جستجو در پایگاه روزنامه کیهان  

یکشنبه 29 ارديبهشت 1387 - 12 جمادي الاول 1429 - 18 مه 2008 - سال شصت و چهارم - شماره 189088
 

اسنادي بر انتخابات فرمايشي
بختيار؛ همچنان در مسير سرنگوني محمدرضا تيمور بختيار -20
E-mail:shayanfar@kayhannews.ir
	اسنادي بر انتخابات فرمايشي نوشته:اقبال حكيميون انتخابات جولانگاه دستگاه اطلاعاتي شهرباني آگاهان به امور آن روزگار تصريح كرد ه اند كه پس از پايان دوره پنجم و از آغاز دوره ششم1 مجلس شوراي ملي ديگر هيچ نماينده اي خارج از اراده رضاشاه و شهرباني او به نمايندگي انتخاب نشد. بدين ترتيب، در دوره رضاشاه، حكومت مركزي، در آغاز هر دوره انتخابات، فهرستي از تمام كساني كه قرار بود از حوزه هاي مختلف برگزيده شوند در اختيار استانداران و روساي شهرباني قرار مي گرفت و رأي دهندگان چاره اي جز رأي دادن به اسامي فهرست ارائه شده نداشتند. البته، در آن روزگار، آراء مردم هم هيچ ارزشي نداشت و پس از پايان موعد انتخابات هيئت نظار و معتمدان محلي رضاشاه نام نماينده يا نمايندگان از قبل تعيين شده را اعلام كرده روانه مجلس مي ساختند.2 اسناد و مدارك بسياري اين روند ناسالم حاكم بر انتخابات مجلس شوراي ملي دوره رضاشاه را تأييد مي كنند؛ از جمله براي دوره هشتم انتخابات مجلس شوراي ملي تيمورتاش وزير دربار وقت رضاشاه طي بخشنامه محرمانه اي حاكمان ايالات و مسئولان نظامي و انتظامي محلي را مكلف ساخت ترتيبي اتخاذ كنند تا فقط فهرست ارائه شده به مجلس دوره هشتم راه يابند. در اين بخشنامه محرمانه، كه در 23 خرداد 1309 صادر شده و براي اجراي دقيق مفاد آن جايگاه مهمي براي نيروهاي شهرباني و انتظامي قائل شده است، چنين مي خوانيم: 23 خرداد 1309، رمز نمره 14 متحدالمآل حكام ايالت شمال و شرق و غرب و جنوب در تعقيب دستور صادره از مقام رياست وزراء و وزارت جليله داخله، طبق اوامر ملوكانه، در قسمت انتخابات دوره 8 و انتخاب نماينده جهت مجلس شوراي ملي، لزوماً اعلام مي دارد طبق صورتي كه ارسال گرديده است بايد جديت لازمه به عمل آيد كه اين اشخاص جهت مجلس انتخاب شوند. اعليحضرت اقدس شهرياري علاقه مند هستند كه بايد اشخاص مفصله المندرجه در صورت لف بايد به هر قيمت باشد انتخاب شوند. در صورتي كه اندك تعللي در اجراي اوامر صادره بشود مقصر بديهي است مورد بي ميلي اعليحضرت واقع خواهد شد. با رعايت مواد مشروحه ذيل، راپرت جلسات خودتان را به وزارت دربار ارسال داريد. 1. در صورتي كه جهت انجام اين مأموريت را نداريد، از تاريخ ملاحظه حكم تا 48 ساعت از خدمت استعفا دهيد. 2. اشخاصي كه باعث نكث و به علاوه در صدد هستند كه نماينده به ميل خودشان انتخاب كنند، از عمليات آنها جلوگيري به عمل آوريد. در صورتي كه به مخالفت خودشان باقي هستند فوراً آنها را تبعيد نماييد. 3. از مداخله روسها و مأمورين آنها و به علاوه بستگان آنها در امر انتخابات جلوگيري به طور محرمانه شود. در صورتي كه از طرف عمال آنها مخارجي در قسمت انتخابات بشود، راپرت دهيد تا دستور كلي در اين موضوع داده شود. در كليه امور آنها نهايت مراقبت را داشته باشيد. 4. اداره نظميه در اين قسمت كاملاً مطيع شما خواهد بود. مأمورين اداره تأمينات هم مواظبت كامل خواهند نمود؛ ولي بايد راپرتهاي مربوطه را به شما داده و دستور كلي دريافت دارند. 5. طبق اعلان صادره، مجالس را آزاد بگذاريد؛ ولي آزادي آنها بايد طوري باشد كه باعث تخريب عمليات و انتظامات محلي نشود. در كليه مجالس بايد مأمورين مخفي شما حاضر و ناظر باشند. 6. در مداخله مأمورين و عمال همسايه جنوب، ناظر بوده و راپرت دهيد كه عمليات آنها چه و از چه رويه و مطابق چه منظوري است. 7. در كليه مجالس بايد فقط مأمورين شما به طور مخفي حاضر و ناظر عمليات آنها باشند و نيز بايد كانديداي حوزه حكومتي خودتان را فوراً تهيه و ارسال داريد كه منظور اهالي چه اشخاصي مي باشند. 8. در كليه قضايا طبق امر همايوني بايد با مشورت اداره قشوني حوزه حكومتي خودتان اقدام شود ]و[ با مشورت هم امر انتخابات خاتمه يابد. 9. در صورتي كه اشخاص ميل به وكالت داشته باشند، بايد آنها را قبلاً نصيحت و بعداً تهديد، در صورتي كه به جلسات خودشان ادامه دهند، راپرت دهيد تا تبعيد شوند. 01. در صورتي كه در صورتهاي ارسالي تجديد نظري يا تغييرات سياست و مصالح مملكتي ايجاب شود، بديهي است تلگرافاً شخص منظور را معرفي خواهم نمود. 11. ممكن است تغييري در صورت تهيه شود به طوري كه در ماده 10 ذكر شده است قبلاً اطلاع داده خواهد شد. 12. نمايندگان شما طبق صورت ارسالي بايد انتخاب شوند. 13. بديهي است در صورتي كه كاملاً معلوم شد كه موفقيت كامل حاصل نكرده ايد، البته اقدام ديگري در صندوق آراء خواهد شد، ولي اين موضوع بعداً در صورت عدم موفقيت انجام خواهد شد. تيمورتاش3 تيمورتاش وزير دربار همراه اين بخشنامه فهرستي طولاني از تمام كساني كه قرار بود در دوره هشتم انتخابات مجلس شوراي ملي از شهرها و حوزه هاي انتخابيه مختلف راهي مجلس شوند تهيه كرده براي حاكمان محلي و شهربانيها ارسال كرد.4 بدين ترتيب، شهرباني در هنگام انتخابات سخت فعال مي شد تا اوامر رضاشاه را در انتخاب نمايندگان دلخواه چنانكه خواسته او بود انجام دهد.5 آيت الله مرتضي پسنديده در خاطرات خود به گوشه هايي از تقلبات انتخاباتي دوره هفتم مجلس شوراي ملي چنين اشاره كرده است: انتخابات دوره هفتم تحت استيلاي رضاشاه بود و انتخابات را به زور انجام مي دادند. حتي مي گفتند: «حسب الامر رضاشاه، اينها بايد انتخاب شوند». در دوره هفتم از حوزه انتخابيه تهران كسي جز مرحوم آشتياني انتخاب نشدند. بعضيها نيز همچون نائيني، مستوفي الممالك و امثال اينها حاضر نشدند كه انتخاب شوند. در تبريز انتخابات طور ديگري برگزار شد. در آنجا اعلام كردند كه انتخابات آزاد است و هركس بخواهد مي تواند رأي بدهد. اين بود كه آراء بر ضد دولت بود و مي گفتند كه انتخابات خيلي خراب است. بعد از اين كه انتخابات تمام شد، صندوقها را آوردند و همه را به اسم دولتيها نوشتند.6 طي سالهاي نخست سلطنت رضاشاه، كه هنوز سايه هاي سنگين ديكتاتوري و نظام خشن استبدادي در مرحله آغازينش بود، در مقابله با تقلبات انتخاباتي شهرباني و حاكمان تحت امر رضاشاه، مردم كشور هراز چندگاه به خود جرئت داده نسبت به تقلبات صورت گرفته اعتراض كرده تصور مي نمودند رضاشاه، چنانكه تظاهر مي كرد، در برابر اينگونه اقدامات ناروا خواهد ايستاد.7 به همين دليل، به تصور اينكه تقلبات خارج از اراده و اطلاع رضاشاه و وزارت دربار او صورت مي گيرد طي مراسلات و تلگرافات عديده خواستار پايان دادن به اين تقلبات مي شدند.8 از جمله در نامه اي كه گروهي از اهالي كاشان براي شخصيتهاي مختلف و وزارت دربار رضاشاه مي نويسند به روند تقلب در انتخابات دوره ششم (در حوزه انتخابيه كاشان) چنين اعتراض مي كنند: از كاشان به طهران، نمره قبض: 3363، نمره تلگراف: 169، عدد كلمات: 135، تاريخ اصل: 27، تاريخ وصول: روز 27 ماه 7 ]1305[ طهران، به توسط حضرت آيت الله كاشاني، رياست مجلس مقدس؛ 9 كپيه: رياست وزراء عظام، وزارتين دربار پهلوي و داخله. چون معدودي منفعت پرست به دست حكومت مي خواهند انتخابات كاشان را ملعبه اهواء خود قرار دهند و برخلاف نص صريح قانون از اشخاصي كه با هيچ منطق سزاوار عضويت انجمن نظارت نيستند تشكيل انجمن داده؛ وزارت داخله هم توجهي به عرايض حقه اهالي نفرموده اند، توده اهالي با نفرت شديدي كه كاشف كمال مظلوميت مي باشد دست از مشاغل خود كشيده در تلگرافخانه براي استيفاء حقوق خود متحصن هستند. داعيان به نوبه خود اجابت مسئول مشروع عموم را از مقامات عاليه جداً مسئلت مي نمائيم. العبد حسين رضوي، محمدحسين، حسين دربندي آراني، شهاب الدين نراقي، جعفر نراقي، علي نراقي، احمد الحسيني، العبد خليل الله مهدي ابن حبيب الله، ابوتراب نراقي، ابومحمد نراقي، شريعتمدار. ]مهر:[ تلگرافخانه مباركه10 در حالي كه واقعيت امر حكايت از آن داشت كه تمام اين تقلبات با دستور و هدايت شخص شاه و وزارت دربار او صورت مي گيرد، هرچه زمان بيشتري سپري مي شد در انتخابات دوره هاي بعد مردم كشور بيش از پيش از كنه قضايا آگاه تر مي شدند و نيك درك مي كردند كه تمام تقلبات صورت گرفته از سوي حاكمان و كارگزاران محلي كه سخت مورد حمايت شهرباني بودند، همه و همه به دستور رضاشاه صورت مي گيرد. به همين دليل، هرچه از دوران سلطنت رضاشاه بيشتر مي گذشت اعتماد عمومي به صحت انتخابات كمتر مي شد و در نتيجه، اعتراضات و يا شكوائيه هاي مردمي جهت جلوگيري حكومت مركزي از تقلبات كمرنگ تر مي گرديد و به جاي آن شبنامه ها و اوراق مخفيانه بسياري چاپ و منتشر مي شد كه حاوي انتقاد از حكومت مركزي و حاكمان محلي و شهرباني به علت تقلب در انتخابات بود. اين بار، ديگر حكومت مركزي و رضاشاه متهم بودند كه در انتخابات تقلب مي كنند؛ و مردم كه احساس مي كردند وضع پيش آمده را نمي توانند بپذيرند؛ به ناچار با انتشار شبنامه و غيره خشم خود را نسبت به حكومت مركزي و رضاشاه نشان مي دادند. براي نمونه شهرباني طي نامه اي به شرح زير به انتشار شبنامه هاي حاكي از انتقاد از وضعيت اسفبار حاكم بر انتخابات دوره هشتم و دخالتهاي نارواي دربار و شاه در آن چنين اشاره مي كند: وزارت داخله تشكيلات كل نظميه مملكتي به تاريخ 1309.6.5، نمره 1592 محرمانه است مقام منيع وزارت جليله دربار پهلوي دامت شوكته، نظميه اصفهان راپورت مي دهد برحسب دعوت حكومت براي انتخابات دوره هشتم، سي وشش نفر از معتمدين محل در اداره حكومتي حاضر ونه نفر آنها به عضويت اصلي انتخاب گرديده اند و اعلان انتخابات براي تعيين اوقات اخذ آراء، قريباً از طرف انجمن منتشر خواهد شد. خلاف انتظامي رخ نداده، لكن مقداري اوراق ژلاتيني، كه يك ورقه آن لفاً تقديم مي گردد، توسط پست شهري منتشر شده بود. فوراً نظميه آنجا جمع آوري كرده، قضيه را تحت تعقيب قرار داده است. رئيس كل تشكيلات نظميه مملكتي ]امضاء[ سرتيپ محمد صادق كوپال11 در شبنامه مورد اشاره سرتيپ محمد صادق كوپال رئيس وقت شهرباني چنين آمده است: همشهريهاي محترم، خيمه شب بازي انتخابات شروع مي شود. به موجب اطلاعات موثقه، دولت و دربار وكلاي فرمايشي خود را تعيين كرده، شما اين عناصر و نوكرهاي دست به سينه دولت را مي شناسيد. اصفهان- امين التجار، حاج آقا حسام دولت آبادي، شيخ محمدباقر الفت فريدن و چهارمحال- غلامحسين ميرزا شهرضا- جلايي حكومت جديد- بهرامي- مخصوصاً براي تحميل اين عناصر معلوم الحال بر ملت، با دستور مخصوص به اصفهان آمده است. همشهري ها! جلوي چشم شما اين حق مسلم شما را، كه اساس و خلاصه تمام مشروطيت و آزادي است، لگدكوب و پامال مي كنند. براي به دست آوردن حق خود و اثبات رشد و لياقت اجتماعي قيام كنيد و دست از كار بكشيد، صداي اعتراضات خود را به گوش عالميان برسانيد. مثل ملل مصر و هندوستان و چين با ابرام و شجاعت در مطالبه حق خود پافشاري كنيد. با تعطيل عمومي به اين انتخابات مضحك و تحميلي اعتراض شديد نماييد تا دنيا بداند شما هم زنده و حقوق طلب هستيد!!! مرداد 1309 جمعيت آزاديخواهان ايران12 ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ پانوشت ها: 1- عباسعلي عميد زنجاني، انقلاب اسلامي و ريشه هاي آن، صص 238-738 2- در مباحث پيشين در اين باره سخن به ميان آمده است 3- مرتضي فمي تفرشي، نظم و نظميه در دوران قاجار، ص 727 4- روح الله حسينيان، پيشين، ج 1، ص 739 5- اسنادي از انتخابات مجلس شوراي ملي در دوره پهلوي اول، صص 414-914 6- همان، صص 913-314 7- همان، صص 87-97 8- مرتضي پسنديده، پيشين، ص 09 9- اسنادي از انتخابات رئيس شوراي ملي در دوره پهلوي اول، ص 5 01- همان، صص 7-8 11- همان، ص02 21- همان، ص 88
	بختيار؛ همچنان در مسير سرنگوني محمدرضا تيمور بختيار -20 نويسنده:سجادي- بختياري بنابراين بختيار كه نقطه اشتراكي با اين گروه نيز پيدا كرده بود، سعي در جذب آنان مي نمايد. در اين خصوص سخنگوي وقت ساواك (ثابتي) چنين مي گويد: «تيمور بختيار در سال .1348 . . به سراغ فئودال ها و مالكين سابق و كساني كه انقلاب عميق اجتماعي ايران قدرت و سروري ناحق آنها را سلب كرده بود رفت و افرادي را براي تماس با آنها به كمك دولت عراق به داخل كشور فرستاد و به آنها وعده داد چنانچه با وي همكاري كنند نه تنها املاك و قدرت سابق خود را باز خواهند يافت؛ از وجوه و امكاناتي كه دولت عراق در اختيار آنها قرار خواهد داد نيز بهره مند مي گردند. »(98) بختيار كه براي كسب منافع خود به دنبال رسيدن به هدف خود كه همانا سرنگوني رژيم شاه بود، از هر راه ممكن سعي در متشكل و منسجم كردن جبهه خود كرده بود. وي نمود كاملي از انديشه ماكياوليسم متكي بر «توجيه كردن وسيله براي رسيدن به هدف» شده بود. در اين راه حتي از حمايت كمونيست هايي كه قبلاً در زمان رياستش در نمايش هاي سياسي اش از آنها سود جسته بود، استفاده مي كرد. طبق ادعاي سخنگوي ساواك: «. . . سازمان انقلابي حزب منحله توده كه طرفدار تزهاي چين كمونيست مي باشد براي آنكه از قافله عقب نماند. . . به سرپرستي كوروش لاشايي به عراق آمدند و. . . با تيمور بختيار ارتباط گرفته و شروع به همكاري كردند. »(99) از ديگر عناصري كه بختيار سعي در جذب آنان جهت منسجم تر نمودن جبهه واحد عليه نظام شاهنشاهي نموده بود، بازنشستگان ارتش و يا حتي روحانيون مخالف با شاه بودند. ساواك در گزارش خود به نقل از فتح ا... پورسرتيپ مي نويسد: «تيمور بختيار از فتح ا... پورسرتيپ خواسته است با سپهبد بازنشسته نصراللهي، كه از وضع ايران ناراضي است تماس گرفته و او را دعوت به همكاري كند. . . بختيار از پورسرتيپ درباره سرهنگ بازنشسته مقدادي كه با وي مكاتبه نموده سؤال كرده و پورسرتيپ پاسخ داده مقدادي فرد مورد اعتمادي نيست. »(100) در اقداماتي كه بختيار انجام مي داد جالب اين بود كه ساواك با منابع موجود خود و اقدامات اطلاعاتي مستقيم، غالب افراد ناراضي را شناسايي و با لطايف الحيلي آنها را منبع و همكار با بختيار مي نمود! 2- ايجاد اغتشاش و موج ترور بختيار جنبش آزاديبخش ملي ايران را داراي سه مرحله مي دانست كه اولين آن ترور و تخريب بود. بختيار چه اهدافي را از ترور و تخريب در ايران دنبال مي كرد؟ بهترين جوابي كه مي توان در اين خصوص عنوان نمود، مكاتبه اي است كه با عباس شهرياري مسئول جنبش آزاديبخش ايران نموده است. «اگر شخصي ترور شود اين مردم مرعوب كه مي بينيد حتي جرأت آمدن به عراق را ندارند و تا خرمشهر مي آيند و برمي گردند خودشان هم جرأت و جسارت يافته و شروع به كار خواهند كرد. خواهش دارم دو سه برنامه پشت سر هم در نظر بگيريد كه اگر بشود با هم و يا پشت سر هم اجرا بكنيد تا صدادار و چشمگير باشد و اين مردم خواب آلود و مرعوب را بيدار بكند. »(101) بختيار ترجيح مي داد كه مباني نظم عمومي رژيم حاكمه ايران را ابتدا از طريق ابزار فيزيكي بر هم زند و سپس شورشي فراگير ايجاد كرده و بالاخره وارد اقدامي تهاجمي عليه شاه ايران گردد. وي معتقد بود كه مي بايد ابتدا با ترور شخصيت هاي تراز اول، پايه هاي نظام را از بين برد و سپس اصل نظام شاهنشاهي را و گزارش هاي ساواك مؤيد اين نظر بختيار است: «سري - 1 نخست وزيري سازمان اطلاعات و امنيت كشور س. ا. و. ا. ك امنيت داخلي شماره: 302.2588تاريخ: 1349.4.12 بولتن: ويژه درباره: اعزام دو نفر براي خرابكاري و ترور در تهران از طرف تيمور بختيار تيمور بختيار به رضا كاشفي و اكبري دو نفر از مأمورين ساواك كه در بغداد به نفع بختيار فعاليت دارند، مأموريت داده است در تهران به چند ترور و خرابكاري مبادرت نمايند. اين دو نفر در تاريخ 49.4.9 از طريق غيرمجاز وارد خرمشهر شده و به تهران عزيمت نموده اند. تيمور بختيار به دو نفر مذكور مبلغ چهل هزار ريال وجه پرداخت و دو قبضه سلاح با صدا خفه كن و يك قبضه اسلحه كمري بدون صدا خفه كن و تعدادي فشنگ ده لوله خمير انفجاري و قلم هاي انفجاري ساعتي و چاشني مربوطه تحويل و به آنها مأموريت داده است در تهران در راه آهن، كلانتري ها، پمپ بنزين ها و ساير مراكز حساس دولتي و ملي ايجاد انفجار نمايند. تيمور بختيار همچنين صورتي از اسامي 20 نفر افرادي كه بايد با استفاده از سلاح هاي تحويلي ترور شوند به شرح زير در اختيار اين دو نفر گذارده است: 1- سپهبد نصيري، رئيس سازمان امنيت 2- اردشير زاهدي، وزير امور خارجه 3- اميرعباس هويدا، نخست وزير 4- ارتشبد امير خاتم، فرمانده نيروي هوايي 5- مهندس شريف امامي، رئيس مجلس سنا 6- ارتشبد جم، رئيس ستاد ارتش 7- ارتشبد اويسي، فرمانده ژاندارمري 8- ارتشبد مين باشيان، فرمانده نيروي زميني 9- سرتيپ مقدم، مدير كل اداره سوم سازمان امنيت 10- سپهبد مبصر، رئيس شهرباني 11- عباس مسعودي، روزنامه اطلاعات 12- عباس شاهنده، روزنامه فرمان 13- خليل اسعد رزم آرا، روزنامه مرد مبارز 14- مهندس رياضي، رئيس مجلس شوراي ملي 15- سرلشكر خسرواني، رئيس تربيت بدني 16- منصور، وزير اطلاعات 17- كلالي، دبير حزب ايران نوين 18- سرلشكر فردوست، معاون سازمان امنيت 19- هوشنگ انصاري، وزير اقتصاد 20- دكتر اقبال، مديرعامل شركت نفت ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ پانوشت ها: 98- روزنامه اطلاعات، 1349.10.2، شماره .13337 99- روزنامه اطلاعات، 1349.10.2، شماره .13337 100- بولتن ساواك، مسافرت پورسرتيپ به عراق و ملاقات بختيار، .49.2.5 101- بولتن ساواك، فعاليت هاي بختيار از طريق جنبش آزاديبخش ملت ايران، 49.2.13، ص .5