جستجو در پایگاه روزنامه کیهان  

شنبه 28 ارديبهشت 1387 - 11 جمادي الاول 1429 - 17 مه 2008 - سال شصت و چهارم - شماره 189087
 

گردشگري؛ صنعتي پردرآمد، اما بي رمق موانع پيش روي ميراث فرهنگي و صنعت گردشگري را برداريم
	گردشگري؛ صنعتي پردرآمد، اما بي رمق موانع پيش روي ميراث فرهنگي و صنعت گردشگري را برداريم ايرج نظافتي ايران اسلامي امروزه با داشتن سابقه كهن تاريخي به عنوان يكي از تمدن هاي مهم و شناخته شده مشرق زمين به خود مي بالد كه ميراث دار فرهنگ و تمدني چند هزار ساله در تاريخ بشريت است. فلات ايران و در دل آن كشور ايران در طول تاريخ چند هزار ساله خود هميشه مهد تمدن و جايگاه علما، فضلا و بزرگاني بوده كه در عرصه هاي مختلف ميدان دار علم و دانش و دين و ديانت بوده اند. اگر مناطق تاريخي كشورمان از جمله تخت جمشيد، سي و سه پل، طاق بستان، شهر سوخته، بيستون، چهل ستون و... را مورد مطالعه و تحقيق و بازديد قرار دهيد از يك طرف به خود مي باليد كه فرزندي از فرزندان اين خاك پاك هستند و از طرف ديگر گله مند مي شويد كه چرا مسئولان مربوطه و رسانه هاي جمعي تاكنون در راستاي معرفي ميراث فرهنگي و جذب گردشگر داخلي و خارجي اقدامي بايسته و كارساز انجام نداده اند. امروز نه تنها در معرفي آثار تاريخي و مكان هاي مهم گردشگري به جهانگردان خارجي ضعيف هستيم بلكه هنوز نتوانسته ايم به معرفي اين آثار به مردم خودمان بپردازيم و چه بسا افرادي كه ايراني هستند و هنوز با ابهت و قدمت مكان مهمي مثل تخت جمشيد ناآشنا و بيگانه اند، اما از طرفي هم سازمان عريض و طويلي به نام ميراث فرهنگي، گردشگري و صنايع دستي در كشورمان فعال است. بسياري از كارشناسان حوزه ميراث فرهنگي براين باورند كه بزرگترين ضعف كشور ما در ارتباط با مواريث مادي و معنوي فرهنگي به نبود سيستم اطلاع رساني قوي و مؤثر برمي گردد. در اين سلسله گزارشات به واكاوي دلايل ضعف اطلاع رساني و چگونگي حفظ و حراست از ميراث فرهنگي و راهكارهاي جذب گردشگر خواهيم پرداخت. تبليغات حرف اول را مي زند مي گويند شناخت و اطلاع كافي داشتن از مكان هاي مختلف نخستين ضرورت سفر است، يعني بدون داشتن حداقل اطلاعات كافي درباره مكاني خاص كمتر كسي مايل به ديدن جايي مي شود. به بيان ديگر بايد گفت كه اگر فرد يا افرادي قصد مسافرت دارند براي انتخاب مكان تفريح معمولاً جايي را انتخاب مي كنند كه درباره آنجا اطلاعات كافي دارند، برهمين اساس تبليغات يكي از مهمترين عناصر و مؤثرترين عامل در جذب گردشگر داخلي و خارجي محسوب مي شود و همين موضوع به خوبي مي تواند آمار گردشگران در يك منطقه را بالا يا پايين ببرد. كارشناسان معتقدند هزينه اي كه صرف تبليغات در هر حوزه اي مي شود در واقع بخشي از سرمايه گذاري در آن بخش محسوب مي شود و مانند بذري كه زماني در خاك مي كاريم و بعدها شاهد به ثمر نشستن آن مي شويم، تبليغ در امر مواريث فرهنگي نيز چنين حكمي دارد. اما بايد اذعان داشت كه گردشگري در ايران مانند مزرعه اي است كه به روش ديمي از آن برداشت مي شود و به همين دليل محصول برداشت شده چندان قابل توجه و بعضاً قابل قبول نيست. براساس آمارهاي غيررسمي، در كشورمان حدود يك ميليون منطقه گردشگري و جاذبه هاي تاريخي وجود دارد اما به راستي ميزان اطلاع رساني در اين زمينه چقدر بوده است؟! «محمد كامياري» دانشجوي رشته ادبيات فارسي در تهران مي گويد: «خيلي از كشورها در جهان هستند كه هيچگونه منبع درآمدي به غير از آثار باستاني ندارند، اما همين مسئله را به شيوه اي مديريت مي كنند كه بزرگترين و تنهاترين منبع درآمدي آنها جذب گردشگر خارجي بوده است.» وي به ميراث سازي برخي از كشورها اشاره مي كند و مي گويد: «برخي از كشورهاي عربي حوزه خليج فارس حتي از داشتن كمترين نشانه هاي تاريخي در كشورشان محرومند اما به شيوه اي جذاب و زيبا مكان هايي را فراهم آورده و تبليغات گسترده اي را در شبكه هاي مختلف ماهواره اي به راه انداخته اند و همين مسئله سبب شده تا برخي از آنها به قطب منطقه گردشگري در خاورميانه مبدل شوند.» «حميدرضا بايرامي» از دانشجويان رشته امور فرهنگي در تهران نيز نحوه تبليغات و اطلاع رساني در حوزه معرفي ميراث فرهنگي در كشورمان را كافي نمي داند و مي گويد: «مسئولان بايد با شيوه اي كارشناسانه و دقيق به فكر تبليغات وسيع و گسترده اي باشند و با شيوه هاي روانشناسانه به معرفي مواريث فرهنگي بپردازند، چرا كه تنها راه جذب صحيح گردشگر داخلي و خارجي استفاده از شيوه هاي نوين تبليغ و اطلاع رساني است. وي مي گويد: «امروزه كارشناساني در اين باره فعاليت دارند كه در امر تبليغ بسيار مهارت دارند و بايد مسئولان مربوطه از چنين افرادي استفاده نماينده و شيوه ها و شگردهاي نوين تبليغ را به خوبي به كارگيرند.» اما «فريبا مهرپرور» دانشجوي ديگري كه در رشته امور فرهنگي به تحصيل اشتغال دارد بزرگترين ضعف در حوزه ميراث فرهنگي و گردشگري را متوجه اطلاع رساني مي داند و مي گويد: «بسياري از اماكن مهم تاريخي دركشورمان وجود دارد كه رسانه ها خصوصاً صدا و سيما تاكنون برنامه اي جامع و كامل دراين باره نداشته است و همچنان ناشناخته باقي مانده اند، به عقيده من براي معرفي مكان هاي تاريخي و فرهنگي بايد به بحث اطلاع رساني و نحوه هاي تبليغ بيشتر بها بدهيم.» مديريت تبليغ مدتي است كه گردشگري در كشورمان مورد توجه قرار گرفته و سعي شده با روش هاي علمي تر و با متدهاي مشخص تري به آن پرداخته شود، به گونه اي كه كم كم از روش هاي سنتي فاصله گرفته ايم و به سمت به كارگيري روش هاي مدرن تر و به روزتر پيش مي رويم و اميد مي رود كه با تلاش مسئولان، اطلاع رساني در چارچوبي هدفمند مديريت شود. «حميد قاسم زادگان» كارشناس ارشد هنرهاي نمايشي و استاد دانشگاه در پاسخ به سؤالي در رابطه با نحوه تبليغ و معرفي آثار فرهنگي و هنري كشورمان، مي گويد: «يكي از مسايل مهمي كه سبب شده در جذب گردشگر داخلي و خارجي توفيق چنداني نداشته باشيم ضعف در اطلاع رساني و نبود سيستم مديريتي قوي و كارآمد در عرصه تبليغات است، چون اگر دقت كرده باشيد خواهيد ديد كه تاكنون هيچگونه برنامه مدون و كارشناسي شده و قابل قبولي براي معرفي آثار باستاني و تاريخي ارايه نشده و بعضاً اگر هم تبليغي يا اطلاع رساني خاصي صورت گرفته به صورت مقطعي و كوتاه مدت بوده است، مثلاً در ايام نوروز زمينه هاي اطلاع رساني به مردم و راهنماي گردشگران در سطح رسانه ها و در ابتداي هر شهري داير مي شود و تبليغات خوبي صورت مي گيرد و خيلي ها هم براساس همين راهنمايي ها جذب مناطق مختلف مي شوند، اما متأسفانه اين سطح اطلاع رساني فقط در مقطع نوروز صورت مي گيرد و پس از آن ديگر خبري از تبليغات وجود ندارد و يا در روزهاي اخير هفته ميراث فرهنگي را در پيش داريم. در اين يك هفته معمولاً هر سال تبليغات گسترده اي از سوي سازمان ميراث فرهنگي صورت مي گيرد و نشست هاي متعدد خبري و برنامه هاي خاصي در اين رابطه اجرا مي شود، اما متأسفانه با پايان يافتن اين هفته همه چيز به يكباره تمام مي شود و ديگر خبري از معرفي آثار فرهنگي و تاريخي در رسانه ها مشاهده نمي شود.» اين استاد دانشگاه به نحوه مديريت بر تبليغ در جامعه اشاره مي كند و مي گويد: «بحث تبليغ هم به مديريت و هدايتي خاص نياز دارد، يعني اگر ما بتوانيم مديريت تبليغ را ساماندهي كنيم قطعاً در راستاي جذب گردشگران داخلي و خارجي موفق تر خواهيم بود، ضمناً الگوبرداري از شيوه جذب گردشگر توسط كشورهاي اروپايي نيز مي تواند ما را در اين مسير ياري كند، چرا كه امروزه در جهان شيوه هاي نويني براي جذب توريست و كشاندن گردشگر از سراسر جهان براي ديدن آثار باستاني و تاريخي صورت مي گيرد كه ما نيز مي توانيم برابر قوانين داخلي خودمان از شيوه ها و شگردهاي آنان استفاده كنيم.» به ايشان مي گويم كه آيا دادن بن سفر يا افزودن بنزين سفر به خودروهاي شخصي مي تواند در رونق بخشيدن به بخش گردشگري داخلي مفيد و مؤثر باشد، اين استاد دانشگاه در پاسخ مي گويد: «ارايه بنزين سهميه اي به نام سفر يا توزيع كارت هاي اعتباري بن سفر، همگي يك قدم رو به جلو براي جذب گردشگر محسوب مي شود، اما اين دو مورد كه اشاره كرديد- بنزين سفر و بن سفر- در سطح كلان كشور مورد بهره برداري قرار مي گيرد، اين در حالي است كه ما بايد ابتدا از درون خانواده، مدارس و دانشگاه ها شروع كنيم و براساس برنامه هايي مدون و مشخص فرهنگ گردشگري را در جامعه نهادينه نماييم.» وي در مورد توزيع بن سفر توسط سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري مي گويد: «در ارتباط با بن سفر هيچگونه اطلاع رساني از سوي سازمان مربوطه انجام نشده و بعضاً خيلي از افراد از چگونگي نحوه توزيع يا استفاده از آن بي اطلاع اند و حتي مشخص نيست كه اين بن هاي سفر در اختيار چه فرد يا افرادي يا چه سازمان هايي قرار مي گيرد و موارد مصرف آن چيست، يعني اين مسئله فقط در حد يك خبر كوتاه در برخي نشريات منتشر شد اما هيچكس از جزئيات آن باخبر نشده است و لازم است مسئولان سازمان ميراث فرهنگي در اين مورد به اطلاع رساني بپردازند، به عنوان مثال ما كه كارمند دولت هستيم در اين يكي دو سال كه موضوع بن سفر مطرح شده هنوز بن سفري نديده ايم، اين در حالي است كه مسئولان اين سازمان بايد تمامي ابعاد اين مسئله را به مردم اعلام كنند، چون اگر بن سفر به درستي توزيع شود خود عامل محرك قوي و خوبي است كه مي تواند به راحتي در جذب گردشگر مؤثر واقع شود.» ستاد تبليغات در سازمان ميراث فرهنگي كمتر از 3 سال است كه در سازمان ميراث فرهنگي، صنايع دستي و گردشگري ستادي تحت عنوان «تبليغات و نمايشگاه ها» تشكيل شده است و همانطور كه از نامش پيداست مي خواهد هم در راستاي معرفي آثار تاريخي كشورمان فعال باشد و هم در عرصه نمايشگاه هاي داخلي و خارجي نقش مؤثري ايفا كند. «محمد حسين برزين» رئيس اين ستاد مي گويد: «تبليغات و اطلاع رساني عرصه اي است كه هنوز روي ظرفيت ها و امكاناتش آنچنان كه بايد كار نشده و آنچنان كه بايد و شايد به آن پرداخته نشده است، به همين دليل است كه در حال حاضر بسياري از مردم جهان تصور درستي از آنچه در كشور كهن ايران از جمله تمدن، فرهنگ، طبيعت، جاذبه هاي معنوي و مذهبي وجود دارد، ندارند، در واقع آنچه ما به شكل بالقوه داريم با آنچه مردم مي دانند به هيچ وجه همخواني ندارد، در نتيجه در دولت نهم با نگاهي عميق و نگرشي جديد به اين موضوع پرداخته و با توجه به اهميتي كه اين دولت براي امر اطلاع رساني قايل است و با هدف تجميع مباحث تبليغاتي سازمان، بخش هاي مختلفي كه در امر اطلاع رساني و تبليغات در قسمت هاي مختلف سازمان مانند معاونت گردشگري، فرهنگي و غيره وجود داشت، جمع شدند و ستاد تبليغات و نمايشگاه هاي سازمان ميراث فرهنگي، صنايع دستي و گردشگري كار خود را آغاز كرد.» اين مقام مسئول در ادامه به آغاز فعاليت اين ستاد اشاره مي كند و مي گويد: «پس از تشكيل اين ستاد با يك مطالعه عميق در خصوص آنچه داريم و نداريم شروع به توليد اقلام تبليغاتي براي بازارهاي هدف به زبان هاي مختلف كرديم و همزمان حضور در نمايشگاه هاي WTO را آغاز كرديم، در حال حاضر نيز اين ستاد با توجه به حضور در 40 نمايشگاه بين المللي گردشگري و توزيع 3 ميليون و 600 هزار اقلام تبليغاتي در 170 نوع و به 17 زبان كارنامه قابل عرضه اي داريم، به عنوان مثال در سال گذشته در 21 نمايشگاه شركت كرديم و هر جا رتبه بندي و امتيازي بود ايران يا رتبه نخست را به دست آورد يا درخشيد.» در سند چشم انداز 20 ساله نظام مقدس جمهوري اسلامي مشخص شده كه بايد بتوانيم تا سال 2014 تعداد گردشگران ورودي را به 1.5 درصد كل آمار جهاني برسانيم كه در حدود 20 ميليون گردشگر را شامل مي شود و 25 ميليارد دلار نيز درآمدزايي خواهد داشت كه براي اين منظور در دولت ستادي تشكيل شده اما هنوز بخش خصوصي آن فعال نشده است و اميد است با فعال شدن بخش خصوصي، اين عرصه بتواند وارد مرحله تازه اي از جذب گردشگر داخلي و خارجي گردد.