفتاح الفلاح شيخ بهايي براي عمل كردن خوب است.(11) اما اين نكات كه درواقع تازيانه هاي سلوك است دليل عدم ظرفيت ميرزا جواد آقا براي رسيدن به قله هاي معنوي نيست بلكه نائل شدن به چنين مقاماتي به مراقبه و دقت هاي ويژه نياز دارد، چنانكه وي مي گويد روزي استاد به من فرمود مقام تربيت فلان شاگرد به عهده شماست، آن شاگرد همتي فراوان داشت و عزمي راسخ، مدت شش سال در مراقبت و مجاهدت كوشش كرد تا به مقامي رسيد كه قابليت محض بود براي ادراك و تجرد نفس، خواستم اين سالك راه سعادت به دست استاد به اين فيض نايل و به اين خلعت الهي مخلع شود. او را به خانه استاد بردم و پس از عرض مطلوب، استاد فرمود: اين كه چيزي نيست و بلافاصله با دست خود اشاره كرد و فرمود تجرد مثل اين است. آن شاگرد گفت بلافاصله ديدم كه از بدنم جدا شده ام و در كنار خود موجودي را مانند خود مشاهده مي كنم. آيت الله سيدمحمد حسين حسيني تهراني كه اين نكته را نقل نموده است مي افزايد شهود موجودات برزخيه چندان شرافتي ندارد و بلكه شرافت همان رؤيت نفس است در عين تجرد تام و كامل، چون نفس در اين موقع به تمام حقيقت مجرد خود هويدا مي شود و اين شهود برخلاف مراحل اوليه جزئي نبوده و از قبيل ادراك كلي معاني است.(12) بنابراين يگانه استادي كه نقش كليدي در پالايش و پيرايش ملكي تبريزي داشته، آخوند همداني است، ملكي در خلال آثار و نگاشته هاي خود از اين استادش با حرمت و عظمت نام برده و در فرازهايي از نشئه هاي عرفاني و عبادي خود مي نويسد: ايام تحصيل و توقف در نجف اشرف كه مشرف بوديم جناب عالم عامل جليل و حكيم بزرگوار بي بديل آخوند ملاحسينقلي همداني به يكي از طلاب راه آخرت عمل توبه را تلقين فرمودند، دو سه روز به جهت انجام اين عمل غايب شد، بعد كه آمد ديديم بدنش كانه نصف شده و رنگش زرد و پريشان گرديده... بعد معلوم شد كه مردانه عمل كرده ]است[. و يكي ديگر را شنيدم كه در مجلس توبه اش شش ساعت مشغول گريه و زاري بوده است.(13) باز در جايي ملكي تبريزي مي گويد: شيخ ما اصحاب و ياراني از اهل تقوا داشت. ازجمله آن ها سيدي از بزرگان همدان بود كه جواني نيكوسيرت و مراقب و مجاهد و با استقامت بود، او در خدمت شيخ به تحصيل فقه و تزكيه نفس اشتغال داشت.(14) ملكي مي افزايد: شيخ و پيشواي من در علوم حقه برايم حكايت نمود كه از طالبان آخرت احدي به مقامات ديني نرسيد مگر آنان كه اهل تهجد و شب زنده داري بودند.(15) وي مي نويسد: من از يكي از مشايخ بزرگوار خود كه حكيم عارف و معلم خبير و طبيب كاملي بسان او نديدم سؤال كردم كه كدامين عمل از اعمال جوارح را شما در قلب، كار سازتر يافته ايد، فرمود: سجده طولاني در دل شب.(16) بازگشت به سوي وطن سال هاي اقامت در نجف براي ميرزا جواد، بركات فرواني به همراه داشت، تلاش هاي مداوم وي در تحصيل معارف ديني و علوم شرعي و جديت و اهتمام در تهذيب درون، ارمغان ارزنده اي بود كه وي را به كمالاتي ملكوتي آراسته نمود و درواقع او با اين ويژگي ها در سال 1321هـ.ق. 1270 ش آهنگ بازگشت به ايران نمود، جاذبه معنوي وي، ضمير پاك و روش و موفقيت هاي علمي و فكري ميرزا جواد موجب گرديد عده اي از مشتاقان معارف ناب همچون پروانه اي به گرد شمع وجودش به پرواز درآيند تا با اشارات و بشارات وي جامه وجود را از پليدي ها پاك كنند و در محضرش زانوي تعلم برزمين زدند و از بركت آن شاگردان كه در آينده در زمره مربيان فضل و فضيلت درآمدند شهر تبريز از شور معنوي و صفاي روحاني لبريز شد. نقل كرده اند حدود چهارصدنفر از محضر آن مرد الهي بهره مي بردند و توشه كمال مي اندوختند. علاوه بر دانش پژوهان، مردم عادي نيز وجود چنين سالك زاهدي را غنيمت مي شمردند و از جويبارهاي باطراوتش جرعه ها مي نوشيدند تا آن كه ابرهاي سياهي در آسمان معرفت هويدا گرديدند، زيرا واقعه مشروطه پيش آمد و ارتش روسيه بخشي از آذربايجان را اشغال كرد و مردم بي پناه آن خطه را دچار فشارهاي سياسي اجتماعي شديدي نمود و عده اي را به خاك و خون كشيد. گروهي نيز آواره و بي خانمان شدند، شهر تبريز به محاصره متجاوزان درآمد و خشونت و ناامني شدت يافت، ميرزا جواد كه مشاهده كرد با پيدايش اين باتلاق خطرناك و مرداب متعفن ديگر جايي براي جاري شدن آن چشمه هاي ناب مكارم و فضايل وجود ندارد تصميم گرفت مهاجرتي ديگر را درپيش گيرد و سرزمين آبا و اجدادي و خاك پاك وطن را ترك گويد.(17) علامه حسن زاده آملي نوشته است: «جناب آقا ميرزا جواد آقاي ملكي پس از پايان تحصيلات و كسب كمالات معنوي در نجف اشرف به وطن مألوفش، تبريز، مراجعت فرمود و در آن جا به تدريس وتكميل نفوس مشغول شد كه از آن جمله درس اخلاق بود كه نوشته اند چهارصد نفر از شاگردان و حضار در درس اخلاق آن جناب بودند و قريب شش سال در آن شهر بيت الشرف او مأمن نفوس بود. تا آن كه واقعه مشروطيت پيش آمد و شورش آن منجر به ويراني شهر تبريز شد، آن جناب ترك تبريز گفت و از آن جا به تهران از تهران به (حرم) حضرت عبدالعظيم و از آن جا به قم مهاجرت نمود و در قم اقامت فرمود و آن را وطن ثاني خود گرفت و به تدريس و تكميل نفوس مستعد مشغول شد...»(18) در اين كه وي چند سال در تبريز اقامت داشته، نظرها گوناگون است و به نظر مي رسد اين مدت هشت سال باشد زيرا در سال 1321 هـ ق به تبريز رفته و به سال 1329 هـ ق اين ديار را ترك نموده است.(19) از تعداد شاگردان فراوان ميرزا جواد در تبريز كسي به درستي شناخته نشد و اين امر جاي بررسي و تحقيق دارد و آگاهي هاي ما در اين باره اندك است و اصولاً مشخص نيست اين حوزه درسي رسمي بود و يا يك محفل انس و جلسه اخلاق و ارشادي بوده است و نيز اين سؤال مطرح است كه آيا شاگرد ن مذكور علاقه مندان به مراحل سير و سلوك بوده اند و يا اين كه به منظور بهره مندي از مواعظ اخلاقي و عرفاني ميرزا جواد به اين محفل مي آمده اند ولي سير تحقيق براي پژوهندگان اين وادي مسدود نيست، زيرا شركت صدها نفر در اين درس عرفاني و اخلاقي به مدت حدود هشت سال مي توانسته است منشأ يك تحول فرهنگي و ترويجي در تبريز باشد، به علاوه مربي اين شاگردان داراي ويژگي هايي است كه نمي توان از تاثيرگذاري فكري و معنوي او صرف نظر كرد چرا كه اين مربي نفوس، عارفي سترگ بود كه مي توانسته است مشتاقان معرفت را مدد برساند و شرايط به گونه اي شد كه اگر او از فيض رساني به تشنگان ساكن در تبريز دست برداشت اما حكمت الهي بر اين تعلق گرفت كه در قم بستر بسيار مناسبي را براي تربيت نفوسي مستعد و تشنه فراهم كند، حجه الاسلام والمسلمين آقا شيخ مهدي حكمي قمي گفته بود: از ثمره مشروطه كه خداوند بر ما عنايت كرد اين بود كه حاج آقا ميرزا جواد ملكي در قم ساكن گردد.(20) تعاليم ارزنده بدين گونه در سال 1329 هـ ق شهر مقدس قم ميزبان وجودي وارسته و عارف گرديد، در آن ايام شهر قم به دليل فشارهاي سياسي رژيم پهلوي از بسياري امكانات رفاهي، خدماتي و ارتباطي محروم بود، جمعيت اندكي داشت و هنوز حوزه با بركت قم بدست تواناي حاج شيخ عبدالكريم حائري تأسيس نشده بود با اين وجود مرحوم ملكي تصميم گرفت چراغ معرفت را در اين شهر روشن و چشمه معنويت را در اين دشت تشنه جاري سازد، در آغاز بر پايه كتاب مفاتيح فيض كاشاني درس فقه را ترتيب داد و سپس دو درس اخلاق يكي در مدرسه فيضيه براي عموم و ديگري در منزل براي خواص منعقد ساخت و هم زمان با تدريس، تاليف را از ياد نبرد.(21) اين مدرس وارسته به روايات و اخبار منقول از ائمه هدي اشراف داشت و احاديث معتبر را از اخبار جعلي يا ضعيف باز مي شناخت، در فقاهت نيز توانايي ها و مهارت هاي تحسين برانگيزي داشت، حاج آقا سيدحسين فاطمي كه از شاگردان برجسته اوست در اين باره گفته است: حقير كتاب غايت القصوايي داشتم كه ايشان بر آن حاشيه نوشته و هر وقت آيات عظام شيخ ابوالقاسم قمي و ميرزا محمدتقي شيرازي در مسائلي از مباحث فقهي تاملي داشتند و در نكاتي از فقه و مسائل شرعي به نتيجه نمي رسيدند، با ميرزا جواد آقا مذاكره مي كردند ولي با وجود اين توانايي ها، در فكر مرجع تقليد شدن نبود. (22) درس اخلاق آن عارف الهي همچون ستاره درخشاني بود كه قلوب فراگيران را روشن نگاه مي داشت، نردباني براي پيمودن سير ترقي و كمال تا رسيدن به عروجي معنوي بود و انديشه ها را به سوي عرش پرواز مي داد و مسير بندگي راستين و خالصانه را براي همه ترسيم مي كرد، هر يك از شاگردان با تاثير كلام و نفوذ سخن آن عارف سالك بذرهاي رشد و شكوفايي را در گستره دل ها پراكنده ساختند، انسان هايي كه هر كدام در سپهر فقاهت و حكمت درخشيدند و حلقه هاي دروس اسلامي را از انفاس قدسي خويش گرم و پرحرارت نمودند. نگاه عميق اين عارف تربيت شده مكتب اهل بيت بود كه توانست استعدادها و ظرفيت هاي اين كمال جويان را درك و در پرورش آن كارساز باشد. جامعيت و صلاحيت شيوه حاج ميرزا جواد موجب شد كه شاگردان طبق تعاليم قرآني و روايي به سوي عرفان ناب گام بردارند و هرگاه احساس مي كرد در جان برخي از آنان خوف حضرت ذو الجلال شعله ورتر از عشق و محبت حق است، براي اندرز و تشويق آن مهيا مي گرديد و مي كوشيد در آموزش هاي عرفاني از شوق و عطوفت با او سخن گويد نه از خوف الهي، او با وجود فروتني و زندگي ساده و برخورد لطيف با شاگردان، مراقب بود اگر كسي مي خواهد اين مسيرهاي معنوي را وسيله كسب مقام و نان قرار دهد با وي به مبارزه برمي خاست و حتي با عصايش بر سر و روي او مي كوبيد و تنبيهش مي كرد. آيت الله بهاء الديني نقل كرده است مرحوم ميرزا جواد ملكي تبريزي به كسي «تو» هم نمي گفت، اما شاگردي در مدرسه خيلي رياكاري مي كرد به نحوي كه برخي فريبش را خورده بودند، او در حجره مشغول ذكر مي شد و اظهار كسالت مي نمود و در واقع خودش را به بي حالي و بي رمقي مي زد، از طلاب مدرسه يكي مي آمد حجره اش را جاروب مي كر د، ديگري لباسش را مي شست و يكي غذا برايش تدارك مي ديد و خلاصه خيلي ها را فريب داده بود كه اهل معنا و مقرب درگاه خدا و اهل ذكر و ورد است. شبي طلبه ها در مدرسه فيضيه مشاهده مي كنند كه او مي دود! خبر به ميرزا جواد آقا ملكي مي رسد، آقا ميرزايي كه حاضر نمي شد به كسي تو بگويد، آمد در حجره او را گشود و عصايش را به سر و كله او زد و گفت دست از اين حالات رياكارانه بردار و بساط جوفروش گندم نمايي را جمع كن.(23) اين حالات نشان مي دهد كه او به كمك نور ايمان و تقوا مي داند كجاو چه عملي شايسته است و بدون پرواي از ا ين و آن و با هدف كسب رضايت پروردگار وظايف خود را انجام مي دهد. مرحوم ملكي تبريزي يادآور مي شود: «بعضي از مستمعين (جلسه موعظه) را ديدم كه هنگام مذاكره در احوال مرگ و مردگان، ظرف چند روز عقلش را از دست داد به نحوي كه به معالجه نياز پيدا كرد و لذا او را از حضور در آن مجلس (يادآوري آخرت) و فكر دوباره مرگ منع نمودم و د ستور دادم كه در رحمت خدا و بي كرانگي درياي عفو و بخشش او بيانديشند و اخباري كه در مورد مرگ صالحان و لذت آن چه كه اولياء خدا با مرگ به آن رسيده اند و شوقي كه آن ها به لقاء حضرت ذوالجلال و كرامات او را داشته اند را از نظر بگذراند تا از آن حالي كه دارد بهبودي حاصل كند.»(24)
	آثار اجتماعي حجاب در جامعه اعظم نوري حجاب تنها يك دستورالعمل ديني و وظيفه شرعي براي زنان مسلمان نيست، بلكه از ضرورت هاي اجتماعي جوامع انساني است كه با وجود آن منافع و تاثيرات شگرفي در جامعه پديدار شده و عدم رعايت آن، زيان ها و آثار مخربي در فرهنگ عمومي اجتماع و حتي اقتصاد و سياست بر جاي گذاشته است. زن درپرتو حفظ اين ارزش مي تواند عامل نيرومندي درجهت حفظ سنت ها و روابط اجتماعي سالم و ارزش هاي انساني و معنوي باشد. به همين دليل حجاب به عنوان بارزترين نشانه هويت زن مسلمان به شمار مي رود و ما به وضوح در كشورهاي اسلامي، آثار وجودي آن را مي بينيم و در كشورهايي كه با تجاوز استعمارگران، حجاب ازميان رفته و يا كمرنگ شده، آثار زيانبار آن به خوبي مشهود و نمايان است. در اين نوشتار به برخي از آثار حجاب اشاره شده است. مطلب را با هم ازنظر مي گذرانيم: 1- استحكام نهاد خانواده از آثار اوليه رعايت حجاب در جوامع، استحكام نهاد خانواده به عنوان كوچكترين و مهمترين نهاد اجتماعي است. بارعايت اصل حجاب و پوشش در محيط بيرون از خانواده، حريم زن و شوهر حفظ مي شود و خانواده داراي ثبات خواهدشد. خداوند در سوره نور مي فرمايد: «و قل للمومنات يغضضن من ابصارهن و يحفظن فروجهن و لايبدين زينتهن الا ما ظهر منها و ليضربن بخمرهن علي جيوبهن...، (1) به زنان مؤمن بگو چشم هاي خود را از نگاههاي هوس آلود فرو گيرند و دامان خويش را حفظ كنيد و زينت خود را جز از آن مقدار كه نمايان است، آشكار نكنند و اطراف روسري هاي خود را بر سينه افكنند...» قرآن كريم به زنان امر مي كند تا همه بدن خود را به جز صورت ها و دست ها از مچ تا انگشتان بپوشانند. اين امر باعث ايجاد روابط صميمانه زن و شوهر و منحصرشدن لذات جنسي به محيط خانواده و در محدوده ازدواج مي شود. همچنين موجب مي شود همسر قانوني در نزد فرد تنها عامل ارضاي نيازهاي جنسي تلقي شود و در نتيجه پيوند زن و شوهر محكمتر مي شود و درنهايت به استحكام نهاد خانواده مي انجامد. درحالي كه زنان با خودآرايي و با پوشش مناسب در محيط اجتماع، زندگي خانوادگي خود و ديگر افراد جامعه را به خطر مي اندازند و با كشاندن جاذبه هاي جنسي خود به كوچه وبازار، افراد جامعه را هميشه در حالت نوعي مقايسه قرارمي دهند كه اين امر اختلافات زيادي را درون خانواده ها باعث مي شود. پس اولين منافع و مضرات در رعايت و عدم رعايت حجاب به خود فراد برمي گردد؛ «من عمل صالحا فلنفسه و من اساء فعليها؛ (2) كسي كه عمل نيكي انجام دهد، نفع آن براي خود اوست و اگر بد كند، ضررش نيز بر عليه خود اوست.» يعني با افزايش آمار برهنگي و بي حجابي، آمار طلاق و بي بند وباري نيز بالا مي رود و درمقابل از تعداد ازدواج ها و روابط سالم خانوادگي كاسته مي شود؛ زيرا با وجود روابط و معاشرت هاي بي قيد و بند و بودن زنان بي حجاب و بزك كرده درسطح جامعه، ازدواج تنها به صورت يك مسئوليت سنگين و تكليف و محدوديت و عملي پرهزينه جلوه مي كند و طبيعتا علاقه به ازدواج كمتر و كمتر مي شود. و در نتيجه عدم گرايش جوانان به ازدواج، سلامت اخلاقي جامعه به خطر مي افتد و دامنه فساد گسترش بيشتري پيدا مي كند. اين موج دامن بسياري از خانواده هاي نوپا و ديرپا را خواهد گرفت. زنان ومرداني كه در آغاز ازدواج هاي عشق گرم و خالصانه براي يكديگر هستند، با وجود جامعه اي بي بندوبار و جذابيت به دنبال جديد و متنوع، در خانواده خود شور و جاذبه اي نمي بينند. چه بسا زني كه سال هاي متمادي در كنار همسر خود زندگي كرده و در غم و شادي دركنار همسرش بوده است و با مشكلات مختلف دست و پنجه نرم كرده، كودكاني پرورش داده وحال به طور طبيعي چهره جواني اش را از دست داده و اكنون نيازمند آرامش و زندگي پرعشق و عاطفه دركنار همسر خويش است. دراين هنگام زنان جوان و باطراوتي كه در اجتماع بدون حجاب، متاع هركوچه و بازاري هستند، از راه مي رسند و درمسير زندگي او قرار مي گيرند و اساس خانواده اي را كه تا سال ها با رنج و سختي و اميد و عاطفه رشد كرده را برهم مي زنند. البته اگر مردان در چنين جامعه اي به تغيير قرآن حافظ نگاه خود باشند، بسياري از اين مشكلات قابل پيشگيري است. «قل اللمومنين يغضوا من ابصارهم و يحفظوا فروجهم ذلك ازكي لهم؛ (3) بگو به مومنان كه چشم فرو بندند و شرمگاه خود را حفظ كنند، اين پاكيزه تر است براي آنها.» 2- آرامش رواني دومين اثري كه حجاب و عفت ورزي در جامعه به وجود مي آورد، ايجاد آرامش رواني و دوري از التهابات دروني است. عدم پوشيدگي زنان و معاشرت هاي بي بند و بار زنان و مردان همواره هيجان ها و التهابات جنسي را افزايش مي دهد و در صورت پذيرش هر روز سركش تر شده و به صورت يك بيماري و عطش روحي مطرح مي شود؛ چرا كه اين ميل تنها در جنبه هاي جسماني آن مطرح نيست، بلكه داراي ظرفيت روحي وسيع و نامحدودي است كه حتي جسم نمي تواند پا به پاي آن به پيش رود. از سوي ديگر پاسخگويي به اين نياز هم هميشه به صورت دلخواه ميسر نيست، در نتيجه احساس محروميت و عقده هاي رواني، تعادل روحي فرد را بر هم مي زند. در تحقيقات جديد ثابت شده زماني كه زمينه كاميابي و ارضاي غرايز بعد از تحريك آن فراهم نباشد، اشخاص از نظر رواني، در فشار قرار مي گيرند و رفته رفته ظرفيت عصبي آنان به انتها مي رسد. در اين هنگام به سرعت هورمون هاي آزاردهنده سمي در خون ترشح مي شود و در زماني كمتر از 1.10ثانيه مغز كه با شبكه هاي ارتباطي به سراسر بدن وصل است، به كمك غده هيپوفيز و فرمان هاي مركز هيپوتالاموس اين سم را به همه اعضاء روانه مي كند.(4) اين معنا در تعبيري دقيق از امام صادق(ع) چنين آمده است: «نگاه به نامحرمان تيري از تيرهاي زهرآگين ابليس است.»(5) در مقابل اين نظريه افرادي هستند كه عقيده دارند پوشش و ايجاد محدوديت در روابط و معاشرت ها باعث افزايش التهابات مي شود. اين افراد در واقع پيرو مكتب فرويد هستند و معتقدند ناكامي هاي جنسي است كه باعث محروميت ها و اختلالات رواني است و اگر مدتي موضوعات و مسائل منافي عفت در جامعه رواج يابد، جذابيت آنها كاسته مي شود و مردم نيز علاقه چنداني به آنها نخواهند داشت. استاد شهيد، مرتضي مطهري در پاسخ به اين افراد مي نويسد: «اين سخن ممكن است در مورد يك موضوع خاص و يك نوع بي عفتي بالخصوص صادق باشد، ولي در مورد مطلق بي عفتي ها صادق نيست. يعني از يك نوع خاص بي عفتي خستگي پيدا مي شود، ولي نه بدين معنا كه تمايل به عفاف جانشين آن شود، بلكه به اين معنا كه آتش و عطش روحي زبانه مي كشد و نوعي ديگر را تقاضا مي كند و اين تقاضا هرگز تمام شدني نيست. خود راسل در كتاب زناشويي و اخلاق اعتراف مي كند كه عطش روحي در مسائل جنسي غير از حرارت جسمي است آنچه با ارضا تسكين مي يابد، حرارت جسمي است، نه عطش روحي.» (6) نمونه بارز اين سخن را مي توانيم در حرمسراهاي پادشاهاني همچون خسرو پرويز ببينيم كه هزاران زن در حرمسراهاي خود داشت، ولي باز هم تقاضاي زنان جديد مي كرد و يا در دنياي غرب كه با رواج مكتب فرويد و آزادي هاي مطلق جنسي نه تنها به بي علاقگي نرسيدند، بلكه هر روز بر دامنه فساد افزوده مي شود. اين مساله به زنان و مردان محدود نيست بلكه هر روز آمارها و قوانين جديدي در مورد تجاوز به كودكان و همجنس بازي را مشاهده مي كنيم؛ چرا كه روح بشر بسيار حساس و تحريك پذير است و تنها با تعديل و رام كردن غرايز سركش است كه سلامت روحي و رواني فرد تامين مي شود. 3-حفظ كرامت زن حفظ كرامت و شخصيت زن به وسيله حجاب و پوشش است. اگر نگوييم همه زنان، بيشتر زنان علاقه مندند جداي از زيبايي هاي جسماني و خصوصيات ظاهري، مورد توجه قرار گيرند و قبل از اينكه نگاه جنسي به آنها شود، به عنوان يك انسان داراي فضيلت و داراي استعداد شناخته شوند و به اعتبار شخصيت انساني شان در جامعه ارزشمند باشند، نه اينكه به خاطر زيبايي هاي جسماني مورد ارزيابي قرار گيرند و بسياري از كمالاتشان تحت الشعاع ظواهرشان ناشناخته و پنهان باقي بماند. اسلام نگاه دنياي امروز را به زن به عنوان يك كالاي مصرفي و يك وسيله جنسي براي تبليغ كالاهاي مختلف و عاملي براي جذب مشتري و... نمي پذيرد. به همين دليل است كه حفظ هويت واقعي زن را در گرو پوشش و حجاب اسلامي مي داند. به طور طبيعي زناني هم كه مي توانند با ويژگي هاي اخلاقي خاص و علم و دانش و بصيرت و كرامت نفس شناخته شوند، هرگز خود را ملعبه دست ديگر افراد از بوالهوسان جامعه تا استعمارگران و سياستمداران و فعالان اقتصادي قرار نمي دهند و نيازي به خودنمايي و تجمل گرايي ندارند. در مقابل كساني كه بهره اي از هويت انساني و سرمايه هاي معنوي و اخلاقي ندارند كمبود خود را با عرضه ظاهر و اندامشان در جامعه جبران مي كنند و تنها به عنوان يك زن مطرح مي شوند و نه به عنوان يك انسان و اگر هم استعداد و خلاقيتي دارند هرگز شكوفا نخواهد شد. اميرالمؤمنين علي(ع) مي فرمايد: «كسي كه كرامت و شخصيت انساني، او را استوار نساخت، اهانت و پوچي زندگي او را ادب خواهدكرد.»(7) قرآن كريم هم حجاب را عاملي براي رعايت حرمت و احترام زن مي شمارد و مي فرمايد: «يا ايها النبي قل لازواجك و بناتك و نساء المؤمنين يدنين من جلابيبهن ذلك أدني أن يعرفن فلايوذين و كان الله غفوراً رحيماً؛ (8) اي پيامبر! به همسران و دخترانت و زنان مؤمنان بگو جلبات ها (روسري هاي بلند) خود را بر خويش افكنند. اين كار براي اينكه شناخته شوند و مورد آزار قرار نگيرند، بهتر است.» آيت الله جوادي آملي در اين زمينه مي نويسد: «در هر بخشي و هر بعدي از ابعاد، براي سير به مدارج كمال بين زن و مرد تفاوتي نيست، منتها بايد انديشه ها قرآن گونه باشد؛ يعني همانگونه كه قرآن بين كمال و حجاب و انديشه و عفاف جمع نمود، ما نيز در نظام اسلامي بين كتاب و حجاب جمع مي كنيم؛ يعني عظمت زن در اين است كه مردان بيگانه را نبيند و مردان بيگانه هم او را نبينند قرآن كريم وقتي از حجاب سخن مي گويد، مي فرمايد: حجاب عبارت است از يك نحوه احترام گذاردن و حرمت قائل شدن براي زني كه نامحرمان او را از ديد حيواني ننگرند؛ لذا نظر كردن به زنان غير مسلمان را بدون قصد تباهي جايز مي دانند و علت آن اين است كه زنان غير مسلمان از اين حرمت بي بهره اند.» (9) البته حجاب از منظر اسلام به معناي صرف پوشاندن نيست، قرآن كريم با بياني لطيف در اين باره مي فرمايد: «و يحفظن فروجهن» (10) يعني به زنان با ايمان بگو شرمگاهشان را حفظ كنند. تعبير يحفظن به جاي يسترن- كه به معناي پوشاندن است- بدين منظور است كه هدف حفظ كردن است، نه فقط پوشاندن. تنها پوششي كه عامل تحريك و جلب نظر باشد، خواسته خداي متعال نيست؛ هدف از پوشاندن حفظ كردن است و البته كه بدون پوشاندن حفظ كردن بي معناست؛ يعني مي توان خود را پوشاند، اما از نگاه و خطر حفظ نكرد. همان طور كه افراد نمي توانند ادعا كنند كه بدون پوشش خود را حفظ مي كنند، نمي توان ادعا كرد كه هميشه هر پوشيدن آميخته با حفظ كردن است. (11) فلسفه حجاب قرآن كريم علت و فلسفه حجاب را چنين بيان مي دارد: «ذلك أدني آن يعرفن فلا يوذين» (12) يعني براي اينكه شناخته نشوند و مورد اذيت واقع نگردند؛ چراكه آنها تجسم كرامت و عفاف در جامعه هستند و حرمت دارند. علامه طباطبايي درمورد اين آيه مي نويسد: «پوشاندن همه بدن به اينكه اهل عفت و حجاب و صلاح و سدادند، نزديك تر است. در نتيجه وقتي به اين عنوان شناخته شدند، ديگر اذيت نمي شوند؛ يعني اهل فسق و فجور متعرض آنها نمي گردند.»(13) اين فلسفه قرآن كريم را درمورد حجاب به راحتي مي توانيم در جوامع امروز بشري به چشم ببينيم كه چگونه آمار تجاوزها و باج خواهي از زنان در محيط هاي مختلف- چه اماكن آموزشي و چه در محيط هاي كاري مانند كارخانه ها، كارگاه ها و ادارجات- به طور وسيعي در كشورهاي غربي افزايش يافته است. بسياري از زنان در محيط كار خود با باج خواهي جنسي و ارعاب و تهديد همكاران و مديران ارشد خود، روبه رو مي شوند. طبق بررسي ها مشخص شده است كه آزار و اذيت جنسي در كشورهاي صنعتي جهان باعث شده تا از هر ده زن يك نفر كار خود را رها كرده و بيكار شود. كساني كه از سوي كارفرمايان خود موردسوءاستفاده جنسي قرار گرفته اند، عمدتاً با افسردگي روحي مواجه اند. گزارش سازمان ملل كه با بررسي وضعيت 23 كشور جهان تهيه شده است، مي گويد اين سوءاستفاده ها مدام درحال افزايش است و 60درصد زنان شاغل كه موردسوءاستفاده جنسي قرار مي گيرند، به خاطر حفظ آبرو از شكايت عليه اين آزارها صرف نظر مي كنند.(14) گذشته از اين بحث، حجاب و پوشيدگي امري است كه خود به خود باعث ارزشمندي زن و افزايش قدر و منزلت او مي شود. اين قاعده كلي جوامع انساني است كه هر اندازه چيزي به وفور و آساني در دسترس عموم قرار گيرد، از ارزش آن كاسته مي شود و اگر رسيدن به آن به راحتي ميسر نباشد و دور از دسترس قرار گيرد، ارزش و اعتبار بيشتري پيدا مي كند. زن و نيازهاي جنسي نيز از اين قاعده مستثني نيستند. ويل دورانت در اين زمينه مي نويسد: «خودداري از انبساط و امساك در بذل و بخشش بهترين سلاح براي شكار مردان است... مرد جوان به دنبال چشمان پر از حياست و بي آنكه بداند، حس مي كند كه اين خودداري ظريفانه از يك لطف و رقت عالي خبر مي دهد.» همچنين در جاي ديگر مي گويد: «آنچه بجوييم و نيابيم، عزيز و گرانبها مي شود. زيبايي به قدرت ميل بستگي دارد و ميل با اقناع و ارضا، ضعيف و با منع و جلوگيري قوي مي شود.» (15) در روايات اسلامي تعابيري چون ريحانه در مورد زن به كار رفته كه مظهر ظرافت و طراوت شمرده مي شود. حجاب وسيله اي براي حفظ طراوت و ظرافت قرار گرفته تا در ميان چشم هاي ناپاك جامعه به پژمردگي كشانده نشود. قرآن كريم هم زنان بهشتي را كه يكي از نعمت هاي بزرگ بهشت مي داند، با وصف پوشيدگي و محجوبيت ذكر نموده است كه دست احدي به آنها نرسيده است: «كامثال لؤلؤ المكنون (16)؛ همانند مرواريدهاي پوشيده و پنهان در صدف هستند.» «فيهن قاصرات الطرف لم يطمثمن انس قبلهم و لاجان كانهن الياقوت و المرجان» (17)؛ در آنجا زنان زيبايي هستند كه پيش از آن دست هيچ انس و جني به آنها نرسيده گويي ياقوت و مرجان هستند.» 4- حفظ سلامتي زنان يكي ديگر از آثار مهم رعايت حجاب در جامعه، حفظ سلامتي و دوري از بيماري هاي مختلف است. نبود پوشش مناسب زنان و به دنبال آن بي بند و باري ولجام گسيختگي جنسي علاوه بر اثرات روحي و رواني، پيامدهاي جسمي زيادي را به دنبال دارد؛ در حالي كه بسياري از اين عوارض و بيماري ها آفريده خود انسان ها هستند؛ بلاهايي همچون ايدز كه همه ساله ميلياردها دلار صرف درمان و ساختن واكسن براي پيشگيري از آن مي شود، توسط انسان هاي بي بند و بار به وجود آمده است. در كشورهايي كه اصولا اخلاقي رعايت نمي شود و از مذهب نيز فاصله گرفته اند، آمار مبتلايان بيشتر است. در مقابل كشورهايي كه به اخلاقيات معتقدند و حجاب و پوشيدگي زنان نيز در آنجا بيشتر است، تعداد اين بيماران كمتر است و هر جا كه فرهنگ غرب و به دنبال آن فرهنگ برهنگي و بي بندو باري رواج مي يابد، اين بيماري ها نيز شيوع بيشتري پيدا مي كند و همه اينها ساخته دست انسان هاي جاهليت قرن بيستم است. امام رضا (ع) فرمودند: «هرگاه بندگان، گناهان جديدي به وجود آورند كه تاكنون مرتكب آن نمي شدند، خداوند هم بلاهاي تازه اي به وجود مي آورد كه تاكنون نمي شناختند.» (18) 5- استحكام جوامع اسلامي در برابر نفوذ بيگانگان با تمام آنچه گفتيم شايد مهم ترين اثر حجاب و دوري ازفرهنگ برهنگي كه امروزه به صورت يك بيماري رواج مي يابد، حفظ استحكام و استواري جوامع است تا جايي كه بي حجابي و گسترش برهنگي در كشورهاي اسلامي، يكي از ابزارهاي مهم بيگانگان در سيطره و تسلط بر آن كشورها شده است. استعمارگران براي استثمار ذخاير عظيم انساني و اقتصادي كشورهاي اسلامي، نخست بايد آنها را از درون تهي مي كردند، براي همين بايد هويت ديني از آنها گرفته مي شد و حجاب از نشانه هاي ارزشمند وقدرتمند آن به شمار مي رفت. براي اين تسلط، زنان بهترين انتخاب بودند زيرا زنان بيشتر از مردان درگير جنبه هاي ظاهري دنيا هستند و احساس و عاطفه نيز در آنها قوي تر است: «أو من ينشؤا في الحليه و هو في الخصام غير مبين (19) ؛ آيا كسي (را شريك خدا مي كنند) كه در زر و زيور پرورش يافته و در مجادله، بيانش غير روشن است؟» در اينجا قرآن كريم دو صفت از صفات زنان كه در غالب آنها ديده مي شود و از جنبه عاطفي آنان سرچشمه مي گيرد، مورد بحث قرارداده: نخست علاقه شديد آنها به زينت آلات وديگري عدم قدرت كافي بر اثبات مقصود به هنگام مخاصمه و جر و بحث (كمبود قدرت استدلالي). (20) جاسوسان زبده استمعارگران در كشورهاي اسلامي با شناخت فرهنگ حاكم بر كشورهاي مسلمان نشين مهم ترين مجاري و ابزار نفوذ در فرهنگ ملي و مذهبي آنها را همين امر تشخيص دادند. در همين راستا مستر همفر جاسوس كهنه كار انگليسي مي گويد: «در مسأله بي حجابي زنان بايد كوشش فوق العاده اي به عمل آوريم تا زنان مسلمان به بي حجابي و رها كردن چادر مشتاق شوند. بايد با استناد به شواهد تاريخي ثابت كنيم كه پوشيدگي زن از دوران بني العباس متداول شده است و مطلقاً سنت اسلام نيست وچادر لباس قديمي ايرانيان قبل از اسلام بوده و عبا لباسي است كه خلفاي عباسي براي زنان مسلمان رسم كردند. پس از آنكه زنان را از چادر و عبا بيرون آورديم، بايد جوانان را تحريك كنيم كه دنبال آنها راه بيفتند تا در ميان مسلمانان فساد رواج يايد و براي پيشبرد اين نقشه لازم است اول زنان غيرمسلمان را از حجاب بيرون آوريم تا زنان مسلمان از آنان ياد بگيرند.» (21) و اينگونه دنياي غرب با شناخت فرهنگ حاكم بر اين كشورها همچنين وسيله قراردادن زنان و استفاده از سكس و برهنگي و با ارزش جلوه دادن آن و مقابله با حجاب و پوشش و روحيه عفاف، توانستند مردم را نسبت به مسائل و جريانات سياسي و اجتماعي بي اعتنا سازند و به راحتي به غارت و چپاول ملل محروم و تسلط بر آنان مشغول شوند. آنها تمام كوشش خود را به رفع حجاب از زنان متمركز كردند و با شعارهايي نظير آزادي و رشد و ترقي زنان مي خواستند آنها را از سنت هاي اسلامي و بومي خود مانند تقيد به ارزش هايي مثل عفت و پاكدامني و پايبندي به خانواده دور كنند و اين امر آغازي بود براي گسترش فحشا و بي بندو باري در ميان اقشار مختلف مردم تا به تدريج روحيه بيگانه ستيزي و سلحشوري و غيرت ديني و ملي از آنها گرفته شود. البته اين نكته نيز قابل ذكر است كه اقدامات بيگانگان در زمينه كشف حجاب و كشاندن زنان به عرصه هاي بي عفتي با نام آزادي و پيشرفت و ترقي زنان تنها با انگيزه هاي سياسي نبوده و نظام سرمايه داري غرب براي بازاريابي كالاهاي توليد شده و داشتن مصرف كننده بيشتر همواره سعي در بهره كشي از زنان داشته است با از ميان برداشتن حجاب و عفاف زنان و مسخ فرهنگي آنان، بازار مصرف آنها گرم و سود بيشتري به جيب كمپاني هاي بزرگ سرازير مي شود. پس مهم ترين مخاطب آنها جامعه زنان هستند؛ چون روح تجمل گرايي و زيبايي پرستي در آنان بيشتر از مردان است و بسياري از آنها به راحتي تحت تأثير تشعشعات خيره كننده زيبايي هاي ظاهري قرار مي گيرند. با اين حال بازهم حجاب سد راه آنهاست؛ چراكه در دنياي سرمايه داري اگر زن ايراني بخواهد خود را فقط براي همسر قانوني و يا براي حضور در مجالس اختصاصي زنان بيارايد، نه مصرف كننده لايقي براي سرمايه داران غربي خواهد بود و نه وظيفه و مأموريت ديگرش را كه عبارت است از انحطاط اخلاق جوانان و ضعف اراده آنان و ايجاد ركود در فعاليت اجتماعي به نفع استعمار غرب انجام خواهد داد.(22) پس از كشف حجاب است كه مصرف زدگي به شدت رواج مي يابد. در جوامع سنتي و داراي حجاب، جلوه گري و حس غريزي زنان در آراستگي مجال زيادي براي حضور در بيرون از خانه نمي يابد. پس زنان احساس نياز نمي كنند كه براي عقب نماندن از قافله مد، با كفش و لباس جديد براي عرضه اندام به كوچه و خيابان بيايند و بسان افرادي كه هيچ فعاليت و مسئوليتي در مقابل خود و خانواده و اجتماع ندارند، بر سر كيف و كفش و لباس و... جديد با هم رقابت داشته باشند و سود اين رقابت و رنگارنگ شدن هر روزه آنها به جيب سرمايه داران و توليدكنندگان غربي برود. باوجود اينكه بسياري از اين مصرف ها غيرعاقلانه و اسراف و تجمل پرستي است و مانند يك عطش روحي اشباع نشدني هرروز گسترده تر مي شود. ]مركز فرهنگ و معارف[ پي نوشت ها: (1)-نور.31. (2)-مدثر.74. (3)-نور.30. (4)- اخلاق و رفتارهاي جنسي، ص.230 (5)-نوري، ميرزا حسين، المستدرك الوسائل، ج14، ص.269 (6)-مطهري، مرتضي؛ مسئله حجاب، ص.98 (7)- غررالحكم ، ص.486 (8)-احزاب.59. (9)-جوادي آملي؛ زن در آينه جمال و جلال، ص426 (10)-نور31. (11)-اخلاق و رفتارهاي جنسي ، ص.159 (12)-احزاب.59. (13)-طباطبايي، ترجمه الميزان، ج4، ص.510 (14)-روزنامه جمهوري، .71.9.14 (15)-مسئله حجاب، ص 53و .55 (16)-واقعه.23. (17)-الرحمن.56. (18)-ميزان الحكمه، ج4، ثص.467 (19)-زخرف.18. (20)-تفسير نمونه ذيل آيه 18 زخرف. (21)-خاطرات مستر همفر، ص108و .109 (22)-مسئله حجاب، ص.79